
Een informatiebeveiligingsbeleid dat mensen lezen, en dat je IT ook afdwingt
De meeste organisaties hebben een informatiebeveiligingsbeleid, en bijna niemand in die organisatie heeft het gelezen. Dat ligt zelden aan de lezer. Het ligt aan een document van dertig pagina’s dat uit een sjabloon komt, regels bevat die niemand controleert en sinds de vaststelling niet meer is geopend. Zo bouw je er een dat wel werkt.
Een informatiebeveiligingsbeleid werkt in drie lagen: een kort document van de directie, regels per onderwerp voor de mensen die ze moeten volgen, en procedures voor wie het uitvoert.
Elke regel hoort een instelling of een controle te hebben. Een regel die je IT niet afdwingt en niemand controleert, is een wens en levert bij een audit een bevinding op.
Schrijf eerst op wat er al staat, en zet wat ontbreekt als actie met een datum. De directie stelt het vast; een leverancier kan dat niet voor je doen.
Wat een informatiebeveiligingsbeleid is, en wat niet
Een informatiebeveiligingsbeleid zegt hoe je organisatie omgaat met informatie: wat beschermd moet worden, wie daarvoor verantwoordelijk is, en welke regels daaruit volgen voor iedereen die erbij kan. Het is geen lijst van technische maatregelen en geen handboek voor de IT-afdeling. Die horen eronder, niet erin.
Er zijn drie redenen waarom je er een nodig hebt, en ze vragen allemaal hetzelfde document:
- Een norm. ISO 27001 eist een beleid dat de directie vaststelt en bekendmaakt. Welke maatregelen daar technisch onder vallen, staat in onze ISO 27001-checklist; dit artikel gaat over het beleid zelf.
- Wetgeving. NIS2 vraagt van organisaties die eronder vallen een beleid voor risicoanalyse en de beveiliging van informatiesystemen. Voor de overheid geldt in Nederland daarnaast de BIO.
- Een klant of verzekeraar. Een beveiligingsvragenlijst begint bijna altijd met “heeft u een vastgesteld informatiebeveiligingsbeleid?”, en de vervolgvraag is wanneer het voor het laatst is herzien.
Wat geen van die drie vraagt, is een dik document. Ze vragen dat het er is, dat het is vastgesteld, dat mensen het kennen en dat je kunt laten zien dat het wordt nageleefd.
Drie lagen in plaats van één dik document
Het meest gemaakte ontwerp is één bestand waarin alles staat, van de visie van de directie tot de lengte van een wachtwoord. Niemand leest dat, omdat iedere lezer er een ander deel van nodig heeft. Splits het daarom naar lezer:
- Het beleid zelf, een tot twee pagina’s. Voor de directie, de auditor en de klant die erom vraagt. Het zegt waarom, wat de reikwijdte is, wie verantwoordelijk is en hoe het wordt bijgehouden.
- Regels per onderwerp. Voor iedere medewerker: gebruik van apparaten en mail, wachtwoorden en MFA, eigen apparaten, thuiswerken, informatie delen met externen, een incident melden. Elk onderwerp op een eigen pagina, zodat een nieuwe collega leest wat voor hem geldt.
- Procedures en werkinstructies. Voor wie het uitvoert: hoe een account wordt aangemaakt en ingetrokken, hoe een back-up wordt getest, wie wat doet bij een incident. Dit deel is vaak van je IT-beheerder en hoort dat ook te zijn.
Het voordeel is niet alleen leesbaarheid. Een technische procedure verandert vaker dan een principe, en met deze opbouw pas je een werkinstructie aan zonder dat de directie het hele beleid opnieuw moet vaststellen.
Wat er in het bovenste document hoort
Het beleid zelf kan kort zijn als het deze vragen beantwoordt:
- Waarom. Wat er voor deze organisatie op het spel staat: klantgegevens, beschikbaarheid van de dienst, vertrouwelijke ontwerpen. Twee zinnen die over jou gaan, geen alinea die over iedereen gaat.
- Reikwijdte. Welke locaties, systemen en mensen eronder vallen, ook inhuur en leveranciers met toegang.
- Rollen. Wie eindverantwoordelijk is (de directie), wie het dagelijks bewaakt, en wie eigenaar is van welke informatie. Een beleid zonder naam bij een rol heeft geen eigenaar.
- De principes. Bijvoorbeeld: toegang alleen op basis van functie, gegevens worden geclassificeerd, incidenten worden altijd gemeld. De uitwerking staat in de regels eronder.
- Uitzonderingen. Wie een afwijking mag goedkeuren, hoe die wordt vastgelegd en hoe lang hij geldt.
- Onderhoud. Wanneer het wordt herzien en door wie, en waar de actuele versie staat.
Dat past op twee pagina’s. Wordt het meer, dan staan er regels in die een laag lager horen.
Regels schrijven die gelezen én afgedwongen worden
Een regel werkt als een medewerker hem begrijpt en als iemand kan zien of hij wordt nageleefd. Drie gewoontes maken het verschil:
- Schrijf wat iemand doet, niet wat hij moet vinden. “Wees alert op phishing” is een advies. “Meld een verdachte mail met de knop in Outlook en klik niet op de link” is een regel.
- Zet bij elke regel kort waarom. Een regel zonder reden wordt omzeild zodra hij lastig is.
- Gebruik “moet” alleen waar je het controleert. Staat er dat laptops versleuteld moeten zijn, dan moet je kunnen laten zien dat ze dat zijn.
Dat laatste is waar je IT in beeld komt. Loop elke regel na met wie je IT beheert en zet er per regel een van drie dingen bij: een instelling die hem afdwingt (MFA verplicht, schijfversleuteling, geen lokale beheerrechten), een controle die hem meet (een maandelijks rapport van apparaten zonder updates), of de eerlijke vaststelling dat het een afspraak is die op vertrouwen rust. Die derde categorie mag bestaan, maar hoort klein te zijn.
