
Zarządzanie dokumentacją: co przechowujesz, jak długo i gdzie
Zarządzanie dokumentacją brzmi jak coś dla urzędów i szpitali. Ale każda firma ma dokumenty, z których może być później rozliczana: umowę o pracę, ofertę, która stała się zleceniem, protokół z przeglądu. Ten artykuł dotyczy ustaleń wokół nich: jakie to dokumenty, jak długo zostają, gdzie leżą i jak w sposób udokumentowany znikają.
Rekord to dokument, który utrwala coś, z czego możesz być później rozliczany. Zarządzanie dokumentacją to ustalenie, które dokumenty to są, kto nimi zarządza, jak długo zostają i jak znikają.
Sercem jest harmonogram przechowywania dla każdego rodzaju dokumentu, z właścicielem, momentem startu, okresem i tym, co dzieje się na końcu. Okresy podaje Twój księgowy lub prawnik, nie IT.
Harmonogram działa dopiero wtedy, gdy systemy go wykonują: jedno stałe miejsce dla każdego rodzaju, etykieta przechowywania, która sama wygasa, i lista zniszczeń, którą możesz pokazać.
Czym jest zarządzanie dokumentacją, a czym nie
Nie każdy plik jest rekordem. Szkic, notatka czy kopia, którą przesyłasz dalej, to materiał roboczy. Rekord to dokument, który utrwala, co uzgodniono, postanowiono lub zrobiono, i do którego ktoś może później wrócić: klient, pracownik, urząd skarbowy, sąd albo audytor. Podpisana umowa, a nie jej dziesiąty szkic.
Zarządzanie dokumentacją to ustalenia dotyczące tych dokumentów. Jakie są rodzaje, kto za każdy odpowiada, jak długo zostają, gdzie leżą i co się dzieje, gdy upłynie okres. To polityka z wykonaniem, a nie produkt.
Poza tym zostają dwie sprawy, każda z własnym pytaniem. Jak technicznie uczynić archiwum niezmiennym, to pytanie o przechowywanie. Jak poufne jest coś, to pytanie o klasyfikację. Zarządzanie dokumentacją dotyczy istnienia dokumentu: od chwili, gdy staje się rekordem, do chwili, gdy wolno go usunąć.
Zacznij od rodzajów dokumentów, nie od plików
Kto zaczyna od przeglądania dysku sieciowego, utonie. Zacznij od procesów i zapytaj przy każdym, jakie dokumenty z niego wychodzą i musisz móc je pokazać. W zwykłym przedsiębiorstwie dojdziesz do listy kilkudziesięciu rodzajów:
- Pracownicy: umowy o pracę, listy płac, kopie dokumentów tożsamości, akta absencji, aplikacje osób, które nie zostały przyjęte.
- Finanse: faktury, wyciągi bankowe, sprawozdania roczne, deklaracje.
- Klienci i dostawcy: umowy, podpisane oferty, protokoły odbioru, reklamacje.
- Jakość i bezpieczeństwo: przeglądy, raporty z audytów, rejestry incydentów, certyfikaty.
- Zarząd: protokoły, uchwały, pełnomocnictwa.
Przy każdym rodzaju zapisz, w jakim systemie powstaje: program kadrowo-płacowy, księgowość, skrzynka opiekuna klienta, folder w SharePoint. Ta kolumna jest dla IT najprzydatniejszą częścią całego ćwiczenia, bo widać w niej, gdzie jeden rodzaj leży w czterech miejscach naraz.
Harmonogram przechowywania: pięć kolumn dla rodzaju
Harmonogram przechowywania to jedna tabela i ta tabela jest polityką. Przy każdym rodzaju dokumentu znajduje się pięć elementów:
- Właściciel. Funkcja, która decyduje o tym rodzaju: HR o aktach osobowych, finanse o dokumentacji księgowej. Nie IT, które wykonuje.
- Moment startu. Od kiedy liczy się okres. Więcej w następnej sekcji, bo tu zwykle dochodzi do błędów.
