
Hardening: de standaardinstellingen die je eerst dichtzet
Hardening is het dichtzetten van alles wat een systeem standaard openlaat en wat jij niet gebruikt. Fabrikanten leveren apparaten en software zo dat ze meteen werken, niet zo dat ze veilig zijn. Dit artikel geeft de volgorde: wat je eerst dichtzet, op welke lijst je je baseert en hoe je voorkomt dat het over een jaar weer openstaat.
Hardening repareert geen fouten in software, dat doen updates. Het haalt weg wat standaard aanstaat en niet nodig is: wachtwoorden die nooit zijn veranderd, oude protocollen, beheerrechten en open poorten.
Je hoeft de lijst niet zelf te verzinnen. CIS Benchmarks en de securitybaselines van Microsoft zijn uitgewerkte startpunten; begin met het basisniveau en leg vast waar je ervan afwijkt.
Gehard zijn is een toestand en geen project. Zonder beleid dat de instellingen afdwingt en meet, schuift een omgeving binnen een paar maanden terug naar de standaard.
Wat hardening is, en wat het niet is
Hardening betekent dat je het aanvalsoppervlak van een systeem kleiner maakt: je zet uit wat niet nodig is, sluit wat standaard openstaat en dwingt af wat standaard optioneel is. Het geldt voor laptops en servers, maar net zo goed voor switches, printers, de NAS in de meterkast en je Microsoft 365-omgeving.
Het is iets anders dan patchen. Een update repareert een fout in de code van de fabrikant. Hardening gaat over de configuratie: een volledig bijgewerkte server met een beheerdersaccount zonder wachtwoordbeleid en een open RDP-poort is up-to-date en toch kwetsbaar. Je hebt allebei nodig, en ze vragen een ander soort werk: patchen is een ritme, hardening is een keuze die je één keer goed maakt en daarna bewaakt.
De reden dat standaardinstellingen niet volstaan is simpel. Een fabrikant weet niet hoe jij het apparaat gebruikt, dus hij zet het zo neer dat het in zoveel mogelijk situaties zonder klachten werkt. Dat betekent: oude protocollen aan voor compatibiliteit, ruime rechten zodat installaties niet vastlopen, en een beheerinterface die vanaf elk netwerk bereikbaar is.
De standaardinstellingen die je eerst dichtzet
Niet elke instelling weegt even zwaar. Deze zes leveren in een MKB-omgeving het meeste op voor het minste werk, en ze zijn met een inventarisatie van een middag te vinden.
- Standaardwachtwoorden op apparaten. Switches, accesspoints, printers, camera’s, de NAS en de beheerkaart van een server. Die staan vaak nog op wat in de handleiding staat, en die handleiding staat online.
- Lokale beheerrechten voor gebruikers. Wie op zijn eigen laptop beheerder is, installeert ook wat een phishingmail meebrengt. Haal ze weg en geef een route voor de software die mensen echt nodig hebben.
- Hetzelfde lokale beheerderswachtwoord op elke laptop. Eén gelekt wachtwoord opent dan alle apparaten. Windows LAPS, tegenwoordig ingebouwd in Windows, geeft elk apparaat een eigen wachtwoord dat periodiek wisselt.
- Oude protocollen. SMBv1, NTLMv1, LLMNR en NetBIOS-naamomzetting, en TLS 1.0 en 1.1. Ze staan vaak nog aan omdat niemand ze heeft uitgezet, niet omdat iets ze nodig heeft.
- Beheer vanaf internet. RDP rechtstreeks open naar buiten, een beheerpagina van de firewall die van buitenaf bereikbaar is, een NAS met een portforward. Beheer hoort via VPN of een beheerplatform te lopen.
- Macro’s en uitvoerbare bestanden uit mail en downloads. Microsoft blokkeert macro’s in bestanden van internet tegenwoordig standaard, maar dat is per beleid terug te draaien en oudere Office-versies doen het niet. Controleer wat er bij jou werkelijk geldt.
Werkplek, server, netwerk en cloud: elk een eigen lijst
Hardening wordt overzichtelijk als je het per laag bekijkt. Elke laag heeft een paar instellingen die er het meest toe doen.
- Werkplek: schijfversleuteling aan, de firewall van het besturingssysteem aan en niet uit te zetten door de gebruiker, een schermvergrendeling na korte inactiviteit, en de regels die Microsoft Defender biedt om veelgebruikte aanvalstechnieken te blokkeren (attack surface reduction).
