
Hard disk imha mı, silme mi: eski veri taşıyıcılarıyla ne yapılır
Hard disk imha en güvenli seçenek gibi görünür ve bazen gerçekten öyledir. Ancak parçalanmış bir diskin kalan değeri sıfırdır, küçük bir SSD kaba bir parçalayıcıdan bütün olarak geçebilir ve belge olmadan ikisini de kanıtlayamazsınız. Bu yazıda her taşıyıcı için nasıl karar vereceğinizi ve denetimde geçerli olması için neyi kayda almanız gerektiğini anlatıyoruz.
Dosyayı silmek ve biçimlendirmek veriyi diskte bırakır. Güvenli silme tüm taşıyıcıyı kapsar ve ardından doğrulanır.
Silme, taşıyıcıyı kullanılabilir tutar ve çalışan bir disk için çoğu zaman yeterlidir; imha, arızalı taşıyıcılar ve politikanızın imha şartı koyduğu veriler içindir.
Kanıt, her taşıyıcı için ayrı bir belgedir: diskin kendi seri numarası, yöntem, doğrulama, tarih ve işlemi kimin yaptığı.
Silmek ve biçimlendirmek neden yetmez
Bir dosyayı silmek yalnızca ona giden işareti kaldırır; veri, bir şey tesadüfen üzerine yazana kadar diskte kalır. Hızlı biçimlendirme de tüm disk için aşağı yukarı aynısını yapar. Ücretsiz yazılımlarla bunun büyük kısmı geri getirilebilir ve bir dizüstü bilgisayar ikinci el sitesinde ya da unutulmuş bir depoda yeni sahibini bulduğunda olan tam olarak budur.
Veriyi gerçekten yok etmenin iki yolu vardır: veri bulunabilecek her alana ulaşan bir yöntemle taşıyıcıyı silmek ya da okunamaz hale gelmesi için taşıyıcıyı imha etmek. Yaygın kullanılan NIST sınıflandırması bunu iyi özetler: clear (üzerine yazma), purge (laboratuvar ortamında kurtarmayı da engelleyen silme) ve destroy (imha).
Türkiye’de KVKK kapsamında veri sorumlusu, cihaz binadan çıktıktan sonra da kişisel verilerden sorumlu kalır. Kişisel Verilerin Silinmesi, Yok Edilmesi veya Anonim Hale Getirilmesi Hakkında Yönetmelik, silme ve yok etme işlemlerinin kayıt altına alınmasını ister ve VERBİS’e kayıt yükümlülüğü olan veri sorumlularından bir saklama ve imha politikası bekler.
Silmek mi, imha etmek mi: karar veren üç soru
Seçim, göründüğü kadar ilkesel değildir. Üç soru neredeyse her taşıyıcı için kararı verir:
- Taşıyıcı hâlâ çalışıyor mu? Artık yanıt vermeyen bir disk ne silinebilir ne de doğrulanabilir. Her zaman imhaya gider.
- Cihaz yeniden kullanılacak mı? Birkaç yıllık bir dizüstü bilgisayarın çoğu zaman hâlâ değeri ya da ikinci bir hayatı vardır, ama yalnızca diskiyle birlikte. Diski imha ederseniz bu değerin bir kısmını da imha edersiniz. Yeniden kullanım için yöntem, doğrulanmış silmedir.
- Kendi politikanız ne diyor? Bazı kurumlar, sağlık kayıtları ya da gizlilik dereceli bilgiler gibi belirli veriler için, taşıyıcının durumu ne olursa olsun fiziksel imha şart koşar. O zaman karar budur, teknik bir tercih değil.
Bir taşıyıcı bu katı durumların hiçbirine girmiyorsa doğrulanmış silme çoğu zaman yeterlidir. Bu kuralı saklama ve imha politikanıza yazın ki her cihaz çıkışında aynı tartışma yeniden başlamasın.
Silmeden önce saklama sürelerine de bakın. Bir sunucu ya da muhasebe biriminin dizüstü bilgisayarı, vergi veya sözleşme gereği hâlâ saklamanız gereken verileri içerebilir. Önce arşivleyin, sonra silin; tersi mümkün değildir.
