
Kryptografia postkwantowa: zacznij od tego, co szyfrujesz
Nikt nie wie, kiedy komputer kwantowy złamie dzisiejsze szyfrowanie, i dla większości firm to nie jest właściwe pytanie. Właściwe brzmi: gdzie w Twoim IT działa kryptografia asymetryczna, kto może ją wymienić i jak długo Twoje dane mają pozostać tajne. Kryptografia postkwantowa zaczyna się więc nie od matematyki, tylko od listy.
Komputer kwantowy zagraża przede wszystkim kryptografii asymetrycznej: wymianie kluczy i podpisom cyfrowym. Szyfrowanie symetryczne, takie jak AES-256, pozostaje użyteczne.
Temat dotyczy Cię już dziś, bo zaszyfrowane dane można przechwycić teraz i odszyfrować później, a migracja trwa latami.
Pierwszy krok to inwentaryzacja certyfikatów, VPN-ów, kluczy i urządzeń, z informacją, kto może je wymienić. Drugi to pytanie przy każdym nowym zakupie, czy produkt da się dostosować.
Dlaczego temat dotyczy Cię już teraz
Prawie każde bezpieczne połączenie korzysta z dwóch rodzajów kryptografii. Asymetrycznej (RSA, krzywe eliptyczne), która służy do wymiany kluczy i składania podpisów, oraz symetrycznej (na przykład AES), która szyfruje same dane. Wystarczająco duży komputer kwantowy mógłby złamać pierwszy rodzaj. Drugi, przy długich kluczach, pozostaje użyteczny.
Kiedy taki komputer powstanie, nikt nie wie. A jednak temat jest aktualny, z dwóch powodów:
- Zbieraj teraz, odszyfruj później. Kto dziś przechwyci zaszyfrowany ruch i go zachowa, będzie mógł go otworzyć w przyszłości. Dla danych, które mają pozostać tajne dziesięć lat lub dłużej (dokumentacja medyczna, umowy, projekty, dane pracowników), ryzyko zaczęło się więc już teraz.
- Migracja trwa latami. Szyfrowanie siedzi w zaporach, VPN-ach, certyfikatach, telefonach, drukarkach i sprzęcie, który kupujesz dziś i będziesz używać za dziesięć lat.
Co jest już ustalone
To nie jest już muzyka przyszłości. Amerykański NIST opublikował w sierpniu 2024 roku pierwsze trzy standardy: ML-KEM do wymiany kluczy (FIPS 203) oraz ML-DSA i SLH-DSA do podpisów cyfrowych (FIPS 204 i 205). Europa idzie za tym wspólną mapą drogową z 2025 roku: państwa członkowskie zaczynają przejście najpóźniej pod koniec 2026 roku, najbardziej krytyczne zastosowania mają być gotowe w 2030 roku, a jak najwięcej z pozostałych w 2035 roku.
Część dzieje się zresztą samoczynnie: najnowsze wersje popularnych przeglądarek i wiele usług internetowych łączy przy nawiązywaniu połączenia TLS klasyczną wymianę kluczy z ML-KEM. To tryb hybrydowy: jeśli jeden z dwóch mechanizmów okaże się słaby, drugi nadal trzyma.
Kryptografia postkwantowa zaczyna się od inwentaryzacji
Nie wymienisz tego, czego nie znasz. Przejdź po poniższych miejscach i przy każdej pozycji zapisz algorytm, długość klucza, datę wygaśnięcia, właściciela oraz informację, czy da się to zaktualizować:
- Certyfikaty: strony internetowe, sklep, portal klienta, serwery wewnętrzne oraz wewnętrzny urząd certyfikacji, jeśli go masz.
- VPN-y: połączenia między oddziałami i dostęp zdalny. Tędy często przechodzą przez internet najbardziej wrażliwe dane.
- Klucze administracyjne: klucze SSH, klucze API i klucze, którymi zaszyfrowano kopie zapasowe.
- Poczta i dokumenty: szyfrowana poczta, dokumenty podpisane cyfrowo, podpisane oprogramowanie.
- Wi-Fi i dostęp do sieci oparty na certyfikatach (802.1X).
- Sprzęt: moduły HSM, karty inteligentne, tokeny oraz urządzenia ze stałym oprogramowaniem układowym, jak drukarki, kamery i maszyny produkcyjne.
Najtrudniejsza jest ostatnia kolumna: kto może to wymienić? W większości przypadków nie jest to Twój dział IT, tylko producent lub dostawca oprogramowania. Dzięki temu inwentaryzacja sama zamienia się w listę pytań do dostawców.
Co najpierw: jak długo dane mają pozostać tajne?
Nie wszystko jest równie pilne. O kolejności decydują dwa pytania:
- Jak długo dane mają pozostać poufne? Sesja logowania na stronie jest za godzinę bez wartości. VPN, którym codziennie płyną dokumenty między dwoma oddziałami, przenosi dane wrażliwe jeszcze za dziesięć lat. Ten drugi idzie pierwszy.
- Jak długo posłuży system? Zapora, moduł HSM czy maszyna, którą kupujesz teraz i będziesz używać dziesięć lat, musi móc dostać nowe algorytmy. Laptop, który wymienisz za cztery lata, dostanie je z aktualizacjami systemu.
Zasada z literatury: dodaj, jak długo dane mają być tajne, do czasu trwania migracji. Jeśli wynik wykracza poza moment, w którym komputer kwantowy stanie się realny, dla tej części jesteś już spóźniony. Tego momentu nie znasz, więc licz według dat z mapy drogowej.
