Offerte aanvragen
Spoed SectorenCarrières Over ons Blog Neem contact op
Tafel met uitgeprinte grafieken, een laptop en een hand met een pen

Digitaal archiveren: wat revisiebestendig betekent, en waar het ongeldig wordt

Digitaal archiveren lijkt opgelost zodra alles gescand op een schijf staat. Maar een archief moet iets anders kunnen dan opslag: aantonen dat een document jaren later nog precies is wat het toen was, en het binnen redelijke tijd terugvinden. Dit artikel gaat over documenten; voor mail is er ons artikel over mail archiveren.

6 min lezen Geschreven door het team van ITproposal
Kort antwoord

Een archief is geen map en geen back-up. Het belooft dat een document onveranderd, volledig en terug te vinden blijft tot de bewaartermijn om is, en dat het daarna weg is.

Of een archief bewijskracht heeft, zit niet in één product maar in vier dingen samen: onveranderbaar opslaan, een logboek van wie wat deed, een bestandsformaat dat blijft, en een vastgelegde werkwijze.

Welke termijn geldt en welke papieren originelen je moet houden, bepalen je accountant of jurist. De IT zorgt dat het archief dat besluit kan uitvoeren en aantonen.

Digitaal archiveren is iets anders dan opslaan

Op een netwerkschijf, in een cloudmap of in een documentmanagementsysteem staan documenten waar je aan werkt. Je past ze aan, je verplaatst ze, en wie de rechten heeft kan ze verwijderen. Dat is precies goed voor werkdocumenten en precies fout voor een archief.

Een archief belooft het omgekeerde. Wat erin gaat, verandert niet meer, ook niet door een beheerder. Het blijft volledig: er verdwijnt niets tussen de kieren. Het is terug te vinden op kenmerken die je bij het archiveren vastlegt. En het verdwijnt pas als de bewaartermijn om is, en dan ook echt.

Een back-up is het ook niet. Een back-up is er om een systeem terug te zetten, wordt na een tijd overschreven en is niet gemaakt om één factuur van zes jaar geleden te zoeken. De meeste organisaties hebben alle drie nodig: werkplek, archief en back-up, elk met een eigen taak.

Wat revisiebestendig betekent

“Revisiebestendig” komt uit het Duitse revisionssicher, en het betekent dat een archief een controle doorstaat: een accountant, een belastinginspecteur of een rechter kan erop vertrouwen dat wat er staat het origineel is, of een getrouwe kopie ervan. Het woord staat in geen enkele Nederlandse wet; het is een verzamelnaam voor eisen die je in de praktijk steeds weer tegenkomt:

  • Onveranderbaar. Een gearchiveerd document kan niet worden aangepast of overschreven. Een nieuwe versie wordt een nieuw stuk, naast het oude.
  • Volledig. Alles wat gearchiveerd moet worden, komt er ook in, en er gaat niets verloren bij het overzetten.
  • Herleidbaar. Een logboek legt vast wie wanneer iets archiveerde, opvroeg of na afloop van de termijn vernietigde.
  • Terug te vinden en leesbaar. Binnen redelijke tijd, op de kenmerken die ertoe doen, en in een vorm die je dan nog kunt openen.
  • Vastgelegd. Er is een beschrijving van hoe het archief werkt: wat erin gaat, wie wat mag, hoe lang iets blijft. Zonder die beschrijving is een goede inrichting niet aan te tonen.

Dat laatste wordt het vaakst vergeten, en het is het eerste waar een controleur om vraagt.

Papier scannen, en wanneer het origineel weg mag

Wie papier digitaal wil archiveren, scant het. Of het papier daarna weg mag, is geen IT-vraag maar een vraag aan je accountant of jurist: voor de meeste administratie mag het, voor sommige stukken moet je het origineel houden, en de regels verschillen per land. Vraag dat vóórdat je de eerste doos leeg scant.

