Zapytaj o ofertę
Awaria Branże Kariera O nas Blog Kontakt
Sala konferencyjna ze ścianą pokrytą żółtymi karteczkami i dwoje współpracowników przy długim stole

Plan ciągłości działania: co musi być spisane na papierze

Plan ciągłości działania nie jest dokumentem technicznym. Plan odtwarzania IT mówi, jak wracają systemy; ten dokument mówi, jak organizacja pracuje, zanim to nastąpi, kto o tym decyduje i kto co usłyszy. I musi być czytelny w chwili, gdy serwer, na którym leży, już się nie uruchamia.

7 min czytania Napisane przez zespół ITproposal
Krótka odpowiedź

Plan odtwarzania IT mówi, jak wracają systemy. Plan ciągłości działania mówi, kto decyduje, jak praca toczy się w międzyczasie i kto co usłyszy.

Kolejność odtwarzania wynika z biznesu: który proces może stać jak długo i ile pracy wolno stracić. To decyzja zarządu, a nie ustawienie administratora.

Najczęstszy błąd jest też najprostszy: plan leży na udziale sieciowym, który padnie. Działa wydruk w dwóch miejscach i wersja na telefonach zespołu kryzysowego.

Co zawiera plan ciągłości działania

Plan ciągłości działania opisuje, jak organizacja pracuje dalej, gdy wysiada coś istotnego. Awaria IT to jeden ze scenariuszy, a w praktyce najczęstszy. Część techniczną, czyli który serwer wraca z której kopii, opisuje osobny plan disaster recovery. Ten dokument daje temu planowi zadanie.

Szkielet, w tej kolejności:

  • Kiedy ten plan obowiązuje i kto może go ogłosić.
  • Zespół kryzysowy: role, nazwiska, zastępcy.
  • Lista kontaktów, także poza własnymi systemami.
  • Procesy w kolejności ważności, z informacją dla każdego, jak długo może stać.
  • Awaryjny sposób pracy dla każdego procesu: jak toczy się praca bez systemów.
  • Komunikacja do pracowników, klientów, dostawców i organów nadzoru.
  • Jak wracasz do normalności i kto o tym decyduje.
  • Właściciel, data ostatniej wersji i ostatniego testu.

Zmieści się to na kilku stronach. Wszystko dłuższe należy do załączników, bo kto w trakcie awarii musi się przez to przekopywać, nie przeczyta.

Kiedy plan obowiązuje i kto decyduje

Pierwsza reguła planu jest najważniejsza: kiedy go otwierasz? Awaria trwająca dziesięć minut to nie sytuacja kryzysowa, awaria trwająca dobę już tak, a gdzieś pomiędzy ktoś musi powiedzieć, że to już ten moment. Zapisz, co jest powodem (na przykład: główny system jest niedostępny dłużej, niż proces może to znieść, albo istnieje podejrzenie ataku) i kto może to stwierdzić.

Potem zespół kryzysowy, jako role, a nie tylko nazwiska. Ktoś, kto decyduje, ktoś, kto koordynuje technikę, ktoś, kto komunikuje, i ktoś, kto notuje, co i kiedy postanowiono. W małej organizacji to dwie lub trzy osoby w wielu rolach; to w porządku, o ile dla każdej roli jest zastępca. Ludzie bywają na urlopie, właśnie w tygodniu, w którym coś się psuje.

Zapisz też, co ktoś może bez konsultacji. Czy koordynator IT może odłączyć łącze internetowe? Zaangażować dostawcę poza umową? Kto może to zrobić dopiero po telefonie do dyrektora, czeka na telefon, którego nikt może nie odebrać.

Lista kontaktów, która nadal działa

Książka adresowa leży w poczcie, a poczta w systemie, który właśnie padł. Dlatego lista kontaktów należy do samego planu, a plan na zewnątrz środowiska.

  • Własni ludzie: zespół kryzysowy i zastępcy, z numerem prywatnym, bo służbowy telefon też może być podłączony do środowiska.
  • Dostawcy: Twój partner IT, dostawca łącza internetowego, telefonii i najważniejszych aplikacji, z numerem umowy i numerem, który odbiera poza godzinami pracy.
  • Poza IT: ubezpieczyciel, jeśli masz polisę cyber, wynajmujący budynek oraz osoba, która doradza Ci prawnie.
  • Nadzór: gdzie zgłaszasz naruszenie danych i, jeśli podlegasz NIS2, gdzie zgłaszasz incydent.

Przy każdej pozycji zapisz, kiedy była ostatnio sprawdzana. Lista z numerem poprzedniego dostawcy jest gorsza niż pusta, bo traci się na niej czas.

