
Een bedrijfscontinuïteitsplan opstellen: wat er op papier moet staan
Een bedrijfscontinuïteitsplan is geen technisch document. Het herstelplan van IT zegt hoe de systemen terugkomen; dit document zegt hoe de organisatie doorwerkt tot dat zover is, wie dat besluit en wie wat te horen krijgt. En het moet leesbaar zijn op het moment dat de server waar het op staat, niet meer opstart.
Het herstelplan van IT zegt hoe systemen terugkomen. Het bedrijfscontinuïteitsplan zegt wie besluit, hoe het werk doorgaat in de tussentijd en wie wat te horen krijgt.
De volgorde van herstel komt uit het bedrijf: welk proces hoe lang stil mag liggen en hoeveel werk er verloren mag gaan. Dat is een besluit van de directie, geen instelling van de beheerder.
De meest gemaakte fout is ook de simpelste: het plan staat op de fileshare die uitvalt. Een geprinte kopie op twee plekken en een versie op de telefoon van het crisisteam werken.
Wat er in een bedrijfscontinuïteitsplan staat
Een bedrijfscontinuïteitsplan beschrijft hoe de organisatie blijft werken als er iets wezenlijks uitvalt. Uitval van IT is daar één scenario in, en in de praktijk het scenario dat het vaakst voorkomt. Het technische deel, welke server vanaf welke kopie terugkomt, staat in een apart IT disaster recovery plan. Dit document geeft dat plan zijn opdracht.
Het skelet, in deze volgorde:
- Wanneer dit plan geldt, en wie het mag afkondigen.
- Het crisisteam: rollen, namen, vervangers.
- De contactlijst, ook buiten de eigen systemen.
- De processen op volgorde van belang, met per proces hoe lang het stil mag liggen.
- De noodwerkwijze per proces: hoe het werk doorgaat zonder de systemen.
- De communicatie naar personeel, klanten, leveranciers en toezichthouders.
- Hoe je terugschakelt naar normaal, en wie dat besluit.
- Eigenaar, datum van de laatste versie en de laatste test.
Dat past op een handvol pagina’s. Alles wat langer is, hoort in een bijlage, want wie er tijdens een storing doorheen moet bladeren, leest het niet.
Wanneer het plan geldt, en wie beslist
De eerste regel van het plan is de belangrijkste: wanneer sla je het open? Een storing van tien minuten is geen calamiteit, een storing van een dag wel, en ergens daartussen moet iemand zeggen dat het zover is. Schrijf op wat de aanleiding is (bijvoorbeeld: het primaire systeem is langer onbereikbaar dan het proces kan missen, of er is een vermoeden van een aanval) en wie dat mag vaststellen.
Daarna het crisisteam, als rollen en niet alleen als namen. Iemand die beslist, iemand die de techniek coördineert, iemand die communiceert, en iemand die bijhoudt wat er wanneer is besloten. Bij een kleine organisatie zijn dat twee of drie mensen met meerdere petten; dat is prima, zolang er per rol een vervanger staat. Mensen zijn met vakantie, juist in de week dat het misgaat.
Schrijf ook op wat iemand zonder overleg mag. Mag de IT-coördinator de internetverbinding loskoppelen? Een leverancier inschakelen buiten het contract om? Wie dat pas mag na een telefoontje met de directeur, wacht op een telefoontje dat misschien niet opgenomen wordt.
De contactlijst die het blijft doen
Het adresboek staat in je mail, en je mail staat in het systeem dat net is uitgevallen. Daarom hoort de contactlijst in het plan zelf, en het plan buiten de omgeving.
- Eigen mensen: het crisisteam en de vervangers, met een privénummer, want het zakelijke toestel kan ook aan de omgeving hangen.
- Leveranciers: je IT-partner, de leverancier van de internetlijn, van de telefonie, van de belangrijkste applicaties, met contractnummer en het nummer dat buiten kantoortijd opneemt.
- Buiten IT: de verzekeraar als je een cyberpolis hebt, de verhuurder van het pand, en wie je juridisch adviseert.
- Toezicht: waar je een datalek meldt en, als je onder NIS2 valt, waar je een incident meldt.
Zet bij elke regel wanneer hij voor het laatst is gecontroleerd. Een lijst met het nummer van de vorige leverancier is erger dan een lege lijst, want je verliest er tijd mee.