SSD bir hard disk değildir, yazıcı da bir veri taşıyıcısıdır
Klasik bir hard diskte üzerine yazma iyi çalışır: tüm disk yazılır ve ardından kontrol edilir. SSD’de ise kötü çalışır, çünkü verinin nereye yazılacağına denetleyici karar verir ve sizin erişemediğiniz yedek alan tutar. Burada doğru yol, üreticinin yerleşik silme komutu ya da disk baştan beri şifreliyse şifreleme anahtarının yok edilmesidir. Manyetik alanla silme (degauss) SSD üzerinde hiçbir etki yapmaz.
Cihaz çıkışında en sık unutulan taşıyıcılar:
- Yazıcılar ve çok fonksiyonlu cihazlar: taranmış belgelerle dolu dahili disk ya da bellek.
- NAS cihazları ve sunucular: RAID yapısındaki her disk, kendi seri numarası olan ayrı bir taşıyıcıdır.
- Telefonlar ve tabletler: fabrika ayarlarına döndürmek ancak cihaz şifreliyse ve ardından cihaz yönetim sisteminden çıkarılırsa güvenlidir.
- USB bellekler, hafıza kartları ve yedekleme bantları: envanterde neredeyse hiç yer almazlar.
- Güvenlik duvarları, switch’ler ve erişim noktaları: yapılandırmalar, şifreler ve bazen sertifikalar taşırlar.
Hard disk imha: “bozuk” ne anlama gelmeli
Bir disk ancak kimse veriyi geri okuyamadığında imha edilmiş sayılır. Diski delmek ya da çekiçle vurmak onu kullanılamaz hale getirir, ama plakaların bazı parçaları sağlam kalır ve sonradan neyin hasar görüp neyin görmediğini gösteremezsiniz.
Profesyonel hard disk imha, taşıyıcıyı belirli bir azami boyuttaki parçalara ayıran bir parçalayıcıyla yapılır; parça boyutu verinin hassasiyetine göre seçilir. Alman standardı DIN 66399 bu konuda yaygın bir referanstır ve hard diskler ile elektronik taşıyıcılar için ayrı sınıflar içerir. Bu ayrım önemlidir: bir SSD ya da bellek yongası, kaba bir parçalayıcıdan bütün olarak geçebilecek kadar küçüktür. Bu yüzden yalnızca parçalama yapılıp yapılmadığını değil, taşıyıcı türüne göre hangi parça boyutuna kadar yapıldığını da sorun.
İmha yerinde yapılırsa işlemi kendi gözünüzle görürsünüz. Dışarıda yapılırsa risk taşımaya kayar; bir sonraki bölüm bununla ilgili.
Kanıt: imha belgesinde neler olmalı
Veri imha veya silme belgesi, diskler gittikten sonra elinizde kalan tek şeydir. Bir denetçi, KVKK süreçlerinden sorumlu kişi ya da Kurul bu belgeye bakar, iyi niyete değil. Belgede bulunması gerekenler:
- Taşıyıcının seri numarası, yalnızca cihazınki değil. Bir dizüstü bilgisayarın diski değiştirilmiş olabilir; o zaman belge yanlış diskle ilgilidir.
- Yöntem ve standart: üzerine yazma, yerleşik silme, kriptografik silme ya da fiziksel imha ve hangi standarda göre yapıldığı.
- Doğrulama: sonucun kontrol edilip edilmediği ve nasıl. Doğrulama olmadan “silindi” yalnızca bir iddiadır.
- Tarih, yer ve işlemi yapan, kimin sorumluluğunda yapıldığı.
- Öncesindeki zincir: taşıyıcının ne zaman ve kim tarafından teslim alındığı, teslim alma ve işleme sırasındaki adetlerin tutup tutmadığı.
Belgeleri varlık envanterinizle karşılaştırın. Envanterde olup hiçbir belgede yer almayan cihaz, peşine düşmeniz gereken cihazın ta kendisidir. Her taşıyıcı türü için yöntemleri nasıl uyguladığımızı veri imhası ve güvenli silme sayfamızda bulabilirsiniz.
Zayıf nokta silmeden önce gelir
Disklerin çoğu silme sırasında değil, ondan önceki haftalarda kaybolur: bir masanın altındaki kutuda, herkesin açabildiği bir dolapta, “geçerken bırakırım” diyen birinin bagajında. Üç düzenleme işe yarar:
- Tek bir yer: kullanımdan kalkan cihazların toplandığı, kilitli ve her girişte güncellenen bir listesi olan bir yer.
