IT-rollen: wie doet wat

Waarom de titels schuiven

Er bestaat geen instantie die deze functienamen vaststelt. Wat een systeembeheerder doet, wordt bepaald door de organisatie waar hij werkt, en die verschillen enorm.

In een organisatie van dertig mensen is de systeembeheerder ook de servicedesk, de inkoper, de netwerkbeheerder en degene die de telefooncentrale kent. In een organisatie van drieduizend is hij één van de twaalf en doet hij één ding goed. Dezelfde titel, ander beroep.

Daar komt bij dat titels meebewegen met wat er te koop is. "Cloud engineer" bestond vijftien jaar geleden niet en beschrijft nu werk dat toen deels onder systeembeheer viel. Dat maakt oude vacatureteksten misleidend: ze vragen naar een titel die inmiddels iets anders dekt.

Wat wel houdbaar is, is de vraag wat iemand met zijn dag doet. Daarom staat hieronder per rol wat het werk is, en niet wat er op het visitekaartje hoort.

De beheerrollen: wat draaiend blijft

Deze drie houden overeind wat er al staat. Het werk is cyclisch, het resultaat is dat er niets gebeurt, en dat maakt het ondergewaardeerd tot het een keer misgaat.

• Systeembeheerder. Servers, virtuele machines, besturingssystemen, updates, accounts en rechten, back-ups en de bewaking daarop. Hij zorgt dat het fundament staat. In kleinere organisaties doet dezelfde persoon ook de werkplekken en de servicedesk.
• Applicatiebeheerder. Verantwoordelijk voor één of enkele toepassingen: het ERP, het zorgdossier, het planningspakket. Hij houdt de toepassing werkend, voert wijzigingen door, test de nieuwe versie van de leverancier en is het aanspreekpunt voor de gebruikers ervan.
• Netwerkbeheerder. Switches, firewalls, wifi, de verbindingen tussen vestigingen en het verkeer daarover. Een rol die in kleine organisaties wegvalt in systeembeheer en vanaf een stuk of vijf locaties een vak op zich wordt.

Bij applicatiebeheer loopt in Nederland één onderscheid dat vaak voor verwarring zorgt: dat tussen technisch, applicatie- en functioneel beheer. Technisch beheer gaat over de machine waarop het draait, applicatiebeheer over de toepassing zelf, en functioneel beheer over wat de organisatie ermee wil — welke velden, welke rechten, welk proces. Die derde is vaak geen IT-functie maar zit bij de afdeling die de toepassing gebruikt. Wie een applicatiebeheerder zoekt terwijl hij functioneel beheer bedoelt, krijgt de verkeerde sollicitanten.

De servicedesk: de eerste lijn is geen laagste lijn

De servicedesk is waar de organisatie IT tegenkomt. Het werk wordt vaak in lijnen beschreven, en dat is nuttig zolang je weet dat het over het soort vraag gaat en niet over het niveau van de mensen.

• Eerste lijn. Neemt aan, lost op wat direct oplosbaar is, en zorgt dat de rest volledig genoeg is om door te geven. Hier zit de meeste invloed op hoe IT ervaren wordt, en dat is geen kleine verantwoordelijkheid.
• Tweede lijn. Pakt op wat meer tijd of meer rechten vraagt: de werkplek die dieper stuk is, de toepassing die zich raar gedraagt.
• Derde lijn. De specialisten, en in de praktijk vaak de leverancier van het pakket zelf.

De veelgemaakte denkfout is dat de eerste lijn een opstapje is naar het echte werk. Dat is het soms ook, maar wie er goed in is — kalm blijven, de juiste vraag stellen, weten wanneer je iets doorgeeft — is moeilijker te vervangen dan iemand die een server kan installeren. Hoe wij die lijnen inrichten staat onder IT-servicedesk.

De bouwrollen: wat er nog niet is

Hier ligt het zwaartepunt op neerzetten in plaats van draaiend houden. Ander werk, ander ritme, en meestal ook een ander soort mens.

• Cloud engineer. Bouwt en beheert omgevingen bij een cloudaanbieder: netwerken, machines, rechten en de automatisering daaromheen. Het onderscheid met systeembeheer is dunner dan het lijkt; het verschil zit vooral in of de omgeving met de hand of in code wordt neergezet.
• Data engineer. Zorgt dat gegevens uit de systemen waar ze ontstaan terechtkomen op een plek waar er iets mee gedaan kan worden: rapportage, analyse, een model. Hij bouwt de leidingen, niet de conclusies — dat laatste is het werk van een analist of data scientist, en die twee worden vaak door elkaar gehaald.
• Securityspecialist. Een verzamelnaam die uiteenvalt in ten minste drie beroepen: iemand die monitort en op incidenten reageert, iemand die test of het te breken is, en iemand die beleid en aantoonbaarheid inricht. Ze vragen niet dezelfde persoon.

Deze rollen worden vaak aangenomen met een beheeropdracht erbij, omdat de organisatie het werk nog niet los kan houden. Dat gaat een tijd goed, en dan vertrekt de bouwer.

Welke rol je werkelijk nodig hebt

Voordat je een titel op een vacature zet, zijn er drie vragen die het antwoord meestal al geven.

• Welk werk blijft er liggen? Niet "we hebben iemand nodig", maar: welke taken gebeuren nu niet. Schrijf ze op. Vaak blijkt het om twee dingen te gaan die bij verschillende rollen horen.
• Hoeveel uur per week is dat? Onder de twintig uur is een vaste kracht zelden de beste vorm, en zit je eerder bij inhuur of uitbesteden. Boven de dertig kantelt het.
• Is het cyclisch of eenmalig? Een migratie is een project en heeft een einde; beheer is een toestand en heeft dat niet. Voor het eerste huur je in, voor het tweede neem je aan of besteed je uit.

De afweging tussen zelf werven en inhuren staat uitgebreider in IT-detachering of zelf werven. Blijkt uit de eerste vraag dat het vooral om cyclisch onderhoud gaat, dan is uitbesteden een derde optie; wat dat inhoudt staat onder managed IT.