Welk proces eerst, en hoe lang het mag wachten
Het plan zet geen systemen op volgorde maar processen: orders aannemen, facturen versturen, salarissen betalen, de klantenservice bereikbaar houden. Per proces stel je twee vragen.
- Hoe lang mag het stilliggen voordat het echt pijn doet? Dat is de hersteltijd die je toestaat, in vakjargon de RTO (recovery time objective).
- Hoeveel werk mag er verloren gaan? Een ochtend aan orders opnieuw invoeren, of helemaal niets? Dat is het toegestane dataverlies, de RPO (recovery point objective).
Die antwoorden geeft de directie, niet de beheerder. Het is een afweging tussen wat stilstand kost en wat de techniek kost om hem korter te maken, en die afweging gaat over het bedrijf. Vul er dus geen getal in omdat het netjes staat; vul in wat jullie werkelijk kunnen missen, en laat IT daarna doorrekenen wat ervoor nodig is.
Uit die lijst volgt de herstelvolgorde vanzelf. Schrijf de reden erbij: de volgorde verandert, en met de reden kun je hem opnieuw afleiden in plaats van opnieuw bedenken. Let op processen die op elkaar leunen. Facturen versturen lijkt te kunnen wachten tot je ziet dat het boekhoudpakket ook de betaalbestanden voor de salarissen maakt.
Doorwerken terwijl de IT terugkomt
Een hersteltijd van acht uur is alleen acceptabel als er acht uur te overbruggen valt. Daarom hoort er per belangrijk proces een noodwerkwijze in het plan: hoe gaat het werk door zonder het systeem?
- Op papier. Een uitgeprint orderformulier, een lijst met openstaande afspraken van gisteren, een kopie van de prijslijst. Ouderwets, en het werkt.
- Op een andere plek. Kunnen mensen thuis werken als het kantoor onbereikbaar is, en met welke apparaten? Is er een tweede locatie, en wie heeft daar een sleutel?
- Met reserveapparatuur. Als laptops besmet of versleuteld zijn, waar komen de vervangers vandaan, en hoe lang duurt het voordat ze klaar zijn voor gebruik?
- Bereikbaar blijven. Kan het algemene nummer worden doorgeschakeld naar een mobiel? Wie weet hoe dat moet, en staat dat in het plan?
Schrijf ook op hoe je het werk uit die noodperiode later terugzet. Orders die op papier zijn aangenomen moeten alsnog in het systeem, en zonder afspraak daarover verdwijnt er altijd een stapel.
Wat je zegt, tegen wie, en via welk kanaal
Bij een storing wil iedereen tegelijk weten wat er aan de hand is, en als niemand het zegt, gaat het verhaal zelf rond. Het plan legt vast wie communiceert en via welk kanaal, en dat kanaal is niet je eigen mail.
- Personeel: een berichtengroep of sms-lijst die buiten de eigen omgeving draait, met de afspraak wie daarin berichten mag plaatsen.
- Klanten: een paar voorbereide teksten, kort en zonder speculatie over de oorzaak. Wat er aan de hand is, wat het voor hen betekent, wanneer ze weer iets horen.
- Leveranciers en partners: vooral als je systemen aan de hunne gekoppeld zijn, want dan willen zij weten of ze moeten loskoppelen.
- Toezichthouders: bij een datalek geldt een meldtermijn van 72 uur bij de Autoriteit Persoonsgegevens, en valt je organisatie onder NIS2, dan loopt daar een eigen meldplicht naast. Zet erbij wie de melding doet, zodat het herstel en de melding elkaar niet in de weg zitten.
Spreek vooraf af wat er níét gezegd wordt zolang de oorzaak onbekend is. Een te vroege uitspraak dat er “geen gegevens zijn gelekt” is lastig terug te nemen.
Waar het misgaat, en hoe het plan actueel blijft
Het plan staat op de server die uitvalt. Dat is de klassieker, en hij gebeurt bij organisaties die verder alles goed hebben geregeld. Bewaar een geprinte kopie op twee plekken, bijvoorbeeld op kantoor en bij een lid van het crisisteam thuis, en een versie op de telefoons van het crisisteam die zonder netwerk te openen is.
