Offerte aanvragen
Spoed SectorenCarrières Over ons Blog Neem contact op
Bureau bij een raam met een laptop, een opengeslagen notitieboek en twee koppen koffie

Licentiebeheer: wat je betaalt en niet gebruikt

Licentiebeheer klinkt als administratie, en dat is het ook. Alleen levert deze administratie elke maand een factuur op voor licenties die niemand gebruikt: van medewerkers die al weg zijn, van pakketten die hetzelfde doen en van abonnementen die stilzwijgend zijn verlengd. Dit is de volgorde waarin wij softwarelicenties op orde brengen, en wat je moet kunnen laten zien als een softwareleverancier om een audit vraagt.

6 min lezen Geschreven door het team van ITproposal
Kort antwoord

Een licentieoverzicht uit facturen vertelt wat je hebt gekocht. Pas naast wat er is toegewezen en wat er werkelijk wordt gebruikt, zie je waar het geld zit.

De meeste ongebruikte licenties komen van vertrokken medewerkers, gedeelde mailboxen en pakketten die elkaar overlappen. Koppel licenties daarom aan in- en uitdienst.

Wijs één licentiebeheerder aan met mandaat, en houd per contract de opzegtermijn bij. Bij een audit lever je bewijs van aankoop en de technische telling; de juridische kant hoort bij een jurist.

Licentiebeheer begint bij een inventaris

Een licentieoverzicht dat alleen uit facturen komt, vertelt je wat je hebt gekocht. Het vertelt niet wat er draait en wie het gebruikt, en juist in dat verschil zit het geld. Leg daarom drie bronnen naast elkaar:

  • Wat je hebt gekocht: contracten, facturen en orderbevestigingen, ook die van de leverancier die het ooit voor je regelde. Noteer per product het aantal, de licentievorm (per gebruiker, per apparaat, per processorkern of per locatie) en de looptijd.
  • Wat er is toegewezen: de beheerconsoles van je cloudpakketten. Daar zie je per licentie aan wie hij hangt en, bij de meeste pakketten, wanneer die persoon voor het laatst heeft ingelogd.
  • Wat er geïnstalleerd staat: de software op laptops, servers en virtuele machines, uit je werkplekbeheer of een inventarisagent. Hier vind je de installaties waar geen aankoop tegenover staat.

Vraag daarna bij financiën wat er via creditcards en declaraties wordt betaald. Een team dat zelf een ontwerp-, enquête- of planningstool afsluit, staat in geen enkele beheerconsole, maar wel op het afschrift.

Het resultaat is per product een regel met drie getallen: gekocht, toegewezen, gebruikt. Hoe je dat combineert met de hardware, staat in ons artikel over het IT-assetregister.

Waar de ongebruikte en dubbele licenties zitten

Zodra de drie getallen naast elkaar staan, vallen bijna altijd dezelfde soorten verschillen op:

  • Vertrokken medewerkers. Het account is geblokkeerd, maar de licentie hangt er nog aan. Of het account staat nog aan omdat iemand “nog even in de mail moest kijken”.
  • Gedeelde mailboxen met een licentie. In Microsoft 365 heeft een gedeelde mailbox meestal geen eigen licentie nodig, tenzij er bijvoorbeeld meer opslag of een archief bij komt. Toch hebben ze er vaak een, omdat ze als gewone gebruiker zijn aangemaakt.
  • Overlap tussen pakketten. Twee videovergadertools, twee plekken voor bestanden, een losse beveiligingsoplossing naast een pakket waar dezelfde functie al in zit. Elk afzonderlijk was een redelijke keuze; samen betaal je twee keer.
  • Een zwaardere licentie dan nodig. Iedereen op het uitgebreidste pakket omdat dat bij de start makkelijk was, terwijl een deel alleen mail en een browser gebruikt.
  • Proef- en projectlicenties. Voor een pilot aangeschaft en na de pilot nooit opgezegd.
  • Installaties zonder gebruik. Software die in het standaardimage zit en daardoor op elke laptop staat, terwijl een handvol mensen hem opent.

Haal niet alles in één keer weg. Leg de lijst eerst voor aan de afdelingshoofden met de vraag wat er weg kan, en geef ze een termijn. Wat niemand claimt, gaat eruit.

Licenties volgen mensen: koppel ze aan in- en uitdienst

Eén opruimronde houdt geen jaar stand als licenties los worden toegewezen. Wat wel standhoudt, is dat een licentie meeloopt met het proces dat een medewerker in, door en uit de organisatie brengt.