- Okres. Jak długo dokument musi zostać co najmniej, a przy danych osobowych także najdłużej jak wolno. Okresy wynikają z przepisów o rachunkowości, podatkach i prawa pracy i różnią się zależnie od rodzaju dokumentu. Tę kolumnę niech wypełni Twój księgowy lub prawnik.
- Co dzieje się na końcu. Zniszczenie, najpierw ocena albo dłuższe przechowywanie z podaną przyczyną.
- Miejsce. Jeden system, w którym rekord leży.
Harmonogram na dwie strony, który się zgadza, jest wart więcej niż podręcznik, którego nikt nie otwiera. Zacznij od rodzajów, w których jest ryzyko, czyli kadr i finansów, i rozszerzaj.
Moment startu jest trudniejszy niż okres
„Siedem lat” wydaje się jasnym ustaleniem, dopóki nie zapytasz: siedem lat od kiedy? Dla faktury to mniej więcej rok jej wystawienia. Dla umowy o pracę to koniec zatrudnienia, a ten może wypaść dwadzieścia lat po dacie utworzenia. Dla umowy z klientem to koniec tej umowy.
Systemy same znają tylko datę utworzenia. Kto ustawi regułę przechowywania na „siedem lat od utworzenia”, wyrzuci więc umowę pracownika, który nadal pracuje. Rozwiązaniem jest okres, który startuje od zdarzenia: akta dostają datę końca, gdy ktoś odchodzi albo umowa wygasa, i od tej chwili biegnie zegar.
Wymaga to integracji albo stałej czynności w procesie: kto przetwarza formularz odejścia, ustawia też datę końca w aktach. Ustal, kto to robi, bo inaczej nikt tego nie zrobi.
Jedno miejsce dla rodzaju i co z kopiami
Rekord istnieje raz, w uzgodnionym miejscu. Wokół niego zawsze powstają kopie: załącznik w poczcie, pobranie na laptop, plik udostępniony na czacie. Te kopie nie podlegają harmonogramowi i każdy musi o tym wiedzieć: kto przechowuje kopię, nie przechowuje niczego, co się liczy, a kto kopię wyrzuca, nie wyrzuca niczego, co się liczy.
W Microsoft 365 harmonogram wykonujesz za pomocą etykiet przechowywania w Microsoft Purview. Etykieta dla każdego rodzaju, powiązana z biblioteką, w której ten rodzaj ma swoje miejsce, z okresem i tym, co dzieje się na końcu. Etykieta może oznaczyć dokument jako rekord, aby nie dało się go zmienić ani usunąć do końca okresu. Jakie etykiety i funkcje zawiera licencja, zależy od abonamentu; sprawdź to, zanim zaprojektujesz harmonogram.
Poczta to osobny przypadek, bo skrzynka zawiera razem rekordy i szum. Warto o tym pamiętać, projektując etykiety dla poczty i dla Microsoft 365 w firmie.
Niszczenie, z dowodem
Wyrzucanie należy do zarządzania dokumentacją tak samo jak przechowywanie. RODO wymaga, abyś nie przechowywał danych osobowych dłużej, niż to potrzebne, a akta leżące latami za długo to przy wycieku danych większy problem, niż musiałby być.
Nie niszcz po cichu, tylko z oceną i listą. Niech system zgłasza, które dokumenty osiągnęły swój termin, niech właściciel przejrzy tę listę, a samą listę zachowaj: jaki rodzaj, jaki okres, kto się zgodził, kiedy. Ta lista zniszczeń to dowód, że realizujesz własną politykę.
Nie zapomnij o kopiach zapasowych. Usunięty dokument nadal jest w kopii, dopóki ta nie wygaśnie. To normalne, ale zapisz, jak długo to trwa, abyś mógł to wyjaśnić, gdy ktoś zapyta, czy jego dane zniknęły. Dla papieru i wycofanych urządzeń zobacz stronę o niszczeniu danych.
