
Software uitrollen naar alle werkplekken: verpakken, proberen, en een weg terug
Software uitrollen gaat zelden mis bij de installatie zelf. Het gaat mis bij de vragen ervóór en erna: welke versie mag er eigenlijk op, hoe weet het beheersysteem dat het gelukt is, wie merkt het eerst als het niet werkt, en hoe kom je terug. Dit is de volgorde die wij aanhouden als een nieuwe applicatie naar honderd of duizend werkplekken moet.
Begin met een catalogus: welke software standaard is, welke op aanvraag komt en welke er niet op hoort. Zonder die lijst rol je uit wat toevallig wordt gevraagd.
Een pakket is pas klaar als het stil installeert, een detectieregel heeft en een getest verwijdercommando. Dat laatste is je weg terug.
Rol uit in stappen: een testapparaat, een pilotgroep van echte gebruikers, en dan pas iedereen. Updates van bestaande software zijn een ander proces, met een eigen ritme.
Eerst de lijst: welke software er mag zijn
De meeste organisaties hebben geen softwareprobleem maar een lijstprobleem. Er staan vier pdf-lezers, drie zip-programma’s en een tekenpakket dat één persoon ooit nodig had, en niemand weet meer wie wat heeft goedgekeurd. Uitrollen wordt dan het automatiseren van die rommel.
Maak daarom eerst een catalogus met drie bakken:
- Standaard: wat elke werkplek krijgt, zonder dat iemand erom vraagt. Microsoft 365 Apps, een browser, de beveiligingsagent, de vpn-client.
- Op aanvraag: wat een afdeling of rol nodig heeft. Het boekhoudpakket, de tekensoftware, de tool van één klant. Hier hoort een eigenaar bij die zegt wie het mag hebben.
- Niet toegestaan: wat je bewust niet beheert, met de reden erbij. Dat voorkomt dat dezelfde vraag elk kwartaal terugkomt.
Zet bij elke regel ook de licentievorm. Een applicatie uitrollen naar een groep zonder dat er licenties voor zijn, is een auditbevinding die je zelf hebt geautomatiseerd. Hoe je dat bijhoudt staat in ons stuk over licentiebeheer.
Een pakket is meer dan een installatiebestand
Het installatiebestand van de fabrikant is het begin. Een pakket dat je naar honderden apparaten kunt sturen, heeft vijf dingen nodig:
- Een stille installatie. Zonder vensters, zonder klikken, met de opties die jij kiest (geen bureaubladsnelkoppeling, geen automatische updater als je die zelf regelt).
- Een detectieregel. Hoe het beheersysteem ziet dat de software er staat: een registersleutel, een bestand met een versienummer, een productcode. Zonder goede detectie meldt het systeem een mislukte installatie die wel gelukt is, of andersom.
- Vereisten. Welk besturingssysteem, welke architectuur, hoeveel vrije schijfruimte. Zo komt het pakket niet op een apparaat waar het toch niet draait.
- Afhankelijkheden. Een runtime of een plug-in die er eerst moet zijn.
- Een verwijdercommando dat werkt. Daarover verderop meer.
Welk formaat het wordt, hangt af van wat de fabrikant levert. Een MSI of MSIX is het makkelijkst; een losse setup.exe gaat in Intune als Win32-app; veel gangbare programma’s staan in de Microsoft Store en via winget, en dan hoef je ze niet zelf te verpakken. Gebruik je een ander beheerplatform, dan heten de onderdelen anders maar zijn het dezelfde vijf.
Verplicht of beschikbaar: hoe software bij de gebruiker komt
Er zijn twee manieren om software bij iemand te krijgen, en het verschil bepaalt hoeveel tickets je krijgt.
- Verplicht: het beheersysteem installeert de software zonder te vragen. Goed voor de standaardset en voor alles waar een afdeling niet zonder kan.
- Beschikbaar: de software staat klaar in een bedrijfsportal (bij Microsoft heet dat de Bedrijfsportal of Company Portal) en de gebruiker installeert hem zelf, zonder beheerrechten. Goed voor de bak “op aanvraag”, en het haalt een groot deel van de verzoeken bij de servicedesk weg.
