Teklif alın
Acil destek SektörlerKariyer Hakkımızda Blog İletişim
Bir duvarı sarı yapışkan notlarla kaplı toplantı odası ve uzun bir masada iki meslektaş

İş sürekliliği planı: kâğıtta neler yazmalı

İş sürekliliği planı teknik bir belge değildir. BT kurtarma planı sistemlerin nasıl geri geleceğini söyler; bu belge ise o zamana kadar şirketin nasıl çalışmaya devam edeceğini, buna kimin karar vereceğini ve kime ne bildirileceğini anlatır. Ve üzerinde durduğu sunucu açılmadığı anda da okunabilir olmalıdır.

7 dakikalık okuma ITproposal ekibi tarafından yazıldı
Kısa yanıt

BT kurtarma planı sistemlerin nasıl geri geleceğini söyler. İş sürekliliği planı ise kimin karar verdiğini, arada işin nasıl sürdüğünü ve kime ne bildirildiğini anlatır.

Kurtarma sırası işten gelir: her süreç ne kadar durabilir ve ne kadar iş kaybedilebilir. Bu, yöneticinin bir ayarı değil, yönetimin kararıdır.

En sık yapılan hata en basitidir: plan, çöken dosya sunucusunda durur. İki ayrı yerde basılı bir kopya ve kriz ekibinin telefonlarında bir sürüm işe yarar.

Bir iş sürekliliği planı neleri içerir

İş sürekliliği planı, temel bir şey devre dışı kaldığında kuruluşun nasıl işlemeye devam edeceğini anlatır. BT kesintisi bu planın senaryolarından biridir ve uygulamada en sık karşılaşılanıdır. Teknik kısım, yani hangi sunucunun hangi kopyadan geri geleceği, ayrı bir BT felaket kurtarma planında yer alır. Bu belge o plana görevini verir.

İskelet, bu sırayla:

  • Planın ne zaman geçerli olduğu ve kimin devreye alabileceği.
  • Kriz ekibi: roller, isimler, yedek kişiler.
  • Kendi sistemlerinizin dışında saklanan iletişim listesi.
  • Önem sırasına göre süreçler ve her birinin ne kadar durabileceği.
  • Süreç başına geçici çalışma yöntemi: sistemler olmadan iş nasıl sürer.
  • Çalışanlara, müşterilere, tedarikçilere ve resmi kurumlara iletişim.
  • Normale nasıl dönüleceği ve buna kimin karar vereceği.
  • Sorumlu kişi, geçerli sürümün ve son testin tarihi.

Bu, birkaç sayfaya sığar. Daha uzun olan her şey eke gider; kesintinin ortasında kimse yirmi sayfa okumaz.

Plan ne zaman geçerli, kim karar verir

Planın ilk satırı en önemlisidir: bu belge ne zaman açılır? On dakikalık bir kesinti kriz değildir, bir günlük kesinti krizdir; ikisinin arasında bir yerde birinin “şimdi” demesi gerekir. Tetikleyiciyi yazın (örneğin: ana sistem, sürecin dayanabileceğinden daha uzun süredir erişilemez durumda ya da bir saldırı şüphesi var) ve bunu kimin ilan edebileceğini belirtin.

Ardından kriz ekibi, yalnızca isim olarak değil rol olarak. Karar veren biri, teknik işleri koordine eden biri, iletişimi yürüten biri ve neyin ne zaman kararlaştırıldığını kayda geçiren biri. Bir KOBİ’de bu, birden fazla şapka takan iki üç kişidir; her rolün bir yedeği olduğu sürece sorun yoktur. İnsanlar izinde olur, genellikle de işlerin ters gittiği hafta.

Birinin sormadan neler yapabileceğini de yazın. BT koordinatörü internet hattını kesebilir mi? Sözleşme dışında bir tedarikçiyi çağırabilir mi? Önce genel müdürle konuşması gereken kişi, belki de açılmayacak bir telefonu bekler.

Çalışmaya devam eden bir iletişim listesi

Adres defteri e-postanın içindedir, e-posta da az önce çöken sistemin içinde. Bu yüzden iletişim listesi planın içinde, plan da ortamın dışında olmalıdır.

  • Kendi çalışanlarınız: kriz ekibi ve yedekleri, kişisel numaralarıyla; çünkü iş telefonu da aynı ortama bağlı olabilir.
  • Tedarikçiler: BT iş ortağınız, internet hattı sağlayıcınız, telefon hizmeti sağlayıcınız ve ana uygulamaların tedarikçileri; sözleşme numarası ve mesai dışında açılan numarayla birlikte.
  • BT dışı: siber sigortanız varsa sigortacınız, binanın sahibi ve hukuki danışmanınız.
  • Resmi kurumlar: kişisel veri ihlalinin nereye bildirileceği. Türkiye’de bu, Kişisel Verileri Koruma Kurulu’dur ve bildirim, ihlalin öğrenilmesinden itibaren 72 saat içinde yapılmalıdır.

Her satırın yanına son kontrol tarihini yazın. Eski tedarikçinin numarasını taşıyan bir liste boş listeden kötüdür, çünkü size zaman kaybettirir.

Önce hangi süreç, ne kadar bekleyebilir

Plan sistemleri değil süreçleri sıralar: sipariş almak, fatura kesmek, maaş ödemek, müşteri hizmetlerine ulaşılabilir kalmak. Her süreç için iki soru sorulur.

  • Gerçekten zarar vermeye başlamadan önce ne kadar durabilir? Bu, kabul ettiğiniz kurtarma süresidir, yani RTO (recovery time objective).
  • Ne kadar iş kaybedilebilir? Yeniden girilecek bir sabahlık sipariş mi, yoksa hiçbir şey mi? Bu, kabul edilen veri kaybıdır, yani RPO (recovery point objective).

Bu soruları sistem yöneticisi değil, yönetim yanıtlar. Duruşun maliyeti ile duruşu kısaltmanın maliyeti arasında bir tercihtir ve bu tercih işle ilgilidir. Düzgün göründüğü için bir rakam yazmayın; gerçekten neye katlanabileceğinizi yazın ve bunun için ne gerektiğini BT hesaplasın.

Kurtarma sırası bu listeden kendiliğinden çıkar. Gerekçesini yanına yazın: sıra değişecektir ve gerekçe sayesinde onu yeniden icat etmek yerine yeniden türetebilirsiniz. Birbirine dayanan süreçlere dikkat edin: faturalama bekleyebilir gibi görünür, ta ki muhasebe programının maaş ödeme dosyalarını da ürettiğini fark edene kadar.

BT geri gelirken çalışmaya devam etmek

Sekiz saatlik bir kurtarma süresi ancak o sekiz saati köprüleyebiliyorsanız kabul edilebilir. Bu yüzden plan, her önemli süreç için bir geçici çalışma yöntemi içermelidir: sistem olmadan iş nasıl sürer?

  • Kâğıt üzerinde. Basılı bir sipariş formu, dünkü açık randevuların listesi, fiyat listesinin bir kopyası. Eski usul, ama işe yarar.
  • Başka bir yerde. Ofise ulaşılamıyorsa çalışanlar evden çalışabilir mi, hangi cihazlarla? İkinci bir lokasyon var mı, anahtarı kimde?
  • Yedek cihazlarla. Dizüstü bilgisayarlar virüslü ya da şifrelenmişse, yenileri nereden gelir ve kullanıma hazır olmaları ne kadar sürer?
  • Ulaşılabilir kalmak. Ana numara bir cep telefonuna yönlendirilebilir mi? Bunu kim biliyor ve yazılı mı?

Bu dönemde yapılan işin daha sonra sistemlere nasıl aktarılacağını da yazın. Kâğıtla alınan siparişlerin sonradan girilmesi gerekir ve bu konuda bir kural yoksa her zaman bir yığın kaybolur.

Ne söylenir, kime, hangi kanaldan

Bir kesinti sırasında herkes aynı anda neler olduğunu öğrenmek ister ve kimse anlatmazsa hikâye kendi kendine yayılır. Plan, iletişimi kimin yürüteceğini ve hangi kanalın kullanılacağını belirler; o kanal kendi e-postanız değildir.

  • Çalışanlar: kendi ortamınızın dışında çalışan bir mesajlaşma grubu ya da SMS listesi ve orada kimin mesaj paylaşabileceğine dair bir kural.
  • Müşteriler: önceden hazırlanmış birkaç kısa mesaj, nedene dair tahmin yürütmeden. Ne oluyor, onlar için ne anlama geliyor, ne zaman yeniden haber alacaklar.
  • Tedarikçiler ve iş ortakları: özellikle sistemleriniz onlarınkine bağlıysa, çünkü bağlantıyı kesmeleri gerekip gerekmediğini bilmek isteyeceklerdir.
  • Resmi kurumlar: kişisel veri ihlali bildirimini kimin yapacağını yazın; böylece kurtarma ile bildirim birbirinin önüne geçmez.

Neden bilinmediği sürece nelerin söylenmeyeceğini önceden kararlaştırın. Erken yapılan “hiçbir veri sızmadı” açıklamasını geri almak zordur.

Nerede aksar, plan nasıl güncel kalır

Plan, çöken sunucunun üzerindedir. Bu klasik hatadır ve diğer her şeyi düzgün olan kuruluşlarda bile yaşanır. Basılı bir kopyayı iki ayrı yerde, örneğin ofiste ve kriz ekibinden birinin evinde saklayın; kriz ekibinin telefonlarında da ağ olmadan açılabilen bir sürüm bulundurun.

Plan, yazan kişi için yazılmıştır. Yalnızca içeride bilinen kısaltmalar, “zaten bilinen” adımlar. Planı, hazırlanmasına katılmamış birine okutun; onun anlamadığını gece üçte yedek kişi de anlamaz.

Plan hiç denenmez. Kriz ekibinin yalnızca planla bir senaryoyu baştan sona yürüttüğü bir masa başı tatbikatı bir öğleden sonra sürer ve neredeyse her zaman bir boşluk ortaya çıkarır: yanlış bir numara, kimsenin yetkisi olmayan bir karar. Bunu yılda en az bir kez yapın.

Plan eskir. Her tatbikattan, her gerçek kesintiden sonra, tedarikçi değiştiğinde ve kriz ekibi değiştiğinde güncelleyin. Kapakta isimli bir sorumlu ve bir tarih olsun; sorumlusu olmayan bir plan, kuruluş ne hızla değişiyorsa o hızla eskir.

İşimizin bittiği yer

BT kısmını biz yazar ve güncel tutarız: kurtarma planı, yedekleme ve yedek sisteme geçiş, tanıdığımız tedarikçilerin iletişim bilgileri; tatbikata da katılırız. İş sürekliliği planının kendisi sizin olarak kalır. Hangi sürecin ne kadar durabileceği, kimin karar verebileceği ve müşterilere ne söyleneceği işle ilgili tercihlerdir ve bunları yönetim yapar.

Kriz iletişimi ajansı, avukat ya da sigortacı da değiliz. Bir olayın poliçenizin kapsamında olup olmadığını veya bildirilmesi gerekip gerekmediğini ilgili taraf değerlendirir. Planı örneğin ISO 22301’e göre belgelendirmek isterseniz bunu bir belgelendirme kuruluşu yapar; biz kimseyi belgelendirmeyiz.

Sık sorulanlar

Bu konuda bize sorulanlar

Plan masaya geldiğinde en sık sorulanlar.

İş sürekliliği planı ile felaket kurtarma planı arasındaki fark nedir?

İş sürekliliği planı, bir şey devre dışı kaldığında kuruluşun nasıl çalışmaya devam edeceğini anlatır: kim karar verir, iş nasıl sürer, kime ne bildirilir. Felaket kurtarma planı ise BT sistemlerinin nasıl ve hangi sırayla geri geleceğini anlatan teknik kısımdır. İş sürekliliği planı, her sürecin ne kadar durabileceğini belirlediği için kurtarma planına görevini verir.

İş sürekliliği planında neler olmalı?

Planın ne zaman geçerli olduğu ve kimin devreye aldığı, yedekleriyle birlikte kriz ekibi, sistemlerinizin dışında saklanan bir iletişim listesi, kabul edilen kurtarma süresi ve veri kaybıyla önem sırasına göre süreçler, süreç başına geçici çalışma yöntemi, çalışanlara, müşterilere ve resmi kurumlara iletişim, ve son testin tarihiyle bir sorumlu.

İş sürekliliği planı nerede saklanmalı?

Çökebilecek ortamın dışında. Çalışmayan bir dosya sunucusundaki plan o anda yok demektir. İki ayrı yerde basılı bir kopya ve kriz ekibinin telefonlarında ağ olmadan açılabilen bir sürüm işe yarar.

İş sürekliliği planı ne sıklıkla test edilmeli?

Kriz ekibinin yalnızca planla bir senaryoyu yürüttüğü bir masa başı tatbikatıyla yılda en az bir kez. Bunun yanında her gerçek kesintiden sonra, tedarikçi değiştiğinde ve kriz ekibi değiştiğinde güncellenir.

İş sürekliliği planımızı siz mi yazıyorsunuz?

BT kısmını evet: kurtarma planı, yedekleme ve yedek sisteme geçiş; tatbikata da katılırız. İş sürekliliği planının kendisi kuruluşta kalır, çünkü bir sürecin ne kadar durabileceği ve kimin karar vereceği işle ilgili tercihlerdir. Bir standarda göre belgelendirmeyi biz değil, bir belgelendirme kuruluşu yapar.

İlgili hizmetler

Devamını okuyun

Teknik kurtarma planı ve işler ters gittiğinde ne olduğu.

Planınızı birlikte gözden geçirelim mi?

Elinizdekini gönderin ya da sistemler bir gün boyunca çalışmasaydı neler olacağını anlatın. BT kısmını inceleyip planın henüz hangi sorulara yanıt vermediğini söyleyelim.

Gelen kutunuza pratik BT bilgisi

Yönetim, güvenlik ve çalışma alanı üzerine yeni rehberler; işi yapanlar tarafından yazılıyor. Satış dili yok, abonelikten tek tıkla çıkabilirsiniz.

Adresinizi yalnızca bülten için kullanırız. Gizlilik politikamıza bakın.

Teklif alın Arayın