
Records management: wat je bewaart, hoe lang en waar
Records management klinkt als iets voor gemeenten en ziekenhuizen. Maar elk bedrijf heeft stukken waar het later op wordt aangesproken: een arbeidscontract, een offerte die een opdracht werd, een keuringsrapport. Dit artikel gaat over de afspraak eromheen: welke stukken dat zijn, hoe lang ze blijven, waar ze staan en hoe ze aantoonbaar verdwijnen.
Een record is een stuk dat iets vastlegt waar je later op aangesproken kunt worden. Records management is de afspraak over welke stukken dat zijn, wie ze beheert, hoe lang ze blijven en hoe ze verdwijnen.
Het hart is een bewaarschema per soort stuk, met een eigenaar, een startmoment, een termijn en wat er aan het eind gebeurt. De termijnen komen van je accountant of jurist, niet van de IT.
Een schema werkt pas als de systemen het uitvoeren: één vaste plek per soort, een bewaarlabel dat automatisch afloopt, en een vernietigingslijst die je kunt laten zien.
Wat records management is, en wat het niet is
Niet elk bestand is een record. Een concept, een notitie of een kopie die je even doorstuurt is werkmateriaal. Een record is het stuk dat vastlegt wat er is afgesproken, besloten of gedaan, en waar iemand later op terug kan komen: een klant, een medewerker, de fiscus, een rechter of een auditor. Het getekende contract, niet het tiende concept ervan.
Records management is de afspraak over die stukken. Welke soorten zijn er, wie is per soort verantwoordelijk, hoe lang blijven ze, waar staan ze en wat gebeurt er als de termijn om is. Het is een beleid met een uitvoering, geen product.
Twee dingen vallen erbuiten en hebben elk hun eigen vraag. Hoe je een archief technisch onveranderbaar maakt, is een vraag over opslag. Hoe vertrouwelijk iets is, is een vraag over classificatie. Records management gaat over het bestaan van een stuk: van het moment dat het een record wordt tot het moment dat het weg mag.
Begin bij de soorten stukken, niet bij de bestanden
Wie begint met het doorlopen van de netwerkschijf, verdrinkt. Begin met de processen en vraag per proces welke stukken eruit komen die je moet kunnen laten zien. In een gewone onderneming kom je dan bij een lijst van een paar dozijn soorten:
- Personeel: arbeidsovereenkomsten, loonstroken, kopieën van identiteitsbewijzen, verzuimdossiers, sollicitaties van wie niet is aangenomen.
- Financieel: facturen, bankafschriften, jaarstukken, aangiften.
- Klanten en leveranciers: contracten, getekende offertes, opleverrapporten, klachten.
- Kwaliteit en veiligheid: keuringen, auditrapporten, incidentregistraties, certificaten.
- Bestuur: notulen, besluiten, volmachten.
Schrijf per soort op in welk systeem hij ontstaat: het salarispakket, de boekhouding, de mailbox van de accountmanager, een map op SharePoint. Die kolom is voor de IT het nuttigste deel van de hele oefening, want daar zie je waar een soort op vier plekken tegelijk staat.
Het bewaarschema: vijf kolommen per soort
Het bewaarschema is één tabel, en die tabel is het beleid. Per soort stuk staan er vijf dingen in:
- Eigenaar. De functie die beslist over deze soort: HR over personeelsdossiers, finance over de administratie. Niet de IT, die voert uit.
- Startmoment. Vanaf wanneer de termijn telt. Daarover meer in de volgende sectie, want daar gaat het meestal mis.
- Termijn. Hoe lang het stuk minimaal blijft, en bij persoonsgegevens ook hoe lang hooguit. De fiscale bewaarplicht is in Nederland in de regel zeven jaar, maar voor sommige stukken langer, en voor personeelsgegevens gelden weer andere termijnen. Laat deze kolom invullen door je accountant of jurist.
- Wat er aan het eind gebeurt. Vernietigen, eerst laten beoordelen, of langer bewaren met een reden erbij.
- Plaats. Het ene systeem waar het record staat.
Een schema van twee kantjes dat klopt, is meer waard dan een handboek dat niemand opent. Begin met de soorten waar het risico zit, personeel en financieel, en breid uit.
Het startmoment is lastiger dan de termijn
“Zeven jaar” lijkt een duidelijke afspraak, tot je vraagt: zeven jaar vanaf wanneer? Voor een factuur is dat ongeveer het jaar waarin hij is gemaakt. Voor een arbeidscontract is het het einde van het dienstverband, en dat kan twintig jaar na de aanmaakdatum liggen. Voor een contract met een klant is het het einde van dat contract.
Systemen kennen uit zichzelf alleen de aanmaakdatum. Wie een bewaarregel instelt op “zeven jaar na aanmaken”, gooit dus het contract weg van een medewerker die er nog werkt. De oplossing is een termijn die op een gebeurtenis start: het dossier krijgt een einddatum als iemand uit dienst gaat of een contract afloopt, en vanaf dat moment telt de klok.
Dat vraagt een koppeling of een vaste handeling in het proces: wie het uitdienstformulier verwerkt, zet ook de einddatum op het dossier. Spreek af wie dat doet, anders gebeurt het niet.