Wat de IT wel regelt, is dat de scan het origineel getrouw vervangt. Dat vraagt een vaste werkwijze, op papier:

  • Wie scant, en met welk apparaat. Een documentscanner met vaste instellingen, niet de telefoon van wie toevallig aan het bureau zit.
  • Welke kwaliteit. Resolutie en kleur zo dat alles leesbaar blijft, ook een stempel, een handtekening en de kleine lettertjes op de achterkant.
  • Hoe gecontroleerd wordt. Telt het aantal pagina’s, is elke pagina leesbaar, en wie zet daar zijn paraaf onder.
  • Wanneer het papier vernietigd wordt. Pas na die controle, en pas als vaststaat dat het origineel niet bewaard hoeft te worden.

Welke scanners daarvoor geschikt zijn, staat op onze pagina over documentscanners.

Het bestandsformaat: over tien jaar nog te openen

Een archief dat tien jaar moet meegaan, overleeft meerdere versies van de software waarmee de stukken zijn gemaakt. Kies daarom een formaat dat los staat van die software. Voor documenten is dat meestal PDF/A, een vastgelegde variant van pdf (ISO 19005) die alles wat nodig is om het document te tonen in het bestand zelf bewaart, zoals de lettertypen, en geen inhoud toestaat die van buiten moet komen.

Maar zet niet alles blind om. Een elektronische factuur in een gestructureerd formaat, zoals een xml-bestand, is zelf het origineel; de pdf die je ervan ziet is een weergave. Bewaar dan het bestand zoals het binnenkwam. Hetzelfde geldt voor een spreadsheet met formules: een pdf toont de uitkomst, niet hoe die tot stand kwam.

En bewaar de kenmerken mét het document: datum, afzender, dossier, soort stuk. Een archief van duizenden pdf’s zonder kenmerken is een stapel papier in een andere vorm.

Onveranderbaar maken: wat de techniek moet doen

Onveranderbaarheid is een eigenschap van de opslag en van de rechten, niet van een belofte. Vraag van elke oplossing, of het nu een archiefdienst in de cloud is of een systeem dat je zelf beheert, hoe deze vier punten zijn geregeld:

  • Opslag die niet kan worden overschreven. Een bewaarslot op de opslag (vaak WORM genoemd: één keer schrijven, vaak lezen) dat tot het eind van de termijn ook door een beheerder niet te omzeilen is.
  • Gescheiden beheerrechten. Wie de IT beheert, beheert niet vanzelf het archief. Het instellen en inkorten van termijnen hoort bij een andere rol, met een logboek erbij.
  • Een vingerafdruk per document. Een hashwaarde bij het archiveren, eventueel met een tijdstempel van een vertrouwde dienst, waarmee je later aantoont dat het bestand niet is veranderd.
  • Een kopie op een tweede plek. Een archief dat maar één keer bestaat, is één storing verwijderd van weg. Ook het archief hoort in de back-up.

Hoe zo’n onveranderbare kopie in de praktijk werkt, staat in ons artikel over immutable back-up.

De bewaartermijn, en het weggooien

Elke soort document heeft een termijn, en die komt uit de wet, uit je sector of uit een contract. De fiscale bewaarplicht is in Nederland in de regel zeven jaar, maar dat is niet de enige termijn die geldt, en voor sommige stukken is hij langer. Laat de lijst per documentsoort opstellen door je accountant of jurist, en laat het archief die lijst uitvoeren.

Weggooien hoort er net zo goed bij als bewaren. De AVG vraagt dat je persoonsgegevens niet langer bewaart dan nodig. Een archief dat nooit iets vernietigt, bewaart na een paar jaar vooral risico. Laat het na afloop van de termijn automatisch verwijderen, met een regel in het logboek, en zet een bewaarblokkade alleen op stukken die nodig zijn in een lopend geschil of onderzoek.

De Archiefwet geldt overigens voor overheidsorganisaties en niet voor bedrijven. Wie een advies leest dat daarop is gebaseerd, leest regels voor een gemeente.

Een archief overleeft zijn leverancier

Een bewaartermijn van tien jaar is langer dan de meeste contracten met een softwareleverancier. Het archief moet dus kunnen verhuizen zonder zijn bewijskracht te verliezen, en dat regel je bij de keuze, niet bij het vertrek.