- Server: alleen de rollen en diensten die de server echt vervult, geen browser en geen mail op de server zelf, en beheer met aparte beheeraccounts die niet voor dagelijks werk worden gebruikt.
- Netwerk: beheerinterfaces alleen bereikbaar vanuit een apart beheernetwerk, Telnet en onversleuteld HTTP-beheer uit, SNMP in versie 3 of helemaal niet, en ongebruikte switchpoorten uitgeschakeld.
- Microsoft 365 en cloud: verouderde aanmeldprotocollen uit, het auditlogboek aan, en een bewuste instelling voor delen met externen in plaats van de standaard.
Begin bij de laag waar de meeste apparaten zitten en waar gebruikers de meeste risico’s binnenhalen. In vrijwel elke organisatie is dat de werkplek.
Een baseline kiezen in plaats van zelf verzinnen
Je hoeft niet zelf uit te zoeken welke van de duizenden instellingen in Windows ertoe doen. Daar zijn uitgewerkte lijsten voor, en die zijn beter onderbouwd dan wat een organisatie zelf bedenkt.
- CIS Benchmarks. Gratis te downloaden configuratierichtlijnen van het Center for Internet Security, per besturingssysteem, applicatie en netwerkplatform. Ze kennen twee niveaus: Level 1 is de basis die zelden iets breekt, Level 2 is strenger en bedoeld voor omgevingen waar dat de moeite waard is.
- Microsoft Security Baselines. De aanbevolen instellingen van Microsoft zelf voor Windows, Edge en Microsoft 365, ook beschikbaar als kant-en-klare beveiligingsbasislijnen in Intune.
- Wat de wet en je klanten vragen. NIS2 noemt basispraktijken van cyberhygiëne als een van de maatregelen, en in België is CyberFundamentals van het CCB een uitgewerkt kader. Een baseline is daar geen formele eis, maar wel het concreetste bewijs dat je die hygiëne op orde hebt.
De beslisregel: kies één baseline per platform, begin op het basisniveau, en schrijf op waar je ervan afwijkt. Twee lijsten door elkaar gebruiken levert instellingen op die elkaar tegenspreken.
De volgorde: inventariseren, testen, uitrollen
Hardening gaat zelden mis op de instelling zelf en vaak op de volgorde. Een oud protocol uitzetten op alle apparaten tegelijk is de snelste manier om erachter te komen welke scanner, welk boekhoudpakket of welke machine in de werkplaats ervan afhing.
- Inventariseer eerst. Welke apparaten zijn er, welke draaien wat, en wat praat met wat. Zonder die lijst weet je niet wat je raakt.
- Meet vóór je dwingt. Veel instellingen kun je eerst in auditstand zetten: het systeem logt wat er geblokkeerd zou worden zonder het te blokkeren. Een paar weken loggen zegt meer dan een vergadering.
- Rol uit in ringen. Eerst IT zelf, dan een pilotgroep die representatief is, dan de rest. Dezelfde ringen die je voor updates gebruikt, werken hier ook.
- Leg vast wat je hebt gedaan. Welke baseline, welke versie, welke afwijkingen en waarom. Bij de volgende audit, cyberverzekering of leverancierswissel is dat het document waar iedereen om vraagt.
Uitzonderingen zijn het eigenlijke werk
Geen omgeving haalt een baseline zonder afwijkingen. Er is altijd een oude applicatie die SMBv1 nodig heeft, een productiemachine die niet mag herstarten of een leverancier die op afstand moet kunnen inloggen. Dat is niet erg. Erg is een uitzondering die niemand kan uitleggen.
Geef elke uitzondering vier dingen: een reden, een eigenaar, een einddatum en een compenserende maatregel. Een machine die een oud protocol nodig heeft, zet je in een eigen netwerksegment in plaats van het protocol overal weer aan te zetten. Een uitzondering zonder einddatum is na een jaar een standaard geworden.
De vraag die je bij elke uitzondering stelt: geldt dit voor dit ene systeem, of zetten we het voor iedereen open omdat dat makkelijker is? Dat tweede is hoe de meeste gaten ontstaan.
