Offerte aanvragen
Spoed SectorenCarrières Over ons Blog Neem contact op
Smalle gang tussen serverracks met bundels kabels en oranje indicatielampjes

Post-quantum cryptografie: begin met weten wat je versleutelt

Niemand weet wanneer een quantumcomputer de versleuteling van vandaag kan breken, en voor de meeste organisaties is dat ook niet de vraag. De vraag is waar in je IT asymmetrische cryptografie zit, wie die kan vervangen en hoe lang je gegevens geheim moeten blijven. Post-quantum cryptografie begint dus niet met wiskunde maar met een lijst.

6 min lezen Geschreven door het team van ITproposal
Kort antwoord

Een quantumcomputer bedreigt vooral asymmetrische cryptografie: sleuteluitwisseling en digitale handtekeningen. Symmetrische versleuteling zoals AES-256 blijft bruikbaar.

Het speelt nu al omdat versleutelde gegevens vandaag kunnen worden opgeslagen om later te ontsleutelen, en omdat een migratie jaren duurt.

De eerste stap is een inventaris van certificaten, VPN’s, sleutels en apparaten, met per regel wie het kan vervangen. De tweede is bij elke nieuwe aankoop vragen of het product kan meegaan.

Waarom dit nu al een onderwerp is

Bijna alle beveiligde verbindingen gebruiken twee soorten cryptografie. Asymmetrische (RSA, elliptische krommen) om sleutels uit te wisselen en handtekeningen te zetten, en symmetrische (zoals AES) om de gegevens zelf te versleutelen. Een voldoende grote quantumcomputer zou de eerste soort kunnen breken. De tweede blijft met lange sleutels bruikbaar.

Wanneer zo’n computer er is, weet niemand. Toch speelt het nu, om twee redenen:

  • Nu opslaan, later ontsleutelen. Wie vandaag versleuteld verkeer onderschept en bewaart, kan het later openen. Voor gegevens die tien jaar of langer geheim moeten blijven (medische dossiers, contracten, ontwerpen, personeelsgegevens) is het risico dus al begonnen.
  • Een migratie duurt jaren. Versleuteling zit in firewalls, VPN’s, certificaten, telefoons, printers en apparatuur die je vandaag koopt en over tien jaar nog gebruikt.

Wat er al vastligt

Het is geen toekomstmuziek meer. Het Amerikaanse NIST publiceerde in augustus 2024 de eerste drie standaarden: ML-KEM voor sleuteluitwisseling (FIPS 203) en ML-DSA en SLH-DSA voor digitale handtekeningen (FIPS 204 en 205). Europa volgt met een gezamenlijke routekaart uit 2025: lidstaten beginnen uiterlijk eind 2026 met de overgang, de meest kritieke toepassingen horen in 2030 over te zijn en zo veel mogelijk van de rest in 2035.

In Nederland hebben de AIVD, het CWI en TNO een PQC-migratiehandboek uitgebracht dat de stappen voor organisaties beschrijft. Het is geschreven voor wie er werk van moet maken, niet voor cryptografen, en goed bruikbaar als leidraad.

En een deel gebeurt al vanzelf: recente versies van de grote browsers en veel webdiensten combineren bij het opzetten van een TLS-verbinding de klassieke sleuteluitwisseling al met ML-KEM. Dat heet hybride: blijkt een van de twee zwak, dan houdt de ander stand.

Post-quantum cryptografie begint met een inventaris

Je kunt niet vervangen wat je niet kent. Loop deze plekken langs en noteer per regel het algoritme, de sleutellengte, de vervaldatum, de eigenaar en of het te updaten is:

  • Certificaten: websites, webshop, klantportaal, interne servers, en de interne certificaatautoriteit als je die hebt.
  • VPN’s: verbindingen tussen vestigingen en toegang op afstand. Hier gaan vaak de gevoeligste gegevens over het internet.
  • Sleutels voor beheer: SSH-sleutels, API-sleutels en de sleutels waarmee back-ups zijn versleuteld.
  • E-mail en documenten: versleutelde mail, digitaal ondertekende documenten, ondertekende software.
  • Wifi en netwerktoegang met certificaten (802.1X).
  • Hardware: HSM’s, smartcards, tokens, en apparaten met vaste firmware zoals printers, camera’s en machines in de productie.

Het lastigste deel is de laatste kolom: wie kan het vervangen? Bij de meeste regels is dat niet je eigen IT maar een fabrikant of softwareleverancier. Daarmee wordt de inventaris vanzelf een lijst van vragen aan leveranciers.

Wat eerst: hoe lang moet het geheim blijven?

Niet alles is even dringend. Twee vragen bepalen de volgorde:

  • Hoe lang moeten de gegevens vertrouwelijk blijven? Een inlogsessie op een website van vandaag is over een uur waardeloos. Een VPN die dagelijks dossiers tussen twee vestigingen vervoert, draagt gegevens die over tien jaar nog gevoelig zijn. Die tweede gaat voor.
  • Hoe lang gaat het systeem mee? Een firewall, een HSM of een machine die je nu koopt en tien jaar gebruikt, moet nieuwe algoritmen kunnen krijgen. Een laptop die over vier jaar wordt vervangen, krijgt ze via updates van het besturingssysteem.

De vuistregel uit de literatuur: tel op hoe lang de gegevens geheim moeten blijven en hoe lang de migratie duurt. Ligt die som voorbij het moment waarop een quantumcomputer realistisch wordt, dan ben je al te laat voor dat deel. Je kent dat moment niet, dus reken met de jaartallen van de routekaart.