Eén plek per soort, en wat je met de kopieën doet
Een record bestaat één keer, op een afgesproken plek. Daaromheen ontstaan altijd kopieën: de bijlage in de mail, de download op een laptop, het bestand dat in een chat is gedeeld. Die kopieën vallen niet onder het schema, en dat moet iedereen weten: wie de kopie bewaart, bewaart niets wat telt, en wie de kopie weggooit, gooit niets weg wat telt.
In Microsoft 365 voer je het schema uit met bewaarlabels in Microsoft Purview. Een label per soort, gekoppeld aan de bibliotheek waar die soort thuishoort, met de termijn en wat er aan het eind gebeurt. Een label kan een stuk als record markeren, zodat het niet meer gewijzigd of verwijderd kan worden tot de termijn om is. Welke labels en welke functies je licentie bevat, verschilt per abonnement; zoek dat uit vóórdat je het schema ontwerpt.
Mail is een geval apart, omdat een mailbox records en ruis door elkaar bevat. Daarover gaat ons artikel over mail archiveren.
Vernietigen, met bewijs
Weggooien hoort net zo goed bij records management als bewaren. De AVG vraagt dat je persoonsgegevens niet langer bewaart dan nodig, en een dossier dat jaren te lang blijft liggen is bij een datalek een groter probleem dan het had hoeven zijn.
Vernietig niet ongemerkt, maar met een beoordeling en een lijst. Laat het systeem melden welke stukken hun termijn hebben bereikt, laat de eigenaar die lijst bekijken, en bewaar de lijst zelf: welke soort, welke periode, wie akkoord gaf, wanneer. Die vernietigingslijst is het bewijs dat je je eigen beleid uitvoert.
Vergeet de back-ups niet. Een verwijderd stuk staat nog in de back-up tot die is verlopen. Dat is normaal, maar leg vast hoe lang dat duurt, zodat je het kunt uitleggen als iemand vraagt of zijn gegevens weg zijn. Voor papier en afgedankte apparaten zie datavernietiging en veilig wissen.
Als er een geschil komt: het schema tijdelijk stilzetten
Er komt een moment waarop een stuk niet weg mag, ook al is de termijn om: een claim van een klant, een arbeidsconflict, een onderzoek. Dan moet je de vernietiging voor die stukken kunnen stilzetten, zonder het hele schema uit te zetten.
Spreek vooraf af wie dat besluit neemt (directie of jurist, niet de IT), hoe het verzoek binnenkomt, en hoe het wordt opgeheven. Technisch kan het meestal: een bewaring op een mailbox, een site of een selectie stukken die voorgaat op elk label. Het probleem is bijna altijd organisatorisch: niemand weet dat het kan, of niemand ruimt de bewaring op als de zaak voorbij is.
Waar ons werk ophoudt
Wij zijn geen jurist, geen fiscalist en geen archivaris, en wij stellen geen bewaartermijnen vast. Hoe lang een soort stuk moet blijven, en welke originelen op papier bewaard moeten worden, bepalen je accountant, je jurist of de regels van je sector.
Wat wij doen is de IT-kant: in kaart brengen waar elke soort stuk werkelijk staat, het schema vertalen naar bewaarlabels en instellingen in Microsoft 365 en andere systemen, de back-uptermijnen ernaast leggen, en zorgen dat vernietigen een lijst oplevert die je kunt laten zien.
Vragen die we hierover krijgen
De vijf die het vaakst terugkomen.
Wat is records management?
Records management is de afspraak over de stukken waar je later op aangesproken kunt worden: welke soorten er zijn, wie er per soort over gaat, hoe lang ze blijven, waar ze staan en hoe ze na de termijn verdwijnen. Het is een beleid met een uitvoering in je systemen, geen los product.
Wat is het verschil tussen een document en een record?
Een document is elk bestand waar je aan werkt, zoals een concept of een notitie. Een record is het stuk dat vastlegt wat er is afgesproken, besloten of gedaan, zoals het getekende contract. Records krijgen een vaste plek en een bewaartermijn; werkdocumenten niet.
Wat hoort er in een bewaarschema?
Per soort stuk een eigenaar, het moment waarop de termijn begint, de termijn zelf, wat er aan het eind gebeurt en het systeem waar het record staat. Begin met personeels- en financiële stukken, want daar zit het meeste risico.
Hoe lang moet je zakelijke documenten bewaren?
Dat verschilt per soort stuk en per land. De fiscale bewaarplicht is in Nederland in de regel zeven jaar, maar voor sommige stukken geldt een langere termijn en voor persoonsgegevens juist een maximum. Laat de termijnen per soort vaststellen door je accountant of jurist.
Bepalen jullie hoe lang wij documenten moeten bewaren?
Nee. Wij zijn geen jurist of fiscalist en stellen geen bewaartermijnen vast. Wij zorgen dat de termijnen die jouw accountant of jurist vaststelt in de systemen worden uitgevoerd, met labels, back-uptermijnen en een vernietigingslijst die je kunt laten zien.
Verder lezen
Waar records management aan raakt.
Je bewaarschema echt laten werken?
Stuur ons het bewaarschema dat je accountant of jurist heeft opgesteld, of de lijst van soorten die je al hebt. Wij laten zien waar die stukken nu staan en hoe je het schema in je systemen uitvoert.
Praktische IT-kennis in je inbox
Nieuwe gidsen over beheer, beveiliging en de werkplek, geschreven door de mensen die het werk doen. Geen verkooppraat, en afmelden kan met één klik.