  • Bij indiensttreding bepaalt de functie welk pakket iemand krijgt. Werk met een paar vaste profielen in plaats van per persoon te kiezen, en wijs licenties waar het kan via groepen toe.
  • Bij een functiewissel gaat de oude licentie terug. Dat is het moment dat het vaakst wordt vergeten, omdat er niemand vertrekt.
  • Bij uitdiensttreding meldt HR de datum vooraf aan IT. Op die datum gaat het account dicht. Daarna besluit je wat er met de mailbox en de bestanden gebeurt (overdragen aan een collega, omzetten naar een gedeelde mailbox of bewaren volgens je bewaartermijn), en komt de licentie vrij.

Leg vast wie die beslissing over de gegevens neemt. Het gaat om persoonsgegevens, dus het is niet alleen een licentievraag maar ook een AVG-vraag. Die hoort bij de leidinggevende of de privacyverantwoordelijke, niet bij de beheerder die het account sluit.

Verlengdata, opzegtermijnen en automatische verlenging

De meeste software verlengt vanzelf. Dat is handig zolang je het pakket wilt houden, en duur op het moment dat je het niet meer wilt en de opzegtermijn net voorbij is. Per contract wil je vier dingen weten:

  • De verlengdatum en de opzegtermijn, niet alleen de einddatum. Wie op de einddatum opzegt, is bij een opzegtermijn van een paar maanden te laat.
  • Of je aantallen tijdens de looptijd mag verlagen. Bij sommige jaarabonnementen kun je er tussentijds wel licenties bij nemen, maar pas bij de verlenging minder, ook als je per maand betaalt.
  • Of er een jaarlijkse naverrekening is van wat je meer hebt gebruikt dan gekocht. Die komt achteraf, en zonder eigen telling kun je hem niet controleren.
  • Wie het contract heeft afgesloten, en op welke naam. Een abonnement op het mailadres van een vertrokken collega is lastig op te zeggen.

Zet elke verlengdatum met de opzegtermijn ervoor in een gedeelde agenda of in je ticketsysteem, met een eigenaar per regel. Ruim voor de opzegtermijn is het moment om de drie getallen uit de inventaris opnieuw te bekijken: dan bepaal je met cijfers hoeveel je verlengt, in plaats van met het aantal van vorig jaar.

Een audit door de softwareleverancier: wat je moet kunnen laten zien

Veel licentievoorwaarden geven de leverancier het recht om te controleren of je gebruik klopt met wat je hebt gekocht, zelf of via een externe auditor. Zo’n verzoek komt meestal per brief of mail, met een termijn. Paniek is niet nodig, haast wel: wie al een inventaris heeft, beantwoordt het in dagen, wie nog moet beginnen in maanden.

Wat je moet kunnen laten zien:

  • Bewijs van aankoop per licentie: contract, factuur of licentiecertificaat, ook voor licenties die via een eerdere leverancier of bij een overname zijn binnengekomen.
  • De licentievoorwaarden die golden toen je kocht. Voorwaarden veranderen, en de versie van toen kan voor jou gunstiger zijn.
  • Waar de software draait: op welke servers, op hoeveel processorkernen, in welke virtuele omgeving. Bij software die per kern of per server wordt gelicentieerd, maakt virtualisatie het verschil tussen een kloppende telling en een veel te lage.
  • Wie er toegang toe heeft, en of dat alleen mensen zijn of ook koppelingen en systeemaccounts.

Lees eerst wat het verzoek precies omvat, en lever niet meer aan dan gevraagd. Spreek af in welk formaat en via wie gegevens worden gedeeld, en haal er een jurist bij voordat je iets ondertekent of een bevinding accepteert. Exports met gebruikersnamen zijn persoonsgegevens; ook dat hoort in die afspraak.

Wie de rol van licentiebeheerder heeft

Licentiebeheer mislukt zelden op kennis en bijna altijd op eigenaarschap. IT ziet de installaties, inkoop de contracten, financiën de facturen en HR de in- en uitdienst, en ieder denkt dat een ander het overzicht heeft.