Wat je je leveranciers vraagt

De meeste organisaties gaan zelf geen algoritme vervangen. Ze kopen het in, en dat maakt de inkoop het belangrijkste instrument. Stel bij elke nieuwe aankoop van een firewall, VPN, HSM, telefonieplatform of bedrijfskritische software deze vragen:

  • Welke post-quantumalgoritmen ondersteunt het product nu, en welke staan op de routekaart, met een periode?
  • Kan het met een firmware- of software-update worden aangepast, of is daarvoor nieuwe hardware nodig?
  • Ondersteunt het een hybride modus, zodat klassieke en nieuwe algoritmen naast elkaar kunnen draaien?
  • Hoe lang krijgt het updates? Een apparaat zonder updates na de overgang is een apparaat dat je dan vervangt.

Leg de antwoorden vast bij het apparaat in je inventaris. Bij een aanbesteding of een contractverlenging zijn ze geld waard, ook als het woord quantum er verder niet in voorkomt.

Het eigenlijke doel: kunnen wisselen

Het belangrijkste wat je nu kunt bereiken, is niet een quantumveilige omgeving maar een omgeving waarin je snel van algoritme kunt wisselen. Dat heet cryptografische wendbaarheid, en het levert ook zonder quantumcomputer iets op: een zwak gebleken algoritme of een gecompromitteerde certificaatautoriteit vervang je dan in weken in plaats van jaren.

  • Automatiseer certificaten. De maximale geldigheid van publieke TLS-certificaten gaat volgens besluiten van het CA/Browser Forum stapsgewijs omlaag. Wie nu nog met de hand vernieuwt, moet het toch automatiseren, en een geautomatiseerde omgeving wisselt ook makkelijker van algoritme.
  • Houd de inventaris actueel, als deel van het assetregister en niet als los project.
  • Geen vaste algoritmen in eigen software of scripts; laat ze uit de configuratie komen.

Hoe je de sleutels zelf beheert, wie erbij kan en hoe je ze roteert, staat in ons artikel over sleutelbeheer en versleuteling.

Waar ons werk ophoudt

Wat wij doen. Wij maken de inventaris van certificaten, VPN’s, sleutels en apparaten in de omgeving die wij beheren, automatiseren certificaatvernieuwing, zetten hybride en nieuwe algoritmen aan zodra de leverancier ze ondersteunt, en nemen de vragen hierboven mee bij de levering van nieuwe hardware. Wij zijn ISO/IEC 27001-gecertificeerd.

Wat wij niet doen. Wij zijn geen cryptografen: wij ontwikkelen en beoordelen geen algoritmen en zeggen niet wanneer een quantumcomputer komt. Wij certificeren niets als quantumveilig. Of een product post-quantumalgoritmen ondersteunt, bepaalt de fabrikant; wij vragen het na en voeren de update uit, maar wij kunnen het niet toevoegen aan een product dat het niet heeft.

Veelgesteld

Vragen die we hierover krijgen

De vijf die het vaakst terugkomen.

Wat is post-quantum cryptografie?

Post-quantum cryptografie is versleuteling die bestand moet zijn tegen aanvallen met een toekomstige quantumcomputer. Het gaat vooral om nieuwe algoritmen voor sleuteluitwisseling en digitale handtekeningen, zoals ML-KEM en ML-DSA, die NIST in 2024 heeft gestandaardiseerd. Ze draaien op gewone computers en vervangen stap voor stap RSA en elliptische krommen.

Wanneer kan een quantumcomputer versleuteling breken?

Dat weet niemand, en schattingen lopen ver uiteen. Daarom werken overheden met een planning in plaats van een voorspelling: de Europese routekaart wil de meest kritieke toepassingen in 2030 over hebben en zo veel mogelijk in 2035. Voor gegevens die lang geheim moeten blijven, telt bovendien dat ze vandaag al kunnen worden opgeslagen om later te ontsleutelen.

Moet een MKB nu al iets doen met post-quantum cryptografie?

Ja, maar niet alles vervangen. Begin met een inventaris van waar asymmetrische cryptografie zit en wie die kan vervangen, en vraag bij elke nieuwe aankoop of het product nieuwe algoritmen kan krijgen. Automatiseer daarnaast certificaatvernieuwing; dat is ook zonder quantumcomputer nodig.

Is AES nog veilig tegen quantumcomputers?

Symmetrische versleuteling zoals AES wordt door een quantumcomputer veel minder bedreigd dan RSA of elliptische krommen. Met lange sleutels, zoals AES-256, geldt het als voldoende. Het probleem zit in de sleuteluitwisseling en handtekeningen eromheen.

Kunnen jullie onze IT quantumveilig maken?

Wij kunnen de inventaris maken, certificaten automatiseren en nieuwe algoritmen aanzetten in de systemen die wij beheren, zodra de leverancier ze ondersteunt. Wij certificeren niets als quantumveilig en ontwikkelen geen cryptografie. Of een product kan meegaan, bepaalt de fabrikant.

Verwante diensten

Verder lezen

Waar deze inventaris op aansluit.

Zullen we je crypto-inventaris opzetten?

Wij lopen je certificaten, VPN’s, sleutels en apparaten langs en zetten per regel neer wie het kan vervangen en wat je de leverancier moet vragen.

Praktische IT-kennis in je inbox

Nieuwe gidsen over beheer, beveiliging en de werkplek, geschreven door de mensen die het werk doen. Geen verkooppraat, en afmelden kan met één klik.

We gebruiken je adres alleen voor de nieuwsbrief. Zie ons privacybeleid.

Offerte aanvragen Bellen