  • Export met alles erbij. De documenten, hun kenmerken, de hashwaarden en het logboek, in een open formaat. Zonder het logboek ben je de herleidbaarheid kwijt.
  • Een proefexport per jaar. Haal een deel eruit en kijk of je het buiten het systeem kunt lezen en controleren.
  • Formaten nalopen. Eens in de paar jaar nagaan of de gearchiveerde formaten nog door gangbare software te openen zijn, en zo niet, een omzetting plannen die zelf ook wordt vastgelegd.

Waar ons werk ophoudt

Wat wij doen. Wij richten de techniek in: de scanners en de scanwerkwijze, onveranderbare opslag, gescheiden rechten, het logboek, de back-up van het archief en de koppeling met de werkplek. Wij helpen de werkwijze vast te leggen zoals die technisch is ingericht, en laten zien dat het zo staat.

Wat wij niet doen. Wij zijn geen jurist en geen fiscalist. Wij stellen niet vast welke bewaartermijn voor welk document geldt, welke papieren originelen je moet houden, of je archief aan een wettelijke eis voldoet. Dat bepalen je accountant, fiscalist of jurist. Wij certificeren ook geen archief: onze eigen ISO-certificeringen gaan over hoe wij werken, niet over jouw archief.

Veelgesteld

Vragen die we hierover krijgen

De vijf die het vaakst terugkomen.

Wat betekent revisiebestendig archiveren?

Dat een archief een controle doorstaat: documenten zijn onveranderbaar opgeslagen, volledig, terug te vinden en leesbaar, en een logboek legt vast wie wat deed. Daarbij hoort een vastgelegde beschrijving van hoe het archief werkt. Het woord komt uit het Duits en staat in geen Nederlandse wet; het is een verzamelnaam voor die eisen.

Is een back-up hetzelfde als een digitaal archief?

Nee. Een back-up is er om systemen terug te zetten en wordt na een tijd overschreven. Een archief bewaart documenten onveranderd tot het eind van hun bewaartermijn, en maakt ze terug te vinden op kenmerken. De meeste organisaties hebben beide nodig, en ook het archief zelf hoort in de back-up.

Mag ik papieren documenten weggooien nadat ik ze heb gescand?

Voor veel administratie wel, voor sommige stukken niet, en dat verschilt per land. Vraag het je accountant of jurist voordat je begint. Leg daarnaast een scanwerkwijze vast met vaste instellingen en een controle per document, en vernietig het papier pas als die controle is gedaan.

Welk bestandsformaat is geschikt om digitaal te archiveren?

Voor de meeste documenten PDF/A, een vastgelegde variant van pdf die alles wat nodig is om het document te tonen in het bestand zelf bewaart. Een elektronische factuur in een gestructureerd formaat bewaar je zoals hij binnenkwam, want dat bestand is het origineel. Bewaar de kenmerken altijd mee.

Kunnen jullie bepalen hoe lang wij documenten moeten bewaren?

Nee. Wij zijn geen jurist en geen fiscalist, en wij stellen niet vast welke termijn geldt of of een archief aan een wettelijke eis voldoet. Dat doen je accountant, fiscalist of jurist. Wij richten het archief in volgens wat zij bepalen en laten zien dat het zo staat.

Verwante diensten

Verder lezen

Waar het archief op aansluit.

Je archief aantoonbaar inrichten?

Stuur ons de lijst met documentsoorten en termijnen die je accountant heeft opgesteld. Wij zeggen hoe je die technisch onveranderbaar, terug te vinden en verhuisbaar maakt.

Praktische IT-kennis in je inbox

Nieuwe gidsen over beheer, beveiliging en de werkplek, geschreven door de mensen die het werk doen. Geen verkooppraat, en afmelden kan met één klik.

We gebruiken je adres alleen voor de nieuwsbrief. Zie ons privacybeleid.

Offerte aanvragen Bellen