Gdy pojawia się spór: czasowe wstrzymanie harmonogramu
Przychodzi moment, w którym dokument nie może zniknąć, choć okres minął: roszczenie klienta, spór pracowniczy, postępowanie. Wtedy musisz móc wstrzymać niszczenie dla tych dokumentów, nie wyłączając całego harmonogramu.
Ustal z góry, kto podejmuje taką decyzję (zarząd lub prawnik, nie IT), jak wpływa wniosek i jak zostaje uchylony. Technicznie zwykle się da: blokada na skrzynce, witrynie albo na wybranych dokumentach, która ma pierwszeństwo przed każdą etykietą. Problem jest prawie zawsze organizacyjny: nikt nie wie, że to możliwe, albo nikt nie zdejmuje blokady, gdy sprawa się skończy.
Gdzie kończy się nasza praca
Nie jesteśmy prawnikami, doradcami podatkowymi ani archiwistami i nie ustalamy okresów przechowywania. Jak długo musi zostać dany rodzaj dokumentu i które oryginały trzeba trzymać na papierze, określa Twój księgowy, Twój prawnik albo przepisy Twojej branży.
Robimy natomiast stronę IT: ustalamy, gdzie naprawdę leży każdy rodzaj dokumentu, przekładamy harmonogram na etykiety przechowywania i ustawienia w Microsoft 365 i innych systemach, zestawiamy z tym terminy kopii zapasowych i dbamy, aby niszczenie dawało listę, którą możesz pokazać.
Pytania, które dostajemy najczęściej
Pięć, które wracają najczęściej.
Czym jest zarządzanie dokumentacją (records management)?
To ustalenia dotyczące dokumentów, z których możesz być później rozliczany: jakie są rodzaje, kto za każdy odpowiada, jak długo zostają, gdzie leżą i jak znikają po upływie okresu. To polityka z wykonaniem w Twoich systemach, a nie osobny produkt.
Jaka jest różnica między dokumentem a rekordem?
Dokument to każdy plik, nad którym pracujesz, jak szkic czy notatka. Rekord to dokument, który utrwala, co uzgodniono, postanowiono lub zrobiono, jak podpisana umowa. Rekordy dostają stałe miejsce i okres przechowywania; dokumenty robocze nie.
Co powinno być w harmonogramie przechowywania?
Dla każdego rodzaju dokumentu: właściciel, moment, od którego biegnie okres, sam okres, co dzieje się na końcu i system, w którym rekord leży. Zacznij od dokumentów kadrowych i finansowych, bo tam jest najwięcej ryzyka.
Jak długo trzeba przechowywać dokumenty firmowe?
Zależy to od rodzaju dokumentu i od przepisów: o rachunkowości, podatkach, prawie pracy, a przy danych osobowych obowiązuje też zasada ograniczenia czasu przechowywania. Okresy dla każdego rodzaju niech ustali Twój księgowy lub prawnik.
Czy to wy określacie, jak długo mamy przechowywać dokumenty?
Nie. Nie jesteśmy prawnikami ani doradcami podatkowymi i nie ustalamy okresów przechowywania. Dbamy, aby okresy ustalone przez Twojego księgowego lub prawnika były wykonywane w systemach, z etykietami, terminami kopii zapasowych i listą zniszczeń, którą możesz pokazać.
Czytaj dalej
Z czym łączy się zarządzanie dokumentacją.
Sprawimy, aby Twój harmonogram przechowywania naprawdę działał?
Prześlij nam harmonogram przygotowany przez księgowego lub prawnika albo listę rodzajów dokumentów, którą już masz. Pokażemy, gdzie te dokumenty leżą teraz i jak wykonać harmonogram w Twoich systemach.
Praktyczna wiedza o IT w Twojej skrzynce
Nowe poradniki o zarządzaniu, bezpieczeństwie i stanowiskach pracy, pisane przez ludzi, którzy wykonują tę pracę. Bez sprzedażowego gadania, a z subskrypcji zrezygnujesz jednym kliknięciem.