
Een digitale handtekening in het bedrijf: welk niveau voor welk document
Een digitale handtekening zetten is makkelijk; de vraag is wat die handtekening later waard is. Europa kent drie niveaus, en welk niveau je nodig hebt hangt af van het document en van wat je achteraf moet kunnen bewijzen. Dit is hoe je die keuze maakt, en wat de IT daarna moet regelen.
De Europese eIDAS-verordening kent drie niveaus: de gewone, de geavanceerde en de gekwalificeerde elektronische handtekening. Alleen die laatste staat overal in de EU gelijk aan een handtekening op papier.
Het juiste niveau volgt uit het document: wat moet je later kunnen bewijzen, tegenover wie, en schrijft de wet een vorm voor?
De IT regelt de rest: hoe de ondertekenaar wordt geïdentificeerd, waar het getekende bestand landt, wie verzoeken mag versturen en hoe het bewijs bewaard blijft. Juridisch advies geven wij niet.
De drie niveaus van een digitale handtekening
In de volksmond heet alles een digitale handtekening, van een gescande krabbel in een PDF tot een handtekening met een certificaat op een kaartlezer. De Europese eIDAS-verordening, die in heel de EU geldt, maakt het onderscheid scherp met drie niveaus:
- De gewone elektronische handtekening. Elke elektronische manier om aan te geven dat je akkoord bent: een getypte naam, een vinkje, een getekende lijn op een scherm. Ze mag niet worden afgewezen alleen omdat ze elektronisch is, maar de bewijskracht hangt af van wat je eromheen kunt laten zien.
- De geavanceerde elektronische handtekening. Uniek aan de ondertekenaar verbonden, geschikt om hem te identificeren, gemaakt met middelen die alleen hij beheert, en zo aan het document gekoppeld dat elke latere wijziging zichtbaar is.
- De gekwalificeerde elektronische handtekening. Een geavanceerde handtekening op basis van een gekwalificeerd certificaat van een gekwalificeerde vertrouwensdienstverlener, gemaakt met een gekwalificeerd middel. Ze heeft dezelfde rechtsgevolgen als een handgeschreven handtekening en wordt in alle lidstaten erkend.
Technisch is een “digitale handtekening” iets specifiekers: de cryptografische techniek waarmee de geavanceerde en gekwalificeerde niveaus werken. Wie offertes vergelijkt, doet er goed aan te vragen welk eIDAS-niveau een dienst levert, in plaats van op het woord te vertrouwen.
Welk niveau voor welk document
De vraag is niet “wat is het veiligst” maar wat moet je later kunnen bewijzen, en tegenover wie. Een hoger niveau kost de ondertekenaar meer moeite, en een proces dat te zwaar is, wordt omzeild.
- Interne akkoorden en eenvoudige opdrachten: een vrijgave, een offerte die de klant accepteert, een interne goedkeuring. Vaak volstaat de gewone handtekening, mits het platform vastlegt wie wanneer tekende.
- Overeenkomsten met gevolgen: arbeidsovereenkomsten, geheimhoudingsverklaringen, inkoop- en dienstverleningscontracten. Hier kiezen veel organisaties de geavanceerde handtekening, omdat de identiteit van de ondertekenaar dan steviger vaststaat.
- Documenten waarvoor de wet een vorm voorschrijft: dan is de gekwalificeerde handtekening de veilige keuze, en voor sommige rechtshandelingen is ook die niet genoeg, zoals een notariële akte.
Maak er een tabel van: documentsoort, vereist niveau, wie mag tekenen. Welk niveau juridisch volstaat voor een bepaald document, laat je door een jurist vaststellen; de tabel zorgt dat die keuze daarna ook echt wordt toegepast.
Hoe weet je wie er tekende
Het niveau staat of valt met de manier waarop de ondertekenaar wordt geïdentificeerd. Een link in een e-mail bewijst alleen dat iemand toegang had tot die mailbox.
- Interne ondertekenaars log je in met hun bestaande zakelijke account, met MFA. Dan sluit de handtekening aan op wat je al weet over die medewerker, en vervalt de toegang zodra hij vertrekt.
- Externe ondertekenaars krijgen een extra stap: een code per sms, een identiteitscontrole met een document, of in België de eID-kaart. Hoe zwaarder het document, hoe sterker die stap.
- Gekwalificeerd tekenen vraagt een gekwalificeerd certificaat, en dat geeft een vertrouwensdienstverlener pas uit na een identiteitscontrole. Dat kost de ondertekenaar de eerste keer tijd; plan dat in.
Hoe je de accounts en rechten daaronder inricht, staat bij toegangsbeheer met IAM en MFA.
Handtekening of zegel
Een handtekening is van een persoon. Voor documenten die je organisatie automatisch uitstuurt, zoals facturen, attesten of verklaringen, kent eIDAS het elektronisch zegel: hetzelfde mechanisme, maar op naam van de rechtspersoon. Het bewijst dat het document van jouw organisatie komt en niet is gewijzigd, zonder dat een medewerker elk exemplaar hoeft te tekenen.
Ook een zegel kent een geavanceerd en een gekwalificeerd niveau. Wie het certificaat beheert, is daarbij de belangrijkste vraag: een zegel dat op een server staat, is zo betrouwbaar als de toegang tot die server.
De IT-kant: koppelen, rechten en schaduw-IT
De meeste problemen met elektronisch ondertekenen zijn geen juridische maar praktische. Wat de IT regelt:
- Inloggen met de bestaande identiteit (single sign-on), zodat er geen losse wachtwoorden bij komen en vertrekkende medewerkers automatisch hun toegang verliezen.