- Sabit bir süre: teslim ile silme arasında, bir yıllık stok birikmesin diye. Cihaz ne kadar uzun beklerse o kadar değer kaybeder ve bir şeyin eksik olma ihtimali o kadar artar.
- Teslimde sayım: teslim alan, seri numarasına göre sayar ve imzalar. Farklar o anda çözülür, son raporda değil.
Yerinde silme taşıma riskini ortadan kaldırır; dışarıda silme veya imha ise büyük adetlerde çoğu zaman daha pratiktir. Gözetim zinciri kâğıt üzerinde eksiksiz olduğu sürece ikisi de savunulabilir.
İşimizin bittiği yer
Yaptıklarımız. Cihazları teslim alır, her taşıyıcıyı seri numarasıyla kaydeder, kabul görmüş bir yöntemle siler ya da silmenin mümkün olmadığı veya izin verilmediği durumlarda fiziksel imhayı organize eder ve her taşıyıcı için bir belge veririz. ISO/IEC 27001 sertifikamız var ve bu zinciri bu şekilde yönetiriz.
Yapmadıklarımız. Verilerinizin hangi gizlilik derecesinde olduğuna ya da ne kadar süre saklanması gerektiğine biz karar vermeyiz; bu, kendi politikanızdan, saklama yükümlülüklerinizden ve mevzuattan çıkar. Hukukçu ya da denetim makamı değiliz ve verdiğimiz bir belge, kurumunuzun KVKK’ya uyumu hakkında bir görüş değildir. Devlete ait gizlilik dereceli bilgiler kendi kurallarına ve onay sürecine tabidir; bunları bir tedarikçi belirlemez.
Bu konuda bize sorulan sorular
En sık gelen beş soru.
Hard diski biçimlendirmek verileri silmeye yeter mi?
Hayır. Hızlı biçimlendirme yalnızca işaretleri kaldırır ve ücretsiz yazılımlarla verilerin büyük kısmı geri getirilebilir. İşe yarayan, tüm taşıyıcıyı kabul görmüş bir yöntemle silip sonucu doğrulamak ya da taşıyıcıyı fiziksel olarak imha etmektir.
SSD güvenli şekilde silinebilir mi, yoksa imha mı edilmeli?
Çalışan bir SSD, üreticinin yerleşik silme komutuyla ya da şifreliyse anahtarın yok edilmesiyle güvenli şekilde silinebilir. Basit üzerine yazma SSD’de kötü çalışır, degauss ise hiç çalışmaz. Arızalı bir SSD, bellek yongalarına uygun incelikte bir parçalayıcıyla imha edilir.
Hard disk imha nasıl güvenli yapılır?
Diski, verinin hassasiyetine uygun belirli bir azami boyuttaki parçalara ayıran bir parçalayıcıyla. Delmek ya da çekiçle vurmak diski kullanılamaz yapar, ancak sağlam parçalar bırakır ve sonradan kanıtlanamaz. İmhanın seri numarası bazında kayda alınmasını sağlayın.
Veri imha belgesinde neler bulunmalı?
Taşıyıcının kendi seri numarası, kullanılan yöntem ve standart, sonucun doğrulanıp doğrulanmadığı ve nasıl, tarih ve işlemi kimin yaptığı. Ayrıca gözetim zinciri de yer almalıdır: taşıyıcının ne zaman teslim alındığı ve teslim alma ile işleme sırasındaki adetlerin tutup tutmadığı.
Hangi yöntemi kullanmak zorunda olduğumuzu siz söyleyebilir misiniz?
Hayır. Zorunlu yöntem; kendi politikanızdan, verilerinizin sınıflandırmasından ve yasal yükümlülüklerinizden çıkar ve bu kurumunuzun kararıdır. Biz seçilen yöntemi uygular, her taşıyıcı için kayda alır ve seçenekler arasındaki teknik farkları açıklarız.
Devamını okuyun
Silmenin bağlandığı konular.
Bekleyen diskleriniz mi var?
Hangi taşıyıcılar olduğunu ve hâlâ değer taşıyıp taşımadıklarını bize iletin. Taşıyıcı türüne göre yöntemi ve ona eşlik eden belgeyi içeren bir teklif alın.
Gelen kutunuza pratik BT bilgisi
Yönetim, güvenlik ve çalışma alanı üzerine yeni rehberler; işi yapanlar tarafından yazılıyor. Satış dili yok, abonelikten tek tıkla çıkabilirsiniz.