Który proces najpierw i jak długo może czekać

Plan nie ustawia w kolejności systemów, tylko procesy: przyjmowanie zamówień, wysyłanie faktur, wypłata wynagrodzeń, utrzymanie dostępności obsługi klienta. Dla każdego procesu zadajesz dwa pytania.

  • Jak długo może stać, zanim naprawdę zaboli? To dopuszczalny czas odtworzenia, w żargonie RTO (recovery time objective).
  • Ile pracy wolno stracić? Poranek wprowadzania zamówień od nowa czy nic? To dopuszczalna utrata danych, RPO (recovery point objective). Oba pojęcia omawiamy na stronie o RTO i RPO.

Te odpowiedzi daje zarząd, nie administrator. To wyważenie między kosztem przestoju a kosztem techniki, która go skraca, i dotyczy ono firmy. Nie wpisuj więc liczby tylko dlatego, że ładnie wygląda; wpisz to, bez czego naprawdę możecie się obejść, a potem poproś IT o wyliczenie, co jest do tego potrzebne.

Z tej listy kolejność odtwarzania wynika sama. Dopisz uzasadnienie: kolejność się zmienia, a z uzasadnieniem możesz ją wyprowadzić od nowa, zamiast wymyślać na nowo. Uważaj na procesy, które się o siebie opierają. Wysyłanie faktur wygląda na coś, co może poczekać, dopóki nie zobaczysz, że program księgowy przygotowuje też pliki przelewów dla wynagrodzeń.

Praca w czasie, gdy IT wraca

Czas odtworzenia wynoszący osiem godzin jest do przyjęcia tylko wtedy, gdy da się te osiem godzin przetrwać. Dlatego dla każdego ważnego procesu w planie jest awaryjny sposób pracy: jak toczy się praca bez systemu?

  • Na papierze. Wydrukowany formularz zamówienia, lista wczorajszych otwartych spraw, kopia cennika. Staroświeckie i działa.
  • W innym miejscu. Czy ludzie mogą pracować z domu, gdy biuro jest niedostępne, i na jakich urządzeniach? Czy jest druga lokalizacja i kto ma tam klucz?
  • Ze sprzętem zapasowym. Jeśli laptopy są zainfekowane lub zaszyfrowane, skąd wezmą się zamienniki i ile czasu minie, zanim będą gotowe do użycia?
  • Pozostanie osiągalnym. Czy numer ogólny da się przekierować na komórkę? Kto wie, jak to zrobić, i czy jest to w planie?

Zapisz też, jak później przeniesiesz pracę z okresu awaryjnego. Zamówienia przyjęte na papierze muszą trafić do systemu, a bez ustalenia w tej sprawie zawsze gdzieś ginie jakiś stos.

Co mówisz, komu i którędy

Przy awarii wszyscy chcą naraz wiedzieć, co się dzieje, a jeśli nikt tego nie powie, historia krąży własnym życiem. Plan określa, kto komunikuje i jakim kanałem, a tym kanałem nie jest Twoja własna poczta.

  • Pracownicy: grupa komunikatora lub lista SMS działająca poza własnym środowiskiem, z ustaleniem, kto może w niej publikować.
  • Klienci: kilka przygotowanych tekstów, krótkich i bez spekulacji o przyczynie. Co się dzieje, co to dla nich oznacza, kiedy znów usłyszą.
  • Dostawcy i partnerzy: zwłaszcza gdy Wasze systemy są połączone z ich systemami, bo oni chcą wiedzieć, czy mają się odłączyć.
  • Organy nadzoru: przy naruszeniu danych obowiązuje termin zgłoszenia do UODO wynoszący 72 godziny, a jeśli Twoja organizacja podlega NIS2, obok biegnie osobny obowiązek zgłoszenia. Dopisz, kto składa zgłoszenie, żeby odtwarzanie i zgłoszenie sobie nie przeszkadzały.

Ustal z góry, czego się nie mówi, dopóki przyczyna jest nieznana. Zbyt wczesne stwierdzenie, że „żadne dane nie wyciekły”, trudno cofnąć.

Gdzie to się psuje i jak utrzymać plan aktualnym

Plan leży na serwerze, który pada. To klasyk i zdarza się organizacjom, które poza tym mają wszystko uporządkowane. Trzymaj wydruk w dwóch miejscach, na przykład w biurze i u członka zespołu kryzysowego w domu, oraz wersję na telefonach zespołu kryzysowego, którą da się otworzyć bez sieci.