Wijs toe aan groepen, nooit aan losse personen. Een groep “Financiën” of “Tekenaars” die uit je personeelssysteem of directory wordt gevuld, betekent dat een nieuwe collega op dag één de juiste software heeft en een vertrekkende collega hem kwijtraakt. Toewijzen per persoon is snel op de eerste dag en onbeheersbaar na een jaar.
Kies daarbij bewust tussen toewijzen aan het apparaat of aan de gebruiker. Op een gedeelde werkplek of een vergaderruimte-pc hoort de software bij het apparaat; bij iemand met een laptop en een tweede apparaat thuis meestal bij de persoon.
Software uitrollen in drie stappen: test, pilot, iedereen
Een uitrol die in één keer naar iedereen gaat, ontdekt zijn fouten bij iedereen tegelijk. Drie stappen zijn genoeg:
- Een testapparaat. Een gewone werkplek, ingericht zoals de rest, niet de laptop van de beheerder met alle rechten. Controleer of de installatie stil verloopt, of de detectie klopt en of de software opstart.
- Een pilotgroep. Een handvol echte gebruikers die de software dagelijks gebruiken, uit verschillende afdelingen en met verschillende apparaten. Geef ze een paar werkdagen en één plek om te melden wat er mis is.
- Iedereen. Pas als de pilot zonder blokkerende meldingen is gebleven. Bij een grote organisatie in twee of drie golven, zodat de servicedesk niet in één ochtend alles krijgt.
Plan de installatie buiten werktijd waar dat kan, en vertel gebruikers vooraf wat ze gaan zien. Een nieuw icoon dat zonder uitleg verschijnt, levert meer vragen op dan de installatie zelf.
Dit gaat over nieuwe software. Het bijwerken van wat er al staat is een ander proces met een eigen ritme en eigen termijnen; dat staat in ons artikel over patch management.
Terugdraaien regel je vóór de uitrol, niet erna
De vraag “hoe halen we het eraf?” wordt meestal gesteld op het moment dat het misgaat. Dan blijkt het verwijdercommando nooit getest, laat de software restanten achter die de herinstallatie blokkeren, of is de vorige versie nergens meer te vinden.
- Test het verwijderen net zo serieus als het installeren. Op het testapparaat: installeren, verwijderen, opnieuw installeren. Lukt die derde stap niet, dan is het pakket niet klaar.
- Bewaar de vorige versie als pakket. Met een vervangingsrelatie (in Intune heet dat supersedence) bepaal je dat de nieuwe versie de oude vervangt, en kun je bij een probleem de toewijzing omdraaien.
- Weet waar de gegevens staan. Instellingen en bestanden die buiten de applicatie bewaard worden, overleven een herinstallatie. Gegevens die in de programmamap staan, niet.
Spreek ook af wie besluit dat er wordt teruggedraaid. Bij een bedrijfskritische applicatie is dat niet de beheerder alleen, maar de eigenaar uit de catalogus.
Zelf installeren: beheerrechten en wat ervoor in de plaats komt
Zolang gebruikers lokale beheerrechten hebben, is elke catalogus een advies. Ze installeren wat ze nodig denken te hebben, en daarmee ook wat malware nodig heeft. Beheerrechten weghalen is daarom de stap die de uitrol zin geeft, en tegelijk de stap die het meeste weerstand oplevert.
Het werkt als er iets voor in de plaats komt: een bedrijfsportal met de software die mensen echt gebruiken, een korte route om iets nieuws aan te vragen, en een termijn waarbinnen zo’n aanvraag wordt beoordeeld. Voor de enkeling die echt beheerrechten nodig heeft (een ontwikkelaar, een beheerder) regel je een apart account of tijdelijke verhoging, niet zijn dagelijkse account.
Rol je software uit die gegevens over het werk van medewerkers vastlegt, zoals tijdregistratie of monitoring, dan kan de ondernemingsraad instemmingsrecht hebben. Betrek die op tijd; of het in jouw geval geldt, is een vraag voor je HR-adviseur of jurist.
