
Privileged access: wie heeft er adminrechten, en waarom eigenlijk?
Privileged access is de toegang waarmee iemand alles kan: software installeren, beveiliging uitzetten, accounts aanmaken, back-ups wissen. In het MKB is de vraag zelden welke PAM-oplossing je koopt, maar wie die rechten nu heeft en of dat nog nodig is. Dit is de volgorde waarin wij dat uitzoeken en terugbrengen, meestal zonder dat er een groot project voor nodig is.
De eerste stap van privileged access management is tellen: wie heeft er beheerdersrechten, op welk systeem, en wie heeft dat ooit besloten.
Lokale adminrechten op werkplekken zijn bijna altijd terug te brengen tot een korte uitzonderingenlijst, met een eigenaar en een einddatum per regel.
Een PAM-oplossing is pas aan de orde als er veel beheerders, externe partijen of eisen van buiten zijn. Wie welke rechten krijgt, blijft een besluit van de organisatie zelf.
Waarom een aanvaller eerst naar beheerdersrechten zoekt
Een gewoon account kan een aanvaller weinig schade laten doen: hij leest wat die gebruiker mocht lezen. Met een beheeraccount zet hij de beveiliging uit, maakt hij eigen accounts aan, verspreidt hij zich naar andere systemen en wist hij de back-ups voordat hij iets versleutelt. Bijna elke ernstige aanval loopt daarom via privileged access, en niet via het account waar hij binnenkwam.
Dat maakt beheerdersrechten de goedkoopste plek om risico weg te halen. Elk account met te veel rechten dat je opruimt, is een route minder. Je hoeft er geen nieuw product voor te kopen; je moet eerst weten wat er is.
De bredere opzet van identiteits- en toegangsbeheer, van MFA tot rollen, staat op onze pagina over toegangsbeheer: IAM, PAM en MFA. Dit artikel gaat over het smalste en scherpste deel ervan.
Privileged access tellen: wie heeft er nu beheerdersrechten?
Maak één lijst, ook als die lelijk is. Je zoekt op vijf plekken, en op elke plek vind je iets wat niemand verwachtte:
- Lokale beheerders op werkplekken. Wie in de groep Administrators van zijn eigen laptop zit. Je beheertool kan dat per apparaat rapporteren; tel de mensen, niet de apparaten.
- Beheerrollen in de cloud. Wie in Microsoft 365 of Entra ID een rol als globale beheerder heeft, en wie in andere SaaS-pakketten beheerder is. Bij veel organisaties zijn dat er meer dan het aantal mensen in IT.
- Domein- en serverbeheer. Wie op servers, het domein en de hypervisor beheerder is, inclusief oude accounts van vertrokken medewerkers.
- Gedeelde accounts op apparatuur. Het ene beheerwachtwoord van de firewall, de NAS, de switches en de printers, en wie dat kent.
- Serviceaccounts en leveranciers. Accounts waarmee software draait, en de accounts waarmee externe partijen inloggen.
Zet bij elke regel twee vragen: waarvoor is dit nodig, en wie heeft het besloten. Een regel zonder antwoord op de tweede vraag is je eerste kandidaat om in te trekken.
Lokale adminrechten weghalen zonder dat het werk stilvalt
Medewerkers hebben lokale adminrechten bijna altijd om een praktische reden: een printerdriver, een programma dat ze zelf moesten installeren, een oud pakket dat anders niet start. Haal je die rechten weg zonder dat op te lossen, dan staat de servicedesk de volgende ochtend vol en komen ze binnen een maand terug.
- Een softwareportaal. Wat mensen zelf installeren, kunnen ze ook uit een goedgekeurde lijst halen zonder adminrechten.
- Verhoging per toepassing. Eén programma dat beheerdersrechten nodig heeft, krijgt die; de gebruiker niet.
- Een uitzonderingenlijst. Wie het echt nodig heeft (ontwikkelaars, een enkele specialist), staat erop met een reden, een eigenaar en een einddatum. Een uitzondering zonder einddatum is een nieuwe standaard.
- Een uniek lokaal beheerwachtwoord per apparaat. Met Windows LAPS krijgt elke werkplek een eigen, roterend wachtwoord voor het lokale beheeraccount. Dan opent één uitgelekt wachtwoord niet meer alle laptops tegelijk.
Begin bij een kleine groep die je goed kent, kijk een week wat er misgaat, en rol het daarna uit. Dat is sneller dan in één keer en het levert de lijst met echte uitzonderingen op.
Aparte beheeraccounts, en rechten alleen als je ze nodig hebt
Wie beheert, doet dat niet met het account waarmee hij mailt en browst. Een phishingmail of een besmette website komt dan uit bij een gewoon account, niet bij de sleutel van de hele omgeving. Dat is de belangrijkste regel van dit artikel en hij kost niets.
- Een apart account per beheerder, op naam, nooit gedeeld, en met phishingbestendige MFA zoals een beveiligingssleutel of passkey.
- Rechten op het moment dat ze nodig zijn. In plaats van permanent globale beheerder te zijn, vraagt iemand de rol aan voor een taak en verliest hij hem na een paar uur. Microsoft biedt dat in Entra ID; het vraagt een hogere licentie, en bij een handvol beheerders is een strak afgesproken procedure soms genoeg.
- Twee noodaccounts (break-glass) voor het geval MFA of de identiteitsdienst zelf niet werkt. Uitgesloten van de gewone regels, met lange wachtwoorden die offline en gescheiden bewaard worden, en met een melding zodra iemand ermee inlogt.
Leveranciers en serviceaccounts: de toegang die niemand ziet
Externe partijen hebben vaak meer rechten dan je eigen mensen, en minder toezicht. Een leverancier van de branchesoftware die via een eigen hulpprogramma op afstand inlogt, met een account dat al jaren hetzelfde wachtwoord heeft, is een open deur die in geen enkel rooster staat.
- Eén route naar binnen voor alle externe beheerders, op naam en met MFA, in plaats van elk zijn eigen hulpprogramma.
- Toegang met een tijdslot. Aan op het moment van het werk, uit daarna. Altijd aan is niet nodig voor wie eens per maand iets komt doen.
- Serviceaccounts met een eigenaar. Alleen de rechten die de software echt gebruikt, niet interactief kunnen inloggen, en het wachtwoord in een kluis in plaats van in een spreadsheet.
- Logboeken die je bewaart. Wie wanneer met welk account heeft ingelogd. Bij een incident is dat de eerste vraag, en zonder logboek is er geen antwoord.
Wanneer je een PAM-oplossing nodig hebt, en wanneer nog niet
Een PAM-oplossing beheert de wachtwoorden van beheeraccounts in een kluis, geeft ze tijdelijk uit, neemt beheersessies op en legt vast wat er gebeurt. Dat is waardevol, maar het is de laatste stap en niet de eerste. Wie nog niet weet wie er adminrechten heeft, zet met een tool vooral de chaos in een kluis.
Signalen dat het wel tijd is:
- Veel beheerders of veel externe partijen, zodat je met afspraken alleen het overzicht niet meer houdt.
- Een eis van buiten. Een verzekeraar, een grote klant of een audit die vraagt om opname van beheersessies of aantoonbaar tijdelijke rechten. Onder NIS2 horen toegangsbeleid en het beheer van bevoorrechte accounts bij de maatregelen die een organisatie moet kunnen laten zien.
- Systemen die je niet anders kunt afschermen, zoals oude apparatuur met één gedeeld beheerwachtwoord.
Wat zo’n oplossing kost, hangt af van het aantal beheerders en systemen en of sessie-opname nodig is. Vraag een leverancier dus naar wat het pakket voor jóuw lijst doet, niet naar de volledige functielijst.
Waar ons werk ophoudt
Wat wij doen. Wij maken de lijst van beheerdersrechten op werkplekken, servers, in de cloud en op apparatuur, halen lokale adminrechten terug met een werkend alternatief, richten aparte beheeraccounts, noodaccounts en een vaste route voor leveranciers in, en leveren en beheren een PAM-oplossing als die nodig blijkt.
Wat wij niet doen. Wij beslissen niet wie er in jouw organisatie welke rechten krijgt; dat besluit ligt bij de directie of de eigenaar van het proces, en wij leggen het alleen vast en voeren het uit. Wij zijn geen auditor: wij verklaren niet dat je aan NIS2, aan een norm of aan de voorwaarden van je cyberverzekering voldoet. Dat oordeel is aan de auditor en de verzekeraar.
Vragen die we hierover krijgen
De vijf die het vaakst terugkomen.
Wat is privileged access management?
Privileged access management (PAM) is het beheer van accounts met verhoogde rechten: beheerders, serviceaccounts en externe partijen. Het gaat erom dat zo weinig mogelijk mensen die rechten hebben, alleen wanneer het nodig is, en dat vastligt wie wat heeft gedaan. Een PAM-oplossing helpt daarbij, maar begint pas te werken als je weet wie er nu rechten heeft.
Wat is het verschil tussen IAM en PAM?
IAM regelt wie er bij welke systemen mag, voor alle gebruikers. PAM is het deel daarvan dat over de accounts met beheerdersrechten gaat. Die krijgen strengere regels, omdat één misbruikt beheeraccount meer schade doet dan honderd gewone.
Moeten medewerkers lokale adminrechten op hun laptop hebben?
Meestal niet. De reden is bijna altijd praktisch, zoals software installeren of een printer toevoegen, en daar zijn alternatieven voor: een softwareportaal en verhoging per toepassing. Wie het echt nodig heeft, krijgt een uitzondering met een reden en een einddatum.
Wat is een break-glass-account?
Een noodaccount met beheerdersrechten voor het geval de gewone inlog niet werkt, bijvoorbeeld bij een storing van MFA. Je houdt er twee, uitgesloten van de gewone regels, met lange wachtwoorden die offline worden bewaard, en je laat een melding afgaan zodra iemand ermee inlogt.
Kunnen jullie bevestigen dat we aan NIS2 of onze verzekeraar voldoen?
Nee. Wij zijn geen auditor en verklaren niet dat een organisatie aan NIS2, een norm of de voorwaarden van een verzekeraar voldoet. Wij richten de maatregelen in en leggen vast wat er is gedaan, zodat je dat kunt laten zien aan wie het oordeel wel geeft.
Verder lezen
Waar beheerdersrechten op aansluiten.
Weet je wie er bij jou beheerdersrechten heeft?
Wij maken de lijst van werkplekken, cloud, servers en apparatuur, en zeggen welke rechten je zonder risico kunt terugbrengen. Wie wat mag, beslis je daarna zelf.
Praktische IT-kennis in je inbox
Nieuwe gidsen over beheer, beveiliging en de werkplek, geschreven door de mensen die het werk doen. Geen verkooppraat, en afmelden kan met één klik.