Plan napisano dla tego, kto go pisał. Skróty istniejące tylko wewnątrz firmy, kroki, które „są oczywiste”. Daj go do przeczytania komuś, kto przy nim nie pracował; czego ta osoba nie zrozumie, tego zastępca o trzeciej w nocy też nie zrozumie.

Planu nigdy nie sprawdzono w działaniu. Ćwiczenie przy stole, w którym z zespołem kryzysowym przechodzisz scenariusz mając w ręku wyłącznie plan, zajmuje popołudnie i prawie zawsze pokazuje lukę: numer, który się nie zgadza, decyzja, do której nikt nie ma mandatu. Rób to przynajmniej raz w roku.

Plan się starzeje. Aktualizuj go po każdym ćwiczeniu, po każdej prawdziwej awarii, przy nowym dostawcy i przy każdej zmianie w zespole kryzysowym. Jeden właściciel z nazwiskiem i data na okładce; plan bez właściciela starzeje się dokładnie tak szybko, jak zmienia się organizacja.

Gdzie kończy się nasza praca

Piszemy i utrzymujemy część IT: plan odtwarzania, backup i rozwiązanie awaryjne, dane kontaktowe dostawców, których znamy, i bierzemy udział w ćwiczeniu. Sam plan ciągłości działania pozostaje Wasz. Który proces może stać jak długo, kto może decydować i co mówi się klientom, to wybory dotyczące firmy i dokonuje ich zarząd.

Nie jesteśmy też agencją komunikacji kryzysowej, prawnikiem ani ubezpieczycielem. Czy incydent jest objęty Twoją polisą albo podlega zgłoszeniu, ocenia podmiot właściwy w tej sprawie. A kto chce plan certyfikować, na przykład według ISO 22301, robi to w jednostce certyfikującej; my nikogo nie certyfikujemy.

Najczęstsze pytania

Pytania, które dostajemy w tej sprawie

Pytania, które padają najczęściej, gdy plan leży na stole.

Czym różni się plan ciągłości działania od planu disaster recovery?

Plan ciągłości działania opisuje, jak organizacja pracuje dalej, gdy coś wysiada: kto decyduje, jak toczy się praca i kto co usłyszy. Plan disaster recovery to część techniczna, która mówi, jak wracają systemy IT i w jakiej kolejności. Plan ciągłości daje planowi odtwarzania jego zadanie, bo to w nim jest zapisane, który proces może stać jak długo.

Co powinien zawierać plan ciągłości działania?

Kiedy plan obowiązuje i kto go ogłasza, zespół kryzysowy z zastępcami, listę kontaktów przechowywaną poza własnymi systemami, procesy w kolejności ważności z dopuszczalnym czasem odtworzenia i utratą danych, awaryjny sposób pracy dla każdego procesu, komunikację do pracowników, klientów i organów nadzoru oraz właściciela z datą ostatniego testu.

Gdzie przechowywać plan ciągłości działania?

Poza środowiskiem, które może paść. Plan na udziale sieciowym, który nie działa, w tej chwili nie istnieje. Działa wydruk w dwóch miejscach i wersja na telefonach zespołu kryzysowego, którą da się otworzyć bez sieci.

Jak często testować plan ciągłości działania?

Przynajmniej raz w roku w formie ćwiczenia przy stole, w którym zespół kryzysowy przechodzi scenariusz mając w ręku wyłącznie plan. Poza tym aktualizujesz go po każdej prawdziwej awarii, przy nowym dostawcy i przy każdej zmianie w zespole kryzysowym.

Czy piszecie nasz plan ciągłości działania?

Część IT tak: plan odtwarzania, backup i rozwiązanie awaryjne, a w ćwiczeniu bierzemy udział. Sam plan ciągłości pozostaje po stronie organizacji, bo który proces może stać jak długo i kto może decydować, to wybory dotyczące firmy. Certyfikacja według normy należy do jednostki certyfikującej, nie do nas.

Powiązane usługi

Czytaj dalej

Techniczny plan odtwarzania i to, co dzieje się, gdy coś pójdzie źle.

Przejdziemy Wasz plan raz do końca?

Prześlij to, co dziś macie, albo opowiedz, jak wygląda doba bez systemów. Przejdziemy przez część IT i powiemy, na jakie pytania plan jeszcze nie odpowiada.

Praktyczna wiedza o IT w Twojej skrzynce

Nowe poradniki o zarządzaniu, bezpieczeństwie i stanowiskach pracy, pisane przez ludzi, którzy wykonują tę pracę. Bez sprzedażowego gadania, a z subskrypcji zrezygnujesz jednym kliknięciem.

Twój adres wykorzystujemy wyłącznie do wysyłki newslettera. Zobacz naszą politykę prywatności.

Kontakt Zadzwoń