Hoe je weet dat de uitrol gelukt is
“Uitgerold” betekent niet “geïnstalleerd”. Het beheersysteem houdt per apparaat bij of de installatie is gelukt, mislukt of nog wacht, en daar zit het eigenlijke werk:
- Mislukt, met een foutcode. Meestal een handvol oorzaken die steeds terugkomen: te weinig ruimte, een draaiend programma dat een bestand vasthoudt, een ontbrekende afhankelijkheid.
- Wacht nog. Vaak apparaten die al weken niet online zijn geweest. Die horen in je assetbeheer, niet in de uitrol.
- Niet van toepassing. Apparaten die niet aan de vereisten voldoen. Controleer of dat klopt, of dat er een groep verkeerd staat.
Spreek een drempel af waarop de uitrol als klaar geldt, en wat er met de rest gebeurt. Een overzicht van welke versie waar staat, is daarnaast precies wat een auditor of een verzekeraar vraagt.
Waar ons werk ophoudt
Wat wij doen. Wij zetten de catalogus met je op, maken en testen de pakketten, richten de toewijzing per groep en de bedrijfsportal in, begeleiden de pilot en de uitrol, en rapporteren wat er per apparaat staat. Dat doen we als onderdeel van werkplekbeheer of als losse opdracht.
Wat wij niet doen. Wij zijn niet de fabrikant van de software. De werking van de applicatie zelf, de inrichting van het boekhoud- of branchepakket en fouten in het programma horen bij de leverancier van dat pakket en zijn support. Wij zorgen dat het netjes op de werkplek komt en er weer af kan. En of software instemming van de ondernemingsraad vraagt, beoordelen wij niet; dat is een vraag voor je HR-adviseur of jurist.
Vragen die we hierover krijgen
De vijf die het vaakst terugkomen.
Hoe rol je software uit naar alle werkplekken?
Met een beheerplatform zoals Intune of Configuration Manager en een pakket per applicatie: een stille installatie, een detectieregel, vereisten en een getest verwijdercommando. Je wijst het pakket toe aan groepen en rolt uit in stappen: eerst een testapparaat, dan een pilotgroep, dan iedereen.
Wat is het verschil tussen verplicht en beschikbaar uitrollen?
Verplicht betekent dat het beheersysteem de software zonder te vragen installeert; dat past bij de standaardset. Beschikbaar betekent dat de software klaarstaat in een bedrijfsportal en de gebruiker hem zelf installeert, zonder beheerrechten. Dat tweede haalt veel verzoeken bij de servicedesk weg.
Is software uitrollen hetzelfde als patch management?
Nee. Uitrollen gaat over software die er nog niet staat: kiezen, verpakken, toewijzen. Patch management gaat over het bijwerken van wat er al staat, met een vast ritme en termijnen voor beveiligingsupdates. Ze gebruiken vaak hetzelfde platform, maar het zijn twee afspraken.
Moeten gebruikers beheerrechten houden om software te installeren?
Nee, en zolang ze die hebben is elke softwarecatalogus vrijblijvend. Haal de rechten weg en zet er een bedrijfsportal met de gangbare software en een korte aanvraagroute voor in de plaats. Wie echt beheerrechten nodig heeft, krijgt een apart account of een tijdelijke verhoging.
Ondersteunen jullie ook de applicatie zelf?
Wij zorgen dat de software correct op de werkplek komt, werkt binnen de standaardinrichting en er weer af kan. De functionele inrichting van een pakket en fouten in het programma horen bij de leverancier van die software. Wij helpen wel om de melding met de juiste gegevens bij die leverancier te krijgen.
Verder lezen
Waar software uitrollen op aansluit.
Zullen we je softwarecatalogus samen opschonen?
Stuur ons een export van wat er nu op je werkplekken staat. Wij maken er een catalogus van met drie bakken, en zeggen welke pakketten als eerste de moeite waard zijn.
Praktische IT-kennis in je inbox
Nieuwe gidsen over beheer, beveiliging en de werkplek, geschreven door de mensen die het werk doen. Geen verkooppraat, en afmelden kan met één klik.