Teklif alın
Acil destek SektörlerKariyer Hakkımızda Blog İletişim
Basılı grafikler, bir dizüstü bilgisayar ve kalem tutan bir el bulunan masa

Dijital arşiv: belgenin geçerliliği saklama süresi boyunca nasıl korunur

Her şey taranıp bir diske konduğunda dijital arşiv çözülmüş gibi görünür. Oysa bir arşiv, depolamanın yapmadığı bir şeyi yapmalıdır: bir belgenin yıllar sonra da tam olarak o zamanki hâli olduğunu kanıtlamak ve onu makul bir sürede bulmak. Bu yazı belgelerle ilgilidir; e-posta için mail arşivleme yazımız var.

5 dakikalık okuma ITproposal ekibi tarafından yazıldı
Kısa yanıt

Arşiv bir klasör ya da yedek değildir. Bir belgenin saklama süresi bitene kadar değişmeden, eksiksiz ve bulunabilir kalacağını, sonra da gerçekten silineceğini vaat eder.

Bir arşivin delil değeri tek bir üründen değil dört şeyin birlikte varlığından gelir: değiştirilemez depolama, kimin ne yaptığını gösteren kayıt, kalıcı bir dosya formatı ve yazılı bir prosedür.

Hangi sürenin geçerli olduğuna ve hangi kâğıt asılların saklanacağına mali müşaviriniz veya hukuk danışmanınız karar verir. BT, arşivin bu kararı uygulamasını ve kanıtlamasını sağlar.

Dijital arşiv depolamayla aynı şey değildir

Bir ağ sürücüsünde, bir bulut klasöründe ya da bir doküman yönetim sisteminde üzerinde çalışılan belgeler durur. Değiştirilir, taşınır ve yetkisi olan herkes silebilir. Bu, çalışma belgeleri için tam olarak doğru, bir arşiv için ise tam olarak yanlıştır.

Arşiv bunun tersini vaat eder. İçine giren artık değişmez, bir yönetici tarafından bile. Eksiksiz kalır: arada hiçbir şey kaybolmaz. Arşivlenirken kaydedilen niteliklerle bulunabilir. Ve ancak saklama süresi dolduğunda ortadan kalkar; o zaman da gerçekten kalkar.

Yedek de bir arşiv değildir. Yedek bir sistemi geri yüklemek içindir, bir süre sonra üzerine yazılır ve altı yıl önceki tek bir faturayı bulmak için tasarlanmamıştır. Kurumların çoğu üçüne de ihtiyaç duyar: çalışma alanı, arşiv ve yedek; her biri kendi göreviyle.

Bir karışıklığa dikkat edin: GİB’in e-Arşiv Fatura uygulaması bir fatura düzenleme ve iletme yöntemidir, bir belge arşivi değildir. Faturaları e-Arşiv ile düzenlemek, diğer belgelerinizin arşivlenmiş olduğu anlamına gelmez.

Bir arşivin geçerliliğini ne korur

Bir arşiv, bir incelemeden geçebildiğinde geçerlidir: bir denetçi, vergi müfettişi veya mahkeme, içindekinin aslı ya da aslına uygun bir kopyası olduğuna güvenebilir. Hangi çerçeveyi esas alırsanız alın, aynı gereklilikler tekrar tekrar karşınıza çıkar:

  • Değiştirilemez. Arşivlenmiş bir belge düzenlenemez veya üzerine yazılamaz. Yeni bir sürüm, eskisinin yanında yeni bir belge olur.
  • Eksiksiz. Arşivlenmesi gereken her şey girer ve taşınırken hiçbir şey kaybolmaz.
  • İzlenebilir. Bir kayıt, kimin neyi ne zaman arşivlediğini, görüntülediğini veya süre sonunda imha ettiğini tutar.
  • Bulunabilir ve okunabilir. Makul bir sürede, önemli olan niteliklerle ve o zaman hâlâ açılabilen bir biçimde.
  • Belgelenmiş. Arşivin nasıl çalıştığına dair bir tanım vardır: neyin girdiği, kimin neyi yapabileceği, ne kadar saklandığı. Bu tanım olmadan iyi bir kurulum kanıtlanamaz.

En sık unutulan son maddedir ve bir denetçinin ilk istediği de odur.

Kâğıt tarama ve aslın ne zaman imha edilebileceği

Kâğıdı dijital arşive almak isteyen onu tarar. Kâğıdın sonra imha edilip edilemeyeceği bir BT sorusu değil, mali müşaviriniz veya hukuk danışmanınız için bir sorudur: belgelerin çoğu için mümkündür, bazıları için aslını saklamanız gerekir ve kurallar ülkeden ülkeye değişir. İlk koliyi boşaltmadan önce sorun.

