Zapytaj o ofertę
Awaria Branże Kariera O nas Blog Kontakt
Stół z wydrukowanymi wykresami, laptopem i dłonią trzymającą długopis

Archiwizacja cyfrowa: co znaczy archiwum odporne na kontrolę i gdzie przestaje takie być

Archiwizacja cyfrowa wydaje się załatwiona, gdy wszystko jest zeskanowane i leży na dysku. Ale archiwum musi umieć coś innego niż przechowywanie: wykazać po latach, że dokument jest dokładnie tym, czym był, i pozwolić go znaleźć w rozsądnym czasie. Ten artykuł dotyczy dokumentów; o poczcie piszemy osobno.

6 min czytania Napisane przez zespół ITproposal
Krótka odpowiedź

Archiwum to nie folder i nie kopia zapasowa. Obiecuje, że dokument pozostanie niezmieniony, kompletny i możliwy do odnalezienia do końca okresu przechowywania, a potem zniknie.

Wartość dowodowa archiwum nie tkwi w jednym produkcie, lecz w czterech rzeczach razem: niezmiennym zapisie, dzienniku zdarzeń, formacie pliku, który przetrwa, i spisanej procedurze.

Jaki termin obowiązuje i które oryginały papierowe musisz zachować, ustalają księgowy lub prawnik. IT dba o to, żeby archiwum mogło tę decyzję wykonać i wykazać.

Archiwizacja cyfrowa to coś innego niż przechowywanie

Na dysku sieciowym, w folderze w chmurze albo w systemie zarządzania dokumentami leżą dokumenty, nad którymi pracujesz. Zmieniasz je, przenosisz, a kto ma uprawnienia, może je usunąć. To dobre dla dokumentów roboczych i złe dla archiwum.

Archiwum obiecuje coś odwrotnego. To, co do niego trafi, już się nie zmienia, nawet przez administratora. Pozostaje kompletne: nic nie ginie po drodze. Można je znaleźć po cechach zapisanych przy archiwizacji. I znika dopiero po upływie okresu przechowywania, wtedy naprawdę.

Nie jest też kopią zapasową. Kopia służy do przywrócenia systemu, po pewnym czasie jest nadpisywana i nie powstała po to, by szukać jednej faktury sprzed sześciu lat. Większość organizacji potrzebuje wszystkich trzech: stanowiska pracy, archiwum i kopii zapasowej, każde z własnym zadaniem.

Co znaczy archiwum odporne na kontrolę

Chodzi o archiwum, które przechodzi kontrolę: księgowy, inspektor skarbowy czy sąd mogą zakładać, że to, co w nim jest, to oryginał albo jego wierna kopia. To nie jest pojęcie z jednej ustawy, lecz zbiorcza nazwa wymagań, które w praktyce wracają raz po raz:

  • Niezmienność. Zarchiwizowanego dokumentu nie można zmienić ani nadpisać. Nowa wersja staje się nowym dokumentem obok starego.
  • Kompletność. Wszystko, co ma być zarchiwizowane, rzeczywiście trafia do archiwum, a przy przenoszeniu nic nie ginie.
  • Możliwość prześledzenia. Dziennik zapisuje, kto i kiedy zarchiwizował, pobrał albo po upływie terminu zniszczył dokument.
  • Możliwość odnalezienia i odczytania. W rozsądnym czasie, po istotnych cechach, i w formie, którą da się wtedy jeszcze otworzyć.
  • Udokumentowanie. Istnieje opis działania archiwum: co do niego trafia, kto co może, jak długo coś zostaje. Bez tego dobrego wdrożenia nie da się wykazać.

Ostatni punkt najczęściej się zapomina, a to pierwsze, o co pyta kontrolujący.

Skanowanie papieru i kiedy oryginał można wyrzucić

Kto chce archiwizować papier cyfrowo, skanuje go. To, czy papier można potem wyrzucić, nie jest pytaniem dla IT, tylko dla księgowego lub prawnika: dla większości dokumentacji można, niektóre dokumenty trzeba zachować w oryginale, a przepisy różnią się w zależności od kraju. Zapytaj o to, zanim zeskanujesz pierwsze pudło.

IT zapewnia, że skan wiernie zastępuje oryginał. To wymaga stałej procedury, spisanej na papierze:

  • Kto skanuje i jakim urządzeniem. Skaner dokumentów ze stałymi ustawieniami, a nie telefon tego, kto akurat siedzi przy biurku.
  • Jaka jakość. Rozdzielczość i kolor takie, żeby wszystko pozostało czytelne, także pieczątka, podpis i drobny druk na odwrocie.
  • Jak odbywa się kontrola. Czy liczba stron się zgadza, czy każda jest czytelna i kto się pod tym podpisuje.
  • Kiedy papier jest niszczony. Dopiero po tej kontroli i dopiero gdy wiadomo, że oryginału nie trzeba przechowywać.

Jakie skanery się do tego nadają, opisujemy na stronie o skanerach dokumentów.

Format pliku: do otwarcia także za dziesięć lat

Archiwum, które ma przetrwać dziesięć lat, przeżyje kilka wersji oprogramowania, w którym powstały dokumenty. Wybierz więc format niezależny od tego oprogramowania. Dla dokumentów jest to zwykle PDF/A, ustandaryzowana odmiana pdf (ISO 19005), która przechowuje w samym pliku wszystko, co potrzebne do wyświetlenia dokumentu, na przykład czcionki, i nie dopuszcza treści pobieranych z zewnątrz.

Ale nie konwertuj wszystkiego na ślepo. Faktura elektroniczna w formacie ustrukturyzowanym, takim jak plik xml, sama jest oryginałem; pdf, który widzisz, to jej wizualizacja. Zachowaj wtedy plik w takiej postaci, w jakiej przyszedł. To samo dotyczy arkusza z formułami: pdf pokazuje wynik, a nie to, jak powstał.

I przechowuj cechy razem z dokumentem: datę, nadawcę, teczkę, rodzaj dokumentu. Archiwum tysięcy plików pdf bez cech to stos papieru w innej postaci.

Zapewnienie niezmienności: co ma robić technika

Niezmienność jest cechą przechowywania i uprawnień, a nie obietnicą. Zapytaj o każde rozwiązanie, czy to usługa archiwizacji w chmurze, czy system, którym zarządzasz sam, jak uregulowano te cztery punkty:

  • Zapis, którego nie da się nadpisać. Blokada retencji na nośniku (często nazywana WORM: raz zapisz, wiele razy odczytuj), której do końca okresu nie obejdzie nawet administrator.
  • Rozdzielone uprawnienia administracyjne. Kto zarządza IT, nie zarządza automatycznie archiwum. Ustawianie i skracanie terminów należy do innej roli, z dziennikiem zdarzeń.
  • Odcisk palca dla każdego dokumentu. Wartość skrótu przy archiwizacji, ewentualnie ze znacznikiem czasu zaufanej usługi, którą później wykażesz, że plik się nie zmienił.
  • Kopia w drugim miejscu. Archiwum istniejące tylko raz jest jedną awarię od utraty. Archiwum też należy do kopii zapasowej.

Jak taka niezmienna kopia działa w praktyce, opisujemy na stronie o kopiach zapasowych dla firm.

Okres przechowywania i wyrzucanie

Każdy rodzaj dokumentu ma swój termin, który wynika z przepisów, z Twojej branży albo z umowy. Okres przechowywania dokumentów księgowych i podatkowych wynika z przepisów, ale to nie jedyny termin, jaki obowiązuje, a dla niektórych dokumentów jest dłuższy. Niech listę dla poszczególnych rodzajów dokumentów przygotują księgowy lub prawnik, a archiwum niech ją wykonuje.

Wyrzucanie jest tak samo ważne jak przechowywanie. RODO wymaga, żeby nie przechowywać danych osobowych dłużej niż to konieczne. Archiwum, które nigdy niczego nie niszczy, po kilku latach przechowuje przede wszystkim ryzyko. Niech po upływie terminu usuwa dokumenty automatycznie, z wpisem w dzienniku, a blokadę przechowywania zakładaj tylko na dokumenty potrzebne w toczącym się sporze lub postępowaniu.

Przepisy o narodowym zasobie archiwalnym dotyczą przede wszystkim podmiotów publicznych, a nie zwykłych firm. Kto czyta poradę opartą na nich, czyta zasady dla urzędu.

Archiwum przeżywa swojego dostawcę

Okres przechowywania dziesięciu lat jest dłuższy niż większość umów z dostawcą oprogramowania. Archiwum musi więc móc się przenieść, nie tracąc wartości dowodowej, a to ustalasz przy wyborze, a nie przy odejściu.