O co pytać dostawców
Większość firm nie będzie samodzielnie wymieniać żadnego algorytmu. Kupuje gotowe rozwiązania, więc zakupy są najważniejszym narzędziem. Przy każdym nowym zakupie zapory, VPN-u, modułu HSM, platformy telefonicznej czy krytycznego oprogramowania zadaj te pytania:
- Jakie algorytmy postkwantowe produkt obsługuje już teraz i które są na mapie drogowej, w jakim okresie?
- Czy da się go dostosować aktualizacją oprogramowania, czy potrzebny będzie nowy sprzęt?
- Czy obsługuje tryb hybrydowy, tak by algorytmy klasyczne i nowe działały obok siebie?
- Jak długo będzie dostawał aktualizacje? Urządzenie bez aktualizacji po okresie przejściowym to urządzenie, które wtedy wymienisz.
Odpowiedzi zapisz przy urządzeniu w inwentarzu. Przy przetargu lub przedłużeniu umowy mają realną wartość, nawet jeśli słowo „kwantowy” w ogóle w nich nie pada.
Prawdziwy cel: umieć szybko zmienić algorytm
Najważniejsze, co możesz osiągnąć już teraz, to nie środowisko odporne na komputery kwantowe, tylko środowisko, w którym szybko zmienisz algorytm. To się nazywa zwinność kryptograficzna i daje korzyść także bez komputera kwantowego: algorytm, który okazał się słaby, albo skompromitowany urząd certyfikacji wymienisz w tygodnie, a nie w lata.
- Zautomatyzuj certyfikaty. Maksymalny okres ważności publicznych certyfikatów TLS, zgodnie z decyzjami CA/Browser Forum, skraca się stopniowo. Kto dziś odnawia je ręcznie, i tak będzie musiał to zautomatyzować, a zautomatyzowane środowisko łatwiej też zmienia algorytm.
- Utrzymuj inwentarz na bieżąco, jako część rejestru zasobów, a nie osobny projekt.
- Nie wpisuj algorytmów na stałe do własnego oprogramowania ani skryptów; niech pochodzą z konfiguracji.
Gdzie kończy się nasza praca
Co robimy. Przygotowujemy inwentarz certyfikatów, VPN-ów, kluczy i urządzeń w środowisku, którym zarządzamy, automatyzujemy odnawianie certyfikatów, włączamy tryby hybrydowe i nowe algorytmy, gdy tylko dostawca je obsługuje, a przy dostawach nowego sprzętu uwzględniamy powyższe pytania. Mamy certyfikat ISO/IEC 27001.
Czego nie robimy. Nie jesteśmy kryptografami: nie projektujemy ani nie oceniamy algorytmów i nie przewidujemy, kiedy pojawi się komputer kwantowy. Niczego nie certyfikujemy jako odpornego na ataki kwantowe. To, czy produkt obsługuje algorytmy postkwantowe, zależy od producenta; sprawdzamy to i wykonujemy aktualizację, ale nie dodamy tej funkcji do produktu, który jej nie ma.
Pytania, które dostajemy najczęściej
Pięć, które wracają najczęściej.
Czym jest kryptografia postkwantowa?
To szyfrowanie, które ma wytrzymać ataki z użyciem przyszłego komputera kwantowego. Chodzi głównie o nowe algorytmy wymiany kluczy i podpisów cyfrowych, takie jak ML-KEM i ML-DSA, które NIST ustandaryzował w 2024 roku. Działają na zwykłych komputerach i krok po kroku zastępują RSA oraz krzywe eliptyczne.
Kiedy komputer kwantowy będzie mógł złamać szyfrowanie?
Nie wiadomo, a szacunki bardzo się różnią. Dlatego instytucje publiczne pracują według harmonogramu, a nie prognozy: europejska mapa drogowa zakłada przejście najbardziej krytycznych zastosowań do 2030 roku, a jak największej części reszty do 2035 roku. Dla danych, które mają długo pozostać tajne, liczy się też to, że można je zapisać już dziś i odszyfrować później.
Czy mała lub średnia firma musi już coś robić w sprawie kryptografii postkwantowej?
Tak, ale nie trzeba wszystkiego wymieniać. Zacznij od inwentarza miejsc, w których działa kryptografia asymetryczna, i ustal, kto może ją wymienić, a przy każdym nowym zakupie pytaj, czy produkt dostanie nowe algorytmy. Dodatkowo zautomatyzuj odnawianie certyfikatów; to jest potrzebne także bez komputera kwantowego.
Czy AES jest nadal bezpieczny wobec komputerów kwantowych?
Szyfrowanie symetryczne, takie jak AES, jest zagrożone przez komputer kwantowy znacznie mniej niż RSA czy krzywe eliptyczne. Przy długich kluczach, jak AES-256, uznaje się je za wystarczające. Problem leży w wymianie kluczy i podpisach, które je otaczają.
Czy możecie zrobić nasze IT odporne na komputery kwantowe?
Możemy przygotować inwentarz, zautomatyzować certyfikaty i włączyć nowe algorytmy w systemach, którymi zarządzamy, gdy tylko dostawca je obsługuje. Niczego nie certyfikujemy jako odpornego na ataki kwantowe i nie tworzymy kryptografii. To, czy produkt da się dostosować, zależy od producenta.
Czytaj dalej
Z czym łączy się ta inwentaryzacja.
Zrobimy razem inwentarz kryptografii?
Przejdziemy po Twoich certyfikatach, VPN-ach, kluczach i urządzeniach i zapiszemy przy każdej pozycji, kto może ją wymienić i o co zapytać dostawcę.
Praktyczna wiedza o IT w Twojej skrzynce
Nowe poradniki o zarządzaniu, bezpieczeństwie i stanowiskach pracy, pisane przez ludzi, którzy wykonują tę pracę. Bez sprzedażowego gadania, a z subskrypcji zrezygnujesz jednym kliknięciem.