BT’nin çözdüğü şey, taramanın aslın yerini sadakatle almasıdır. Bu, yazılı ve sabit bir prosedür gerektirir:

  • Kim tarıyor ve hangi cihazla. Sabit ayarlı bir belge tarayıcısı; o an masada kim varsa onun telefonu değil.
  • Hangi kalitede. Bir kaşe, bir imza ve arka yüzdeki küçük yazılar dahil her şeyin okunabilir kalacağı çözünürlük ve renk.
  • Nasıl kontrol ediliyor. Sayfa sayısı tutuyor mu, her sayfa okunabilir mi ve bunu kim paraflıyor.
  • Kâğıt ne zaman imha ediliyor. Ancak bu kontrolden sonra ve ancak aslının saklanması gerekmediği kesinleştiğinde.

Bunun için uygun tarayıcıları belge tarayıcıları sayfamızda anlatıyoruz.

Dosya formatı: on yıl sonra da açılabilsin

On yıl dayanması gereken bir arşiv, belgelerin oluşturulduğu yazılımın birkaç sürümünden daha uzun yaşar. Bu nedenle o yazılımdan bağımsız bir format seçin. Belgeler için bu genellikle PDF/A’dır: belgeyi göstermek için gereken her şeyi, örneğin yazı tiplerini, dosyanın kendi içinde saklayan ve dışarıdan çekilmesi gereken içeriğe izin vermeyen standart bir PDF türü (ISO 19005).

Ama her şeyi körü körüne dönüştürmeyin. XML dosyası gibi yapılandırılmış bir formattaki e-fatura, kendisi asıl belgedir; gördüğünüz PDF yalnızca bir görüntüsüdür. Dosyayı geldiği hâliyle saklayın. Formüllü bir tablo için de aynısı geçerlidir: PDF sonucu gösterir, sonuca nasıl ulaşıldığını değil.

Ve nitelikleri belgeyle birlikte saklayın: tarih, gönderen, dosya, belge türü. Niteliksiz binlerce PDF’ten oluşan bir arşiv, başka bir biçimde bir kâğıt yığınıdır.

Değiştirilemez kılmak: teknik tarafın yapması gerekenler

Değiştirilemezlik bir vaadin değil, depolamanın ve yetkilerin özelliğidir. Bulutta bir arşiv hizmeti de olsa kendi yönettiğiniz bir sistem de olsa her çözüme bu dört noktanın nasıl ele alındığını sorun:

  • Üzerine yazılamayan depolama. Depolamada, süre bitmeden bir yöneticinin bile aşamayacağı bir saklama kilidi (genellikle WORM olarak anılır: bir kez yaz, çok kez oku).
  • Ayrılmış yönetim yetkileri. BT’yi yöneten kişi arşivi kendiliğinden yönetmez. Süreleri belirlemek veya kısaltmak, kendi kaydı olan ayrı bir roldür.
  • Her belge için bir parmak izi. Arşivleme anında hesaplanan, istenirse güvenilir bir hizmetten zaman damgasıyla desteklenen bir özet değeri; dosyanın değişmediğini sonradan bununla kanıtlarsınız.
  • İkinci bir yerde bir kopya. Tek bir kez var olan bir arşiv, kaybolmaya bir arıza uzaklıktadır. Arşivin kendisi de yedeğe dahil olmalıdır.

Böyle değiştirilemez bir kopyanın pratikte nasıl çalıştığını değiştirilemez yedek yazımızda anlatıyoruz.

Saklama süresi ve imha

Her belge türünün bir süresi vardır; bu süre Türk Ticaret Kanunu ile Vergi Usul Kanunu’ndan, sektörünüzden veya bir sözleşmeden gelir ve her belge için aynı değildir. Belge türüne göre listeyi mali müşavirinize veya hukuk danışmanınıza hazırlatın ve arşivin bu listeyi uygulamasını sağlayın.

İmha, saklamak kadar arşivin bir parçasıdır. KVKK, kişisel verilerin işlenme amacı ortadan kalktığında silinmesini, yok edilmesini veya anonim hâle getirilmesini ister. Hiçbir şeyi imha etmeyen bir arşiv, birkaç yıl sonra çoğunlukla risk saklar. Süre sonunda kayda bir satır düşerek otomatik silmesini sağlayın ve saklama blokajını yalnızca devam eden bir uyuşmazlık veya inceleme için gereken belgelere uygulayın.

Arşiv tedarikçisinden uzun yaşar

On yıllık bir saklama süresi, bir yazılım tedarikçisiyle yapılan sözleşmelerin çoğundan uzundur. Bu nedenle arşivin, delil değerini kaybetmeden taşınabilmesi gerekir; bu da ayrılırken değil, seçerken çözülür.

