Offerte aanvragen
Spoed SectorenCarrières Over ons Blog Neem contact op
Controlekamer met een operator aan een console vol schermen en bedieningspanelen

Een MES-systeem op de fabrieksvloer: wat IT en OT samen regelen

Een MES-systeem wordt gekozen door productie en geïmplementeerd door een softwareleverancier, en het draait daarna op een netwerk, servers en terminals die van IT zijn. Wat er tussen die partijen niet is afgesproken, merk je bij de eerste storing. Dit is de lijst die de IT-kant vóór de livegang rond hoort te hebben.

7 min lezen Geschreven door het team van ITproposal
Kort antwoord

Een MES-systeem hoort in een eigen netwerkzone tussen kantoor en machines, met alleen het verkeer dat nodig is erdoorheen.

De meeste storingen rond een MES zitten in de koppelingen met ERP en machines; elke koppeling heeft een eigenaar, een eigen serviceaccount en bewaking nodig.

Wij doen het netwerk, de werkplekken en het beheer eronder; de MES-software is van de leverancier en de machines zijn van de machinebouwer.

Wat een MES-systeem doet, en waar het zit

Een MES-systeem (manufacturing execution system) staat tussen de planning en de machine. Het ERP zegt wat er gemaakt moet worden, de machines en hun besturing doen het werk, en het MES legt vast wat er werkelijk gebeurt: welke order op welke lijn loopt, welke batch welk materiaal kreeg, hoeveel er goed en afgekeurd is, en waarom een lijn stilstond.

In het lagenmodel van de norm ISA-95 is dat laag 3: boven de besturing van de machines (PLC’s en SCADA) en onder de bedrijfssystemen. Dat model is voor de IT-kant nuttiger dan het lijkt, want het zegt meteen waar het MES in het netwerk hoort: niet in het kantoornetwerk en niet tussen de machines, maar in een eigen zone ertussen.

Dit artikel gaat niet over welke MES-software je kiest of welke functies je nodig hebt; dat is het gesprek tussen productie en de leverancier. Het gaat over wat er onder en naast het MES moet kloppen: het netwerk, de koppelingen, de werkplekken op de vloer en wat je doet als het stilvalt.

Drie partijen, en wie je ’s nachts belt

Rond een MES staan minstens drie partijen, en bij een storing denkt elk van hen dat het bij een van de andere twee ligt. Leg vóór de livegang vast wie waarvan eigenaar is:

  • De MES-leverancier of integrator: de software, de configuratie, de database en de koppelingen die hij bouwt.
  • De machinebouwer: de machine, haar besturing en de software daarin. Of en hoe een machine gegevens afgeeft, bepaalt hij, en een wijziging in de PLC loopt via hem.
  • IT, intern of uitbesteed: het netwerk, de servers of de cloudomgeving waarop het MES draait, de terminals, de accounts, de back-up en de beveiliging.

Maak er een tabel van met per soort storing wie de eerste lijn is. “De lijn draait, maar het MES toont geen order” is een ander probleem dan “de terminal start niet op”, en een operator in de nachtploeg moet zonder overleg weten wie hij belt. Zet er ook in wie een wijziging goedkeurt: een update die een herstart vraagt, raakt productie en hoort niet ongemerkt te gebeuren.

Het netwerk onder een MES-systeem

De meest gemaakte fout is dat het MES in het kantoornetwerk belandt omdat daar ruimte was, en vandaar rechtstreeks met de machines praat. Dan ligt er één plat netwerk tussen de laptop van de inkoper en de besturing van een lijn. Hoe je die twee scheidt, staat in ons artikel over OT en IT scheiden in de productie. Voor een MES komt het hierop neer:

  • Een eigen zone voor het MES, met een firewall naar kantoor en een naar de machines. Alleen het verkeer dat nodig is mag erdoor, per poort en per bestemming.
  • Geen rechtstreekse weg van kantoor naar een machine. Het ERP praat met het MES, het MES met de machines, en niemand slaat een laag over.
  • Bedraad waar het kan. Vaste terminals en machines aan een kabel; wifi voor handscanners en tablets, met een dekking die in de hal is gemeten en niet op tekening, want stalen stellingen en machines dempen het signaal.
  • Weet wat er gebeurt als het netwerk hapert. Vraag de leverancier of een station lokaal doorregistreert en later bijwerkt, of dat de lijn wacht. Dat antwoord bepaalt hoe dubbel het netwerk moet zijn uitgevoerd.

Koppelingen met ERP en machines

Een MES is zo goed als zijn koppelingen. Aan de bovenkant komen orders, artikelen en recepturen uit het ERP en gaan gereedmeldingen en verbruik terug. Aan de onderkant leest het MES tellingen, status en storingen van de machines, via een open standaard als OPC UA of via een protocol van de fabrikant.

Wat de IT-kant per koppeling vastlegt:

  • Wie hem bouwt en wie hem onderhoudt. Een update van het ERP of een nieuwe machine breekt een koppeling, en dan moet vooraf duidelijk zijn wie die herstelt.
  • Een eigen serviceaccount per koppeling, met alleen de rechten die nodig zijn, en nooit het account van een medewerker die ooit vertrekt.
  • Een testomgeving. Een wijziging aan een koppeling test je niet op de lijn die draait.
  • Bewaking. Een koppeling die stil faalt, levert dagen later een voorraadverschil op. Een melding bij de eerste mislukte overdracht is een middag inrichten.

Terminals en werkplekken op de vloer

Operatorterminals zijn geen kantoorpc’s, maar ze worden vaak wel zo beheerd. Drie verschillen die ertoe doen:

  • Gedeelde werkplekken. Een terminal wordt door een hele ploeg gebruikt. Snel wisselen van gebruiker met een pas of een korte pincode werkt beter dan een gedeeld account, en het MES weet dan wie wat registreerde.
  • Vastgezette versies. MES-leveranciers geven vaak alleen bepaalde versies van besturingssysteem en browser vrij. Een automatische update die op kantoor goed is, kan hier een station uitschakelen. Leg per type terminal vast welