Offerte aanvragen
Spoed SectorenCarrières Over ons Blog Neem contact op
Vier collega’s aan een tafel met meerdere schermen vol code en dashboards in een licht kantoor

Privacy by design: wat de IT standaard instelt, en waarom de standaardwaarde de beslissing is

Privacy by design staat in de AVG als een plicht van de organisatie, maar in de praktijk wordt hij ingevuld door de IT: welke velden een formulier vraagt, wie een map mag zien, hoe lang een mailbox bewaart en wat een deellink standaard doet. Dit artikel gaat over dat deel, de instellingen, en niet over de juridische afweging erachter.

7 min lezen Geschreven door het team van ITproposal
Kort antwoord

Privacy by design betekent dat bescherming van persoonsgegevens in het systeem zelf zit, en privacy by default dat de standaardinstelling de zuinigste is. Bijna niemand verandert een standaardwaarde, dus die waarde is de echte beslissing.

De vertaling naar de IT is concreet: minder velden, rechten per rol, deellinks die niet naar iedereen gaan, bewaartermijnen die technisch verwijderen en geen productiegegevens in testomgevingen.

De plicht ligt bij de verwerkingsverantwoordelijke en de afweging is juridisch. De IT levert de instellingen en het bewijs dat ze zo staan; wij zijn geen jurist en geen functionaris gegevensbescherming.

Wat privacy by design in de IT betekent

Artikel 25 van de AVG heet “gegevensbescherming door ontwerp en door standaardinstellingen”, in het Engels privacy by design en privacy by default. Het vraagt de verwerkingsverantwoordelijke om passende technische en organisatorische maatregelen te nemen, al bij het ontwerp van een verwerking en niet pas achteraf. De wet zegt niet welke maatregelen; ze moeten passen bij de stand van de techniek, de kosten en het risico voor de mensen van wie de gegevens zijn.

Voor een IT-afdeling is dat minder abstract dan het klinkt. Elke instelling is een keuze over persoonsgegevens: een verplicht veld, een standaard deelrecht, een bewaartermijn die op “nooit verwijderen” staat, een koppeling die alle velden meestuurt omdat dat makkelijker was. Privacy by design is de gewoonte om die keuzes bewust te maken, met de zuinigste als vertrekpunt.

De plicht ligt bij de organisatie die de verwerking bepaalt, niet bij de softwareleverancier. Maar wie een systeem kiest, kiest ook de instellingen die het mogelijk maakt. Een pakket dat geen velden kan uitzetten of geen records echt kan verwijderen, maakt privacy by design voor die verwerking moeilijk, hoe goed de bedoeling ook is.

Privacy by default: de standaardwaarde is de beslissing

De tweede helft van artikel 25 is de scherpste: standaard mogen alleen de persoonsgegevens worden verwerkt die nodig zijn voor het doel. Dat geldt voor hoeveel je verzamelt, hoe ver je ze verwerkt, hoe lang je ze bewaart en wie erbij kan. En gegevens mogen niet standaard toegankelijk zijn voor een onbepaald aantal mensen.

Dit is het deel waar de IT het verschil maakt, omdat gebruikers een standaardwaarde zelden veranderen. Loop deze instellingen langs:

  • Deellinks. Staat het standaardtype van een deellink in SharePoint en OneDrive op “iedereen met de link”, of op specifieke personen? Dat is één instelling met een groot effect.
  • Formuliervelden. Welke velden zijn verplicht, en waarom? Geboortedatum, telefoonnummer of adres die “handig” zijn maar niet nodig, staan er standaard uit.
  • Zichtbaarheid binnen de organisatie. Nieuwe teams, groepen en mappen standaard privé, niet open voor de hele organisatie.
  • Bewaartermijnen. Een ingesteld bewaarbeleid op mail, chat en documenten, in plaats van alles voor altijd.
  • Telemetrie en tracking. Optionele diagnostische gegevens en analysefuncties standaard uit waar ze niet nodig zijn.

Leg bij elke afwijking van de zuinigste waarde vast wie besloot en waarom. Dat is geen bureaucratie: het is het antwoord op de vraag die later komt.

Minder velden, minder rechten, korter bewaren

De meeste privacy by design-maatregelen zijn geen nieuwe technologie maar drie gewoonten die in elk systeem terugkomen.

  • Minder velden. Wat je niet verzamelt, kan niet lekken en hoeft niet beveiligd. Let vooral op vrije tekstvelden: daar komen gezondheid, conflicten en andere gevoelige gegevens in terecht zonder dat iemand dat zo heeft ontworpen.
  • Minder rechten. Rechten op basis van rol in plaats van per persoon, beheerrechten apart en tijdelijk, en een vaste periodieke controle van wie er nog bij kan. Een medewerker die van afdeling wisselt, neemt anders zijn oude rechten mee. Hoe je dat inricht, staat bij toegangsbeheer.
  • Korter bewaren. Een bewaartermijn die alleen in een beleidsdocument staat, bewaart niets korter. Het moet een instelling zijn die records werkelijk verwijdert, inclusief de kopieën in exports, logbestanden en back-ups, met een termijn die bij de back-up hoort.

Een vierde hoort erbij zodra er wordt getest of geanalyseerd: geen echte persoonsgegevens waar ze niet nodig zijn. Een testomgeving met een kopie van productie is een tweede productieomgeving, met minder beveiliging.

Bij een nieuw systeem: de vragen vóór de aankoop

Privacy by design begint bij de keuze van het systeem, want daarna kun je alleen nog instellen wat het pakket toelaat. Vraag de leverancier, liefst schriftelijk en vóór het contract:

  • kun je velden uitzetten of optioneel maken, ook in standaardformulieren en rapportages;
  • kun je een record werkelijk verwijderen, of wordt het alleen verborgen, en wat gebeurt er met de back-ups;
  • kun je bewaartermijnen per soort gegeven instellen, zodat verwijderen automatisch gebeurt;
  • hoe fijn zijn de rollen, en wordt vastgelegd wie welk record heeft ingezien;
  • kun je gegevens in een bruikbaar formaat exporteren, voor een inzageverzoek en voor het einde van het contract;
  • wat staat er standaard aan dat je zelf uit moet zetten.

Brengt het systeem een hoog risico mee voor de betrokkenen, dan hoort er een gegevensbeschermingseffectbeoordeling bij. Wat de IT daarvoor aanlevert, staat in ons artikel over de DPIA bij een nieuw IT-systeem. De antwoorden op de vragen hierboven vormen daar een groot deel van.

Een bestaande omgeving: waar je begint

De meeste organisaties beginnen niet bij een nieuw systeem maar bij een omgeving die jaren gegroeid is. Een volgorde die werkt:

  • Eerst de standaardwaarden die iedereen raakt. Deellinks, gasttoegang, zichtbaarheid van nieuwe teams en groepen. Dat zijn een handvol instellingen met het grootste bereik.
  • Dan de plekken waar gegevens zich ophopen. Oude exports op een netwerkschijf, gedeelde mailboxen zonder bewaartermijn, mappen met kopieën van personeelsdossiers.
  • Dan de testomgevingen en koppelingen. Welke omgevingen draaien op een kopie van productie, en welke koppelingen sturen meer velden door dan het ontvangende systeem gebruikt.
  • Als laatste de systemen zelf. Per pakket nagaan wat er standaard aanstaat, en dat meenemen bij de volgende vervanging als het niet anders kan.

Wijzig instellingen met een mededeling vooraf. Een deellink die ineens niet meer werkt bij een klant, of een map die verdwijnt uit iemands overzicht, levert meldingen op die de verandering ondermijnen.

Laten zien dat het is ingericht

De AVG vraagt niet alleen dat je maatregelen neemt, maar dat je kunt aantonen dat je dat hebt gedaan. Voor de IT betekent dat drie dingen:

  • Vastleggen wat er staat. Een export of overzicht van de relevante instellingen, met datum. Geen beschrijving van hoe het zou moeten, maar van hoe het is.
  • Wijzigingen via een vaste weg. Een instelling die in een ticket of wijzigingsverzoek is aangepast, met een reden, is later te verantwoorden. Een instelling die iemand op een vrijdagmiddag omzette, niet.
  • Periodiek controleren. Updates van een clouddienst brengen soms nieuwe functies met eigen standaardwaarden. Een controle per kwartaal of na elke grote update voorkomt dat een nieuwe functie stil aanstaat.

Wie met ISO/IEC 27001 werkt, herkent dit: de norm heeft maatregelen voor de bescherming van persoonsgegevens en voor het maskeren van gegevens. Een certificaat maakt een verwerking niet AVG-proof, maar de gewoonte van vastleggen en controleren is dezelfde.

Waar ons werk ophoudt

Wat wij doen. In de omgevingen die wij leveren, inrichten of beheren, zetten wij de instellingen die privacy by design in de praktijk maken: standaardwaarden voor delen en zichtbaarheid, rechten per rol, bewaarbeleid dat technisch verwijdert, testomgevingen zonder productiegegevens. Wij leggen vast hoe het staat, controleren het periodiek en beantwoorden de technische vragen van je privacyverantwoordelijke of functionaris gegevensbescherming. Wij werken onder ISO/IEC 27001; dat beschrijft hoe wij werken, geen oordeel over jouw verwerkingen.

Wat wij niet doen. Wij zijn geen jurist en geen functionaris gegevensbescherming. Wij beoordelen niet of een verwerking rechtmatig is, welke gegevens voor een doel noodzakelijk zijn of welke bewaartermijn de wet vraagt, en wij verklaren niet dat een organisatie aan de AVG voldoet. Die afweging is van de verwerkingsverantwoordelijke, met advies van een privacyjurist of functionaris gegevensbescherming. Wij stellen in wat daaruit volgt.

Veelgesteld

Vragen die we hierover krijgen

De vijf die het vaakst terugkomen.

Wat is privacy by design?

Privacy by design betekent dat de bescherming van persoonsgegevens vanaf het ontwerp in een systeem of proces zit, en niet achteraf wordt toegevoegd. Het staat in artikel 25 van de AVG. In de IT gaat het om concrete keuzes: welke velden er zijn, wie erbij kan, hoe lang gegevens bewaard worden en wat er standaard aanstaat.

Wat is het verschil tussen privacy by design en privacy by default?

Privacy by design gaat over het ontwerp: maatregelen die vanaf het begin in het systeem zitten. Privacy by default gaat over de standaardinstellingen: zonder dat iemand iets verandert, worden alleen de gegevens verwerkt die nodig zijn, en zijn ze niet zomaar toegankelijk voor iedereen. Omdat gebruikers standaardwaarden zelden aanpassen, is het tweede in de praktijk vaak het belangrijkste.

Is privacy by design verplicht?

Ja, de AVG verplicht de verwerkingsverantwoordelijke tot gegevensbescherming door ontwerp en door standaardinstellingen. De wet schrijft geen vaste lijst maatregelen voor; ze moeten passen bij het risico, de stand van de techniek en de kosten. Welke maatregelen voor jouw verwerkingen passend zijn, is een afweging die je met een privacyjurist of functionaris gegevensbescherming maakt.

Is de softwareleverancier verantwoordelijk voor privacy by design?

De plicht ligt bij de organisatie die bepaalt waarom en hoe gegevens worden verwerkt, niet bij de leverancier van de software. Wel kies je met het systeem ook de instellingen die mogelijk zijn. Vraag daarom vóór de aankoop of velden uit kunnen, records echt verwijderd kunnen worden en bewaartermijnen in te stellen zijn.

Kunnen jullie beoordelen of wij aan de AVG voldoen?

Nee. Wij zijn geen jurist en geen functionaris gegevensbescherming, en wij geven geen oordeel over de rechtmatigheid van verwerkingen. Wat wij wel doen, is de instellingen inrichten en vastleggen die uit jullie privacybeleid volgen, en de technische vragen van je privacyverantwoordelijke beantwoorden.

Verwante diensten

Verder lezen

Waar privacy by design op aansluit.

Zullen we je standaardinstellingen eens langslopen?

Wij lopen de instellingen voor delen, zichtbaarheid, rechten en bewaartermijnen in je omgeving na en leggen vast hoe ze staan. De juridische afweging laten we bij je privacyverantwoordelijke.

Praktische IT-kennis in je inbox

Nieuwe gidsen over beheer, beveiliging en de werkplek, geschreven door de mensen die het werk doen. Geen verkooppraat, en afmelden kan met één klik.

We gebruiken je adres alleen voor de nieuwsbrief. Zie ons privacybeleid.

Offerte aanvragen Bellen