Het plan is geschreven voor degene die het schreef. Afkortingen die alleen intern bestaan, stappen die “vanzelf spreken”. Laat het lezen door iemand die er niet aan heeft meegewerkt; wat die niet begrijpt, begrijpt de vervanger om drie uur ’s nachts ook niet.
Het plan wordt nooit geprobeerd. Een oefening aan tafel, waarin je met het crisisteam een scenario doorloopt met alleen het plan in de hand, kost een middag en laat bijna altijd een gat zien: een nummer dat niet klopt, een besluit waar niemand mandaat voor heeft. Doe dat minstens één keer per jaar.
Het plan veroudert. Werk het bij na elke oefening, na elke echte storing, bij een nieuwe leverancier en bij elke wijziging in het crisisteam. Eén eigenaar met naam en een datum op het voorblad; een plan zonder eigenaar veroudert precies zo snel als de organisatie verandert.
Waar ons werk ophoudt
Wij schrijven en onderhouden het IT-deel: het herstelplan, de back-up en de uitwijk, de contactgegevens van de leveranciers die wij kennen, en we draaien mee in de oefening. Het bedrijfscontinuïteitsplan zelf blijft van jullie. Welk proces hoe lang stil mag liggen, wie mag besluiten en wat er tegen klanten gezegd wordt, zijn keuzes over het bedrijf, en die maakt de directie.
Wij zijn ook geen crisiscommunicatiebureau, geen jurist en geen verzekeraar. Of een incident onder je polis valt of meldplichtig is, beoordeelt de partij die daarover gaat. En wie het plan wil laten certificeren, bijvoorbeeld tegen ISO 22301, doet dat bij een certificerende instelling; wij certificeren niemand.
Vragen die we hierover krijgen
De vragen die het vaakst langskomen als het plan op tafel ligt.
Wat is het verschil tussen een bedrijfscontinuïteitsplan en een disaster recovery plan?
Een bedrijfscontinuïteitsplan beschrijft hoe de organisatie doorwerkt als er iets uitvalt: wie beslist, hoe het werk doorgaat en wie wat te horen krijgt. Een disaster recovery plan is het technische deel dat zegt hoe de IT-systemen terugkomen en in welke volgorde. Het continuïteitsplan geeft het herstelplan zijn opdracht, want daar staat welk proces hoe lang stil mag liggen.
Wat moet er in een bedrijfscontinuïteitsplan staan?
Wanneer het plan geldt en wie het afkondigt, het crisisteam met vervangers, een contactlijst die buiten de eigen systemen bewaard wordt, de processen op volgorde van belang met hun toegestane hersteltijd en dataverlies, een noodwerkwijze per proces, de communicatie naar personeel, klanten en toezichthouders, en een eigenaar met de datum van de laatste test.
Waar bewaar je een bedrijfscontinuïteitsplan?
Buiten de omgeving die kan uitvallen. Een plan op de fileshare die plat ligt bestaat op dat moment niet. Een geprinte kopie op twee plekken en een versie op de telefoons van het crisisteam die zonder netwerk te openen is, werken wel.
Hoe vaak moet je een bedrijfscontinuïteitsplan testen?
Minstens één keer per jaar met een oefening aan tafel, waarin het crisisteam een scenario doorloopt met alleen het plan in de hand. Daarnaast werk je het bij na elke echte storing, bij een nieuwe leverancier en bij elke wijziging in het crisisteam.
Schrijven jullie ons bedrijfscontinuïteitsplan?
Het IT-deel wel: het herstelplan, de back-up en de uitwijk, en we draaien mee in de oefening. Het continuïteitsplan zelf blijft van de organisatie, want welk proces hoe lang stil mag liggen en wie mag besluiten, zijn keuzes over het bedrijf. Certificeren tegen een norm doet een certificerende instelling, niet wij.
Verder lezen
Het technische herstelplan, en wat er gebeurt als het misgaat.
Zullen we jullie plan een keer doorlopen?
Stuur op wat er nu ligt, of vertel hoe het gaat als de systemen er een dag uit liggen. Wij lopen het IT-deel langs en zeggen welke vragen het plan nog niet beantwoordt.
Praktische IT-kennis in je inbox
Nieuwe gidsen over beheer, beveiliging en de werkplek, geschreven door de mensen die het werk doen. Geen verkooppraat, en afmelden kan met één klik.