
Saklama ve imha politikası: neyi, ne kadar süre ve nerede saklarsınız
Saklama ve imha politikası kulağa büyük kurumlara özgü bir iş gibi gelir. Oysa her işletmenin, ileride hesabı sorulabilecek belgeleri vardır: bir iş sözleşmesi, siparişe dönüşmüş bir teklif, bir muayene raporu. Bu yazı bu belgelerin etrafındaki düzeni, yani kayıt yönetimini anlatıyor: hangileri, ne kadar süre, nerede ve kanıtlanabilir biçimde nasıl imha edilir.
Kayıt, ileride hesabı sorulabilecek bir şeyi belgeleyen dokümandır. Kayıt yönetimi hangi belgelerin kayıt olduğunu, kimin sorumlu olduğunu, ne kadar saklanacağını ve nasıl imha edileceğini belirler.
Merkezinde belge türüne göre bir saklama tablosu vardır: sorumlu, başlangıç anı, süre ve süre sonunda ne olacağı. Süreleri mali müşaviriniz veya hukukçunuz belirler, BT değil.
Tablo ancak sistemler uyguladığında işe yarar: her tür için tek bir yer, kendiliğinden dolan bir saklama etiketi ve gösterebileceğiniz bir imha tutanağı.
Kayıt yönetimi nedir, ne değildir
Her dosya kayıt değildir. Bir taslak, bir not veya iletilen bir kopya çalışma malzemesidir. Kayıt, neyin kararlaştırıldığını, neye karar verildiğini veya neyin yapıldığını belgeleyen dokümandır ve birileri ileride ona geri dönebilir: bir müşteri, bir çalışan, vergi idaresi, bir mahkeme veya bir denetçi. İmzalı sözleşme, onun onuncu taslağı değil.
Kayıt yönetimi bu belgeler etrafındaki düzendir: hangi türler var, her türden kim sorumlu, ne kadar saklanıyor, nerede duruyor ve süre dolduğunda ne oluyor. Bu bir üründen çok, uygulanan bir politikadır.
İki konu bunun dışında kalır ve her birinin kendi sorusu vardır. Bir arşivi teknik olarak değiştirilemez kılmak bir depolama sorusudur. Bir bilginin ne kadar gizli olduğu bir sınıflandırma sorusudur. Burada belgenin yaşamından söz ediyoruz: kayıt olduğu andan silinebileceği ana kadar.
Dosyalardan değil, belge türlerinden başlayın
Dosya sunucusunu baştan sona taramakla başlayan, içinde kaybolur. Süreçlerden başlayın ve her süreç için şunu sorun: buradan çıkan ve gerektiğinde sunmanız gereken belgeler hangileri? Sıradan bir işletmede birkaç düzine tür çıkar:
- Personel: iş sözleşmeleri, bordrolar, özlük dosyaları, sağlık raporları, işe alınmayan adayların başvuruları.
- Finans: faturalar, banka ekstreleri, yıllık mali tablolar, beyannameler.
- Müşteri ve tedarikçi: sözleşmeler, imzalı teklifler, teslim tutanakları, şikâyetler.
- Kalite ve güvenlik: periyodik kontroller, denetim raporları, olay kayıtları, sertifikalar.
- Yönetim: toplantı tutanakları, kararlar, vekâletnameler.
Her tür için hangi sistemde oluştuğunu yazın: bordro programı, muhasebe yazılımı, bir satış temsilcisinin posta kutusu, bir SharePoint klasörü. Bu sütun BT için en faydalı olanıdır, çünkü aynı türün aynı anda dört yerde durduğunu gösterir.
Saklama ve imha politikası: her tür için beş sütun
Bir saklama ve imha politikası çoğu zaman tek bir tabloya iner. Her belge türü için beş şey yazar:
- Sorumlu. O tür hakkında karar veren görev: özlük dosyaları için insan kaynakları, muhasebe için finans. BT değil; BT uygular.
- Başlangıç anı. Sürenin ne zamandan itibaren işlediği. Bir sonraki bölümde ele alıyoruz, çünkü işler çoğunlukla burada bozulur.