  • Her şeyi içeren bir dışa aktarım. Belgeler, nitelikleri, özet değerleri ve kayıt, açık bir formatta. Kayıt olmadan izlenebilirliği kaybedersiniz.
  • Her yıl bir deneme dışa aktarımı. Bir örnek alın ve sistemin dışında okuyup doğrulayabildiğinizi kontrol edin.
  • Formatları gözden geçirmek. Birkaç yılda bir, arşivlenen formatların yaygın yazılımlarla hâlâ açıldığını kontrol edin; açılmıyorsa, kendisi de kayda geçen bir dönüştürme planlayın.

İşimizin bittiği yer

Yaptıklarımız. Teknik tarafı kuruyoruz: tarayıcılar ve tarama prosedürü, değiştirilemez depolama, ayrılmış yetkiler, kayıt, arşivin yedeği ve çalışma alanıyla bağlantı. Prosedürün teknik olarak nasıl kurulduysa öyle yazılmasına yardım ediyor ve kurulumun yerinde olduğunu gösteriyoruz.

Yapmadıklarımız. Hukuk danışmanı veya mali müşavir değiliz. Hangi belgeye hangi sürenin uygulanacağını, hangi kâğıt asılların saklanacağını ya da arşivinizin yasal bir gerekliliği karşılayıp karşılamadığını biz belirlemeyiz; buna mali müşaviriniz veya hukuk danışmanınız karar verir. Arşiv de sertifikalandırmayız: kendi ISO sertifikalarımız bizim nasıl çalıştığımızla ilgilidir, sizin arşivinizle değil.

Sık sorulanlar

Bu konuda bize sorulan sorular

En sık gelen beş soru.

Dijital arşiv nedir?

Dijital arşiv, belgelerin saklama süreleri bitene kadar değişmeden, eksiksiz, bulunabilir ve okunabilir kalacağı şekilde elektronik ortamda saklanmasıdır; kimin ne yaptığı da kayıt altındadır. Belgelerin hâlâ değiştiği depolamadan ve sistemleri geri yüklemeye yarayan yedekten farklıdır. Süre sonunda belgeler silinir.

e-Arşiv Fatura kullanmak dijital arşivimiz olduğu anlamına mı gelir?

Hayır. e-Arşiv Fatura, GİB’in fatura düzenleme ve iletme uygulamasıdır; sözleşmeler, personel dosyaları veya gelen belgeler gibi diğer belgelerin arşivlenmesini kapsamaz. Bu belgeler için ayrı bir arşiv düzeni gerekir. Hangi belgelerin ne kadar saklanacağını mali müşaviriniz belirler.

Taradıktan sonra kâğıt belgeleri atabilir miyim?

Birçok belge için evet, bazıları için hayır ve bu ülkeye göre değişir. Başlamadan önce mali müşavirinize veya hukuk danışmanınıza sorun. Ayrıca sabit ayarlar ve her belge için kontrol içeren yazılı bir tarama prosedürü belirleyin ve kâğıdı ancak bu kontrolden sonra imha edin.

Dijital arşiv için hangi dosya formatı uygundur?

Belgelerin çoğu için PDF/A; belgeyi göstermek için gereken her şeyi dosyanın içinde saklayan standart bir PDF türüdür. Yapılandırılmış formattaki bir e-fatura geldiği hâliyle saklanır, çünkü asıl belge o dosyadır. Nitelikleri her zaman belgeyle birlikte saklayın.

Belgeleri ne kadar saklamamız gerektiğini söyleyebilir misiniz?

Hayır. Hukuk danışmanı veya mali müşavir değiliz; hangi sürenin geçerli olduğunu ya da bir arşivin yasal bir gerekliliği karşılayıp karşılamadığını belirlemeyiz. Bunu mali müşaviriniz veya hukuk danışmanınız yapar. Biz arşivi onların kararına göre kurar ve kurulumun yerinde olduğunu gösteririz.

İlgili hizmetler

Devamını okuyun

Arşivin bağlandığı konular.

Arşivinizi kanıtlanabilir şekilde mi kurmak istiyorsunuz?

Mali müşavirinizin hazırladığı belge türleri ve süreler listesini bize gönderin. Bunu teknik olarak nasıl değiştirilemez, bulunabilir ve taşınabilir hâle getireceğinizi söyleyelim. Teklif alın.

Gelen kutunuza pratik BT bilgisi

Yönetim, güvenlik ve çalışma alanı üzerine yeni rehberler; işi yapanlar tarafından yazılıyor. Satış dili yok, abonelikten tek tıkla çıkabilirsiniz.

Adresinizi yalnızca bülten için kullanırız. Gizlilik politikamıza bakın.

Teklif alın Arayın