- Wie mag verzoeken versturen en namens wie. Een handtekeningverzoek op naam van de directie hoort niet door iedereen te kunnen worden opgesteld.
- Waar het getekende document landt: automatisch in het dossier, het documentbeheer of het HR-systeem, en niet in de downloadmap van degene die het verstuurde.
- Eén platform in plaats van vijf. Zonder afspraak gebruiken afdelingen elk hun eigen gratis dienst, met contracten verspreid over accounts die niemand beheert.
Bewijs en bewaren: het getekende bestand zelf
Een elektronische handtekening is pas iets waard als je haar jaren later nog kunt laten controleren. Daar zitten drie valkuilen.
- Bewaar het getekende bestand, niet een kopie. Een afdruk of een opnieuw opgeslagen PDF verliest de handtekening. Bewaar het bestand zoals het van het platform kwam, met het bijbehorende auditspoor.
- Certificaten verlopen. Een handtekening die vandaag geldig is, moet over vijf jaar nog te valideren zijn. Vraag of het platform een tijdstempel en de gegevens voor langetermijnvalidatie in het bestand opneemt.
- Exit. Staan je ondertekende documenten alleen bij het platform, dan wil je weten hoe je ze daar weghaalt als je overstapt. Vraag het vóórdat je tekent.
Persoonsgegevens en de vertrouwenslijst
Een ondertekenplatform verwerkt namen, e-mailadressen, telefoonnummers en soms een kopie van een identiteitsbewijs. Het is dus een verwerker in de zin van de AVG, en daar hoort een verwerkersovereenkomst bij, met afspraken over waar de gegevens staan en hoe lang.
Belooft een dienst een gekwalificeerde handtekening, controleer dan of de aanbieder op de Europese vertrouwenslijst (EU Trusted List) staat als gekwalificeerde vertrouwensdienstverlener, voor de dienst die hij levert. Dat is openbaar en kost twee minuten.
Waar ons werk ophoudt
Wat wij doen. Wij zorgen dat elektronisch ondertekenen in je omgeving werkt: inloggen met de bestaande identiteit, rechten op wie verzoeken verstuurt, koppelingen met documentbeheer en andere systemen, de opslag en het archief van de getekende bestanden, en de back-up. Wij zijn ISO/IEC 27001-gecertificeerd, en dat is hoe wij met die gegevens omgaan.
Wat wij niet doen. Wij zijn geen jurist en geen notaris, en wij zeggen niet welk niveau juridisch voldoende is voor een bepaald document; laat dat door een jurist vaststellen. Wij zijn ook geen vertrouwensdienstverlener: wij geven geen certificaten uit en zetten geen gekwalificeerde handtekeningen. Het ondertekenplatform en de certificaten komen van een derde.
Vragen die we hierover krijgen
De vijf die het vaakst terugkomen.
Is een digitale handtekening rechtsgeldig?
Ja, een elektronische handtekening mag niet worden afgewezen alleen omdat ze elektronisch is. Hoeveel bewijskracht ze heeft, hangt af van het niveau en van wat je eromheen kunt laten zien. Een gekwalificeerde elektronische handtekening heeft in de hele EU dezelfde rechtsgevolgen als een handgeschreven handtekening.
Wat is het verschil tussen een elektronische en een digitale handtekening?
In de volksmond niets. Juridisch is “elektronische handtekening” het begrip uit de eIDAS-verordening, met drie niveaus. Een digitale handtekening is technisch de cryptografische methode waarmee de geavanceerde en gekwalificeerde niveaus werken.
Is een gescande handtekening in een PDF een digitale handtekening?
Het is hoogstens een gewone elektronische handtekening. Een plaatje van een handtekening is niet aan de ondertekenaar gekoppeld en laat geen latere wijziging zien, dus de bewijskracht is beperkt. Voor documenten met gevolgen is een geavanceerde of gekwalificeerde handtekening steviger.
Welk niveau elektronische handtekening heb ik nodig?
Dat hangt af van het document: wat moet je later kunnen bewijzen, tegenover wie, en schrijft de wet een vorm voor. Voor eenvoudige akkoorden volstaat vaak de gewone handtekening, voor overeenkomsten met gevolgen kiezen veel organisaties de geavanceerde. Laat een jurist vaststellen wat voor jouw documenten voldoende is.
Kunnen jullie gekwalificeerde handtekeningen leveren of juridisch adviseren?
Nee. Wij zijn geen vertrouwensdienstverlener en geen jurist: certificaten en gekwalificeerde handtekeningen komen van een gekwalificeerde aanbieder, en welk niveau juridisch volstaat bepaalt een jurist. Wij zorgen dat het ondertekenen in je IT-omgeving werkt: identiteit, rechten, koppelingen, opslag en back-up.
Verder lezen
Waar elektronisch ondertekenen op aansluit.
Zullen we ondertekenen in je omgeving inpassen?
Wij kijken met je naar welke documenten je laat tekenen, hoe ondertekenaars nu worden geïdentificeerd en waar de getekende bestanden blijven, en zeggen wat er technisch moet gebeuren. Het juridische niveau laten we aan je jurist.
Praktische IT-kennis in je inbox
Nieuwe gidsen over beheer, beveiliging en de werkplek, geschreven door de mensen die het werk doen. Geen verkooppraat, en afmelden kan met één klik.