Gehard blijven: drift voorkomen
Een omgeving die vandaag aan de baseline voldoet, doet dat over zes maanden niet meer vanzelf. Iemand zet tijdelijk iets open om een probleem op te lossen, een nieuwe laptop komt uit de doos met de fabrieksinstellingen, een grote Windows-update voegt instellingen toe. Dat heet configuratiedrift.
Drift voorkom je door instellingen af te dwingen in plaats van ze één keer te zetten. Via Intune of groepsbeleid wordt de baseline steeds opnieuw toegepast, en een nieuw apparaat krijgt hem bij de eerste aanmelding. Dat werkt alleen goed als de werkplekken gestandaardiseerd zijn; hoe je dat aanpakt staat in de Windows-werkplek standaardiseren.
Meet daarnaast: een rapport dat per apparaat laat zien of het aan de baseline voldoet, en een vaste controle na elke grote update en elke nieuwe versie van de baseline. Voor netwerkapparatuur, die niet onder Intune valt, is een periodieke vergelijking van de configuratie met een opgeslagen referentie het minimum.
Waar ons werk ophoudt
Wat wij doen. Op de systemen die wij beheren kiezen we met je een baseline, rollen hem gefaseerd uit, houden het register met uitzonderingen bij en dwingen de instellingen af, met een rapport dat laat zien waar elk apparaat staat. Dat geldt voor werkplekken, servers, netwerkapparatuur en Microsoft 365.
Wat wij niet doen. Wij zijn geen auditor en certificeren niemand: een rapport dat je omgeving aan een CIS Benchmark voldoet is een meting, geen certificaat en geen oordeel over of je aan NIS2 of een andere norm voldoet. Dat oordeel geeft een gekwalificeerde auditor. Wij harden ook geen applicaties van derden van binnenuit: de configuratie van je ERP, je kassasoftware of je branchepakket hoort bij de leverancier daarvan, en wij spreken met die leverancier af wat er op het systeem eronder kan.
Vragen die we hierover krijgen
De vijf die het vaakst terugkomen.
Wat is hardening?
Hardening is het verkleinen van het aanvalsoppervlak van een systeem door uit te zetten wat niet nodig is en dicht te zetten wat standaard openstaat. Denk aan standaardwachtwoorden, lokale beheerrechten, oude protocollen en beheer dat vanaf internet bereikbaar is. Het geldt voor werkplekken, servers, netwerkapparatuur en cloudomgevingen.
Wat is het verschil tussen hardening en patchen?
Een patch repareert een fout in de software van de fabrikant. Hardening gaat over de configuratie: welke functies aanstaan, wie welke rechten heeft en wat bereikbaar is. Een volledig bijgewerkt systeem met slechte instellingen blijft kwetsbaar, dus je hebt allebei nodig.
Wat zijn CIS Benchmarks?
CIS Benchmarks zijn gratis configuratierichtlijnen van het Center for Internet Security voor besturingssystemen, applicaties en netwerkplatforms. Ze hebben een basisniveau (Level 1) dat zelden iets breekt en een strenger niveau (Level 2). Ze zijn een goed startpunt als je niet zelf wilt bepalen welke instellingen ertoe doen.
Kan hardening software laten breken?
Ja, en daarom rol je het gefaseerd uit. Veel instellingen kun je eerst in auditstand zetten, zodat je ziet wat er geblokkeerd zou worden. Daarna volgt een pilotgroep en pas dan de rest. Wat echt een oude instelling nodig heeft, krijgt een vastgelegde uitzondering met een einddatum en wordt zo nodig in een eigen netwerksegment gezet.
Kunnen jullie certificeren dat onze systemen gehard zijn?
Nee. Wij zijn geen auditor en certificeren niemand. Wij kunnen meten en rapporteren of systemen aan een gekozen baseline voldoen en welke uitzonderingen er gelden. Een formeel oordeel over een norm of wettelijke eis geeft een gekwalificeerde auditor.
Verder lezen
Waar hardening op aansluit.
Weten wat er bij jou nog standaard openstaat?
Wij lopen je werkplekken, servers en netwerkapparatuur langs een baseline en laten zien welke instellingen het eerst dicht moeten, en wat er daarbij kan breken.
Praktische IT-kennis in je inbox
Nieuwe gidsen over beheer, beveiliging en de werkplek, geschreven door de mensen die het werk doen. Geen verkooppraat, en afmelden kan met één klik.