- Süre. Belgenin en az ne kadar saklanacağı ve kişisel veri içeriyorsa en fazla ne kadar saklanacağı. Bu sütunu vergi ve ticaret mevzuatına göre mali müşaviriniz veya hukukçunuz doldursun.
- Süre sonunda. İmha, önce inceleme veya yazılı bir gerekçeyle daha uzun saklama.
- Yer. Kaydın durduğu tek sistem.
KVKK kapsamında VERBİS’e kayıt yükümlülüğü olan işletmelerin kişisel veri saklama ve imha politikası hazırlaması zaten gerekir; bu tablo o politikanın uygulanabilir halidir. Doğru olan iki sayfalık bir tablo, kimsenin açmadığı bir el kitabından değerlidir.
Başlangıç anı, süreden daha zordur
“On yıl” açık görünür, ta ki şunu sorana kadar: hangi tarihten itibaren on yıl? Bir fatura için bu aşağı yukarı düzenlendiği yıldır. Bir iş sözleşmesi için iş ilişkisinin sona erdiği tarihtir ve bu, dosyanın açılmasından yirmi yıl sonra olabilir. Bir müşteri sözleşmesi için sözleşmenin bittiği tarihtir.
Sistemler kendiliğinden yalnızca oluşturma tarihini bilir. “Oluşturmadan on yıl sonra” şeklinde bir kural, hâlâ çalışan birinin sözleşmesini siler. Çözüm, bir olayla başlayan süredir: biri işten ayrıldığında veya bir sözleşme sona erdiğinde dosyaya bir bitiş tarihi girilir ve saat oradan işlemeye başlar.
Bunun için bir entegrasyon ya da süreçte sabit bir adım gerekir: işten çıkış formunu işleyen kişi, dosyaya bitiş tarihini de girer. Bunu kimin yapacağını kararlaştırın, aksi halde yapılmaz.
Her tür için tek yer ve kopyalarla ne yapılacağı
Bir kayıt, kararlaştırılmış bir yerde bir kez bulunur. Etrafında her zaman kopyalar oluşur: e-postadaki ek, bir dizüstü bilgisayara indirilen dosya, bir sohbette paylaşılan belge. Bu kopyalar tablonun dışındadır ve herkes bunu bilmelidir: kopyayı saklamak önemli olan hiçbir şeyi saklamaz, kopyayı silmek de önemli olan hiçbir şeyi silmez.
Microsoft 365’te tabloyu Microsoft Purview’daki saklama etiketleriyle uygularsınız. Her tür için bir etiket, o türün ait olduğu kitaplığa atanır; süre ve süre sonunda ne olacağı etikette yazar. Bir etiket, bir öğeyi kayıt olarak işaretleyebilir; böylece süre dolana kadar değiştirilemez ve silinemez. Lisansınızın hangi etiketleri ve işlevleri içerdiği plana göre değişir; tabloyu tasarlamadan önce bunu kontrol edin.
E-posta ayrı bir konudur, çünkü bir posta kutusunda kayıtlar ve gürültü iç içedir. Bunu mail arşivleme yazımızda anlatıyoruz.
İmha, kanıtıyla birlikte
İmha, saklama kadar kayıt yönetiminin bir parçasıdır. KVKK, kişisel verilerin işlendikleri amaç için gerekli olan süre kadar muhafaza edilmesini öngörür. Yıllarca fazladan bekleyen bir dosya, bir veri ihlalini olması gerekenden büyük bir soruna dönüştürür.
Sessizce değil, inceleme ve tutanakla imha edin. Sistemin süresi dolan öğeleri bildirmesini sağlayın, sorumluya listeyi onaylatın ve listenin kendisini saklayın: hangi tür, hangi dönem, kim onayladı, ne zaman. Bu imha tutanağı, kendi politikanızı uyguladığınızın kanıtıdır.
Yedekleri unutmayın. Silinen bir öğe, yedeğin süresi dolana kadar yedekte durur. Bu normaldir, ancak ne kadar sürdüğünü yazılı hale getirin; biri verilerinin silinip silinmediğini sorduğunda açıklayabilesiniz. Kâğıt ve elden çıkarılan cihazlar için veri imha ve silme sayfamıza bakın.
Bir uyuşmazlık çıktığında: tabloyu durdurmak
Bir gün, süresi dolmuş olsa bile bir belgenin imha edilmemesi gerekecek: bir müşteri talebi, bir iş davası, bir inceleme. O zaman tüm tabloyu kapatmadan yalnızca o öğelerin imhasını durdurabilmeniz gerekir.
Bu kararı kimin vereceğini (yönetim veya hukukçunuz, BT değil), talebin nasıl geleceğini ve dondurmanın nasıl kaldırılacağını önceden kararlaştırın. Teknik olarak genellikle mümkündür: bir posta kutusu, bir site veya seçili öğeler üzerinde, her etiketin önüne geçen bir saklama. Sorun neredeyse her zaman organizasyoneldir: kimse bunun mümkün olduğunu bilmez ya da dava bittiğinde kimse dondurmayı kaldırmaz.
Bizim işimizin bittiği yer
Hukukçu, mali müşavir veya arşivci değiliz ve saklama süresi belirlemiyoruz. Bir belge türünün ne kadar saklanacağına ve hangi kâğıt asılların tutulacağına mali müşaviriniz, hukukçunuz veya sektörünüzün kuralları karar verir.
Bizim yaptığımız BT tarafıdır: her belge türünün gerçekte nerede durduğunu çıkarmak, tabloyu Microsoft 365 ve diğer sistemlerde saklama etiketlerine ve ayarlara dönüştürmek, yedekleme sürelerini buna göre hizalamak ve imhanın gösterebileceğiniz bir tutanak üretmesini sağlamak.
Bu konuda bize sorulan sorular
En sık gelen beş soru.
Kayıt yönetimi nedir?
Kayıt yönetimi, ileride hesabı sorulabilecek belgeler etrafındaki düzendir: hangi türler var, her türden kim sorumlu, ne kadar saklanıyor, nerede duruyor ve süre sonunda nasıl imha ediliyor. Sistemlerinizde uygulanan bir politikadır, ayrı bir ürün değildir.
Saklama ve imha politikası kimler için zorunludur?
KVKK kapsamında VERBİS’e kayıt yükümlülüğü bulunan veri sorumlularının kişisel veri saklama ve imha politikası hazırlaması gerekir. Yükümlü olup olmadığınızı ve politikanın içeriğini hukukçunuzla netleştirin; BT tarafını biz uygulayabiliriz.
Saklama tablosunda neler yer almalı?
Her belge türü için bir sorumlu, süreyi başlatan olay, süre, süre sonunda ne olacağı ve kaydın durduğu sistem. Buna bir uyuşmazlıkta imhayı kimin durdurabileceğini ve her imhanın nasıl kayda geçirildiğini ekleyin.
Şirket belgeleri ne kadar süre saklanmalı?
Bu, belge türüne göre değişir; vergi ve ticaret mevzuatı farklı süreler öngörür ve kişisel veriler gerekli olandan uzun tutulmamalıdır. Her tür için süreyi mali müşaviriniz veya hukukçunuz belirlesin.
Belgelerimizi ne kadar saklayacağımızı siz mi belirliyorsunuz?
Hayır. Hukukçu veya mali müşavir değiliz ve saklama süresi belirlemiyoruz. Danışmanınızın belirlediği sürelerin etiketler, yedekleme süreleri ve gösterebileceğiniz bir imha tutanağıyla sistemlerinizde uygulanmasını sağlıyoruz.
Devamını okuyun
Kayıt yönetiminin dokunduğu konular.
Saklama tablonuzun gerçekten işlemesini mi istiyorsunuz?
Mali müşavirinizin veya hukukçunuzun hazırladığı tabloyu ya da elinizdeki belge türleri listesini bize gönderin. Bu belgelerin bugün nerede durduğunu ve tabloyu sistemlerinizde nasıl uygulayacağınızı gösterelim.
Gelen kutunuza pratik BT bilgisi
Yönetim, güvenlik ve çalışma alanı üzerine yeni rehberler; işi yapanlar tarafından yazılıyor. Satış dili yok, abonelikten tek tıkla çıkabilirsiniz.