  • Eksport ze wszystkim. Dokumenty, ich cechy, wartości skrótów i dziennik zdarzeń, w otwartym formacie. Bez dziennika tracisz możliwość prześledzenia.
  • Próbny eksport raz w roku. Wyciągnij część i sprawdź, czy da się ją odczytać i zweryfikować poza systemem.
  • Przegląd formatów. Co kilka lat sprawdź, czy zarchiwizowane formaty da się jeszcze otworzyć popularnym oprogramowaniem, a jeśli nie, zaplanuj konwersję, która sama też jest dokumentowana.

Gdzie kończy się nasza praca

Co robimy. Wdrażamy technikę: skanery i procedurę skanowania, niezmienne przechowywanie, rozdzielone uprawnienia, dziennik zdarzeń, kopię zapasową archiwum i integrację ze stanowiskiem pracy. Pomagamy spisać procedurę zgodnie z tym, jak jest technicznie wdrożona, i pokazujemy, że tak jest.

Czego nie robimy. Nie jesteśmy prawnikiem ani doradcą podatkowym. Nie ustalamy, jaki okres przechowywania obowiązuje dla którego dokumentu, jakie oryginały papierowe musisz zachować ani czy Twoje archiwum spełnia wymóg prawny. To określają księgowy, doradca podatkowy lub prawnik. Nie certyfikujemy też archiwów: nasze certyfikaty ISO dotyczą tego, jak pracujemy my, a nie Twojego archiwum.

Najczęstsze pytania

Pytania, które nam zadajecie

Pięć, które wracają najczęściej.

Co znaczy archiwizacja odporna na kontrolę?

Że archiwum przechodzi kontrolę: dokumenty są zapisane w sposób niezmienny, kompletne, możliwe do odnalezienia i odczytania, a dziennik zdarzeń zapisuje, kto co zrobił. Do tego należy udokumentowany opis działania archiwum. To nie jest pojęcie z jednej ustawy, lecz zbiorcza nazwa tych wymagań.

Czy kopia zapasowa to to samo co archiwum cyfrowe?

Nie. Kopia służy do przywracania systemów i po pewnym czasie jest nadpisywana. Archiwum przechowuje dokumenty niezmienione do końca ich okresu przechowywania i pozwala je znaleźć po cechach. Większość organizacji potrzebuje obu, a samo archiwum też powinno być objęte kopią zapasową.

Czy mogę wyrzucić papierowe dokumenty po zeskanowaniu?

W przypadku wielu dokumentów tak, w przypadku niektórych nie, a zależy to od kraju. Zapytaj księgowego lub prawnika, zanim zaczniesz. Ustal też procedurę skanowania ze stałymi ustawieniami i kontrolą każdego dokumentu, a papier niszcz dopiero po tej kontroli.

Jaki format pliku nadaje się do archiwizacji cyfrowej?

Dla większości dokumentów PDF/A, ustandaryzowana odmiana pdf, która przechowuje w pliku wszystko, co potrzebne do wyświetlenia dokumentu. Fakturę elektroniczną w formacie ustrukturyzowanym przechowujesz w takiej postaci, w jakiej przyszła, bo ten plik jest oryginałem. Cechy dokumentu zawsze przechowuj razem z nim.

Czy możecie określić, jak długo musimy przechowywać dokumenty?

Nie. Nie jesteśmy prawnikiem ani doradcą podatkowym i nie ustalamy, jaki termin obowiązuje ani czy archiwum spełnia wymóg prawny. Robią to księgowy, doradca podatkowy lub prawnik. My wdrażamy archiwum zgodnie z ich ustaleniami i pokazujemy, że tak jest.

Powiązane usługi

Czytaj dalej

Z czym łączy się archiwum.

Urządzić archiwum tak, żeby dało się je wykazać?

Prześlij listę rodzajów dokumentów i terminów przygotowaną przez księgowego. Powiemy, jak technicznie sprawić, żeby były niezmienne, możliwe do odnalezienia i do przeniesienia.

Praktyczna wiedza o IT w Twojej skrzynce

Nowe poradniki o zarządzaniu, bezpieczeństwie i stanowiskach pracy, pisane przez ludzi, którzy wykonują tę pracę. Bez sprzedażowego gadania, a z subskrypcji zrezygnujesz jednym kliknięciem.

Twój adres wykorzystujemy wyłącznie do wysyłki newslettera. Zobacz naszą politykę prywatności.

Kontakt Zadzwoń