Een regel die technisch niet kan, schrap je of zet je als actie op de lijst. Een beleid dat iets belooft wat de omgeving niet doet, is bij een audit erger dan een beleid dat het niet belooft.
De volgorde: eerst opschrijven wat er al staat
Wie bij een sjabloon begint, schrijft een beleid voor een organisatie die niet bestaat. Begin bij je eigen omgeving:
- Inventariseer wat er al geregeld is. MFA, back-up, updates, het in- en uitdienstproces, wie beheerrechten heeft. Dat weet je IT-beheerder, en dat is vaak meer dan je denkt.
- Schrijf de regels eerst zoals het nu werkt. Dan klopt het beleid op de dag dat het wordt vastgesteld.
- Zet de gaten apart, met een eigenaar en een datum. Wat ontbreekt hoort op een actielijst, niet als belofte in de regels.
- Laat het vaststellen door de directie, met datum en versienummer, en spreek af wanneer het opnieuw op tafel komt.
- Maak het bekend. Bij indiensttreding, in een korte uitleg aan het hele team, en met een bevestiging dat iemand de regels heeft gelezen.
Raken je regels aan het volgen van medewerkers, zoals het bewaren van logbestanden of het blokkeren van websites, bespreek dat dan vooraf met HR; een ondernemingsraad kan daar instemmingsrecht hebben.
Bijhouden, en de valkuilen die we het vaakst zien
Een informatiebeveiligingsbeleid veroudert stil. Herzie het minstens eens per jaar en daarnaast bij elke grote verandering: een nieuwe locatie, een overstap naar de cloud, een incident, een nieuwe leverancier met toegang. Leg bij elke herziening vast wat er is veranderd, ook als het antwoord “niets” is; dat is het bewijs dat je er hebt gekeken.
De valkuilen die we het vaakst tegenkomen:
- Een sjabloon met andermans naam erin. Of met systemen die je niet hebt. Een auditor ziet dat in een paar minuten.
- Regels zonder eigenaar. Niemand voelt zich verantwoordelijk, dus niemand merkt dat ze niet meer kloppen.
- Uitzonderingen in de gang. De directeur die geen MFA wil, zonder dat het ergens staat. Leg elke uitzondering vast met een einddatum.
- Geen meting. Bewustwording die je niet meet, is een aanname. Hoe je dat wél meet, staat in ons artikel over de meldingsgraad van security awareness.
Waar ons werk ophoudt
Wat wij doen. Wij inventariseren wat er technisch al staat, lopen je regels na op wat je IT kan afdwingen en meten, richten de instellingen in die erbij horen, en leveren de rapporten waarmee je naleving laat zien. Wij schrijven ook procedures en werkinstructies voor het deel dat wij beheren. Wij zijn zelf ISO 27001-gecertificeerd, dus we weten welke vragen er bij een audit over het beleid komen.
Wat wij niet doen. Wij stellen je informatiebeveiligingsbeleid niet vast en schrijven het niet namens de directie: de keuzes over risico, reikwijdte en verantwoordelijkheid zijn van jou. Wij zijn geen auditor en geen certificerende instelling, en wij verklaren niet dat je beleid aan een norm of aan NIS2 voldoet. Wij zijn ook geen jurist: of een regel arbeidsrechtelijk houdbaar is, of welke sanctie erbij hoort, leg je voor aan HR en een jurist.
Vragen die we hierover krijgen
De vijf die het vaakst terugkomen.
Wat staat er in een informatiebeveiligingsbeleid?
Het doel, de reikwijdte, wie verantwoordelijk is, de principes en hoe uitzonderingen en herzieningen gaan. Dat past op een tot twee pagina’s. De concrete regels voor medewerkers en de procedures voor beheer staan in aparte documenten eronder, zodat iedere lezer alleen leest wat voor hem geldt.
Is een informatiebeveiligingsbeleid verplicht?
Voor organisaties die onder NIS2 vallen wel, en ISO 27001 eist het ook. Voor de overheid geldt in Nederland de BIO. Buiten die gevallen is het niet wettelijk verplicht, maar klanten, verzekeraars en aanbestedingen vragen er steeds vaker naar.
Wie stelt het informatiebeveiligingsbeleid vast?
De directie. Zij is eindverantwoordelijk en een auditor vraagt naar die vaststelling, met datum en versie. Een IT-afdeling of leverancier kan het voorbereiden en de technische regels aanleveren, maar kan het niet namens de directie vaststellen.
Hoe vaak moet je het beleid herzien?
Minstens eens per jaar, en daarnaast bij grote veranderingen zoals een nieuwe locatie, een overstap naar de cloud of een incident. Leg elke herziening vast, ook als er niets verandert; dat laat zien dat het beleid wordt bijgehouden.
Kunnen jullie ons beleid schrijven en goedkeuren?
Wij lopen de regels na op wat je IT kan afdwingen, richten de instellingen in en schrijven de procedures voor wat wij beheren. Het beleid zelf stelt je directie vast, en wij verklaren niet dat het aan een norm voldoet; dat doet een auditor. Voor de arbeidsrechtelijke kant ga je naar HR of een jurist.
Verder lezen
Waar het beleid op aansluit.
Zullen we je beleid naast je omgeving leggen?
Stuur ons je huidige regels, of vertel welke vragenlijst er binnenkwam. Wij zeggen per regel wat je IT al afdwingt, wat je kunt meten en wat nog een belofte is.
Praktische IT-kennis in je inbox
Nieuwe gidsen over beheer, beveiliging en de werkplek, geschreven door de mensen die het werk doen. Geen verkooppraat, en afmelden kan met één klik.