Wijs één persoon aan als licentiebeheerder, met een vervanger. Dat hoeft geen volle baan te zijn; in een MKB-organisatie is het een taak naast een andere rol. Wat erbij hoort:

  • de inventaris bijhouden en elk kwartaal per product de drie getallen vergelijken;
  • de verlengkalender bewaken en ruim voor elke opzegtermijn een besluit vragen;
  • nieuwe aankopen vooraf zien, zodat er geen derde vergadertool bij komt;
  • het aanspreekpunt zijn als er een auditverzoek binnenkomt.

Geef die persoon ook mandaat. Iemand die ongebruikte licenties ziet maar ze niet mag opzeggen zonder drie handtekeningen, schrijft een rapport en verandert niets. Spreek af welke beslissingen de licentiebeheerder zelf neemt en welke naar de budgethouder gaan.

Waar ons werk ophoudt

Wat wij doen. In ons werkplekbeheer en ons beheer van Microsoft 365 en andere cloudpakketten houden wij bij welke licenties er zijn, aan wie ze hangen en of ze worden gebruikt. Wij koppelen het toewijzen en vrijgeven aan in- en uitdienst, zetten de verlengdata in een kalender, signaleren ongebruikte en dubbele licenties, en leveren bij een audit de technische gegevens aan: installaties, servers en gebruikers. Welke licenties je opzegt of houdt, beslis jij.

Wat wij niet doen. Wij zijn geen jurist en geen licentieauditor. Wij geven geen juridische uitleg van licentievoorwaarden, verklaren niet dat je organisatie licentietechnisch in orde is, en onderhandelen niet namens je met een softwareleverancier over een auditbevinding of een schikking. Daarvoor heb je een jurist of een gespecialiseerde licentieadviseur nodig; wij leveren de cijfers aan die zij nodig hebben.

Veelgesteld

Vragen die we hierover krijgen

De vijf die het vaakst terugkomen.

Wat is licentiebeheer?

Licentiebeheer is bijhouden welke software je organisatie heeft gekocht, wat daarvan is toegewezen en geïnstalleerd, en wie het werkelijk gebruikt. Daarbij horen het vrijgeven van licenties bij uitdiensttreding, het bewaken van verlengdata en opzegtermijnen, en het kunnen aantonen van je licentiepositie bij een audit. Het heet ook wel software asset management.

Wat doe je met de licentie van een medewerker die vertrekt?

Sluit het account op de laatste werkdag, besluit wat er met de mailbox en de bestanden gebeurt en geef daarna de licentie vrij. Een mailbox kan vaak worden omgezet naar een gedeelde mailbox of worden overgedragen aan een collega. Laat HR de vertrekdatum vooraf melden, anders loopt de licentie maanden door.

Heeft een gedeelde mailbox in Microsoft 365 een licentie nodig?

Meestal niet. Een gedeelde mailbox kan zonder eigen licentie bestaan, tenzij er bijvoorbeeld meer opslag of een archief bij nodig is. Gedeelde mailboxen die als gewone gebruiker zijn aangemaakt, hebben er vaak toch een, en die zijn bij een opruimronde een van de eerste dingen om na te lopen.

Wat moet je kunnen laten zien bij een licentieaudit?

Per product het bewijs van aankoop, de licentievoorwaarden die golden toen je kocht, waar de software draait (servers, processorkernen, virtuele omgevingen) en wie er toegang toe heeft. Lees eerst wat het auditverzoek precies omvat en lever niet meer aan dan gevraagd. Betrek een jurist voordat je een bevinding accepteert of iets ondertekent.

Kunnen jullie ons vertegenwoordigen bij een audit van de softwareleverancier?

Nee. Wij zijn geen jurist en geen licentieauditor, en wij onderhandelen niet namens een klant over een auditbevinding of een schikking. Wat wij wel doen, is de technische gegevens aanleveren: welke software waar draait en wie hem gebruikt. De juridische uitleg van de voorwaarden en het gesprek met de leverancier horen bij een jurist of een gespecialiseerde licentieadviseur.

Zullen we je licenties naast het gebruik leggen?

Stuur ons de lijst met pakketten en verlengdata die je nu hebt. Wij leggen die naast wat er in je omgeving is toegewezen en gebruikt, en laten zien waar het verschil zit; welke licenties je opzegt, beslis je zelf.

Praktische IT-kennis in je inbox

Nieuwe gidsen over beheer, beveiliging en de werkplek, geschreven door de mensen die het werk doen. Geen verkooppraat, en afmelden kan met één klik.

We gebruiken je adres alleen voor de nieuwsbrief. Zie ons privacybeleid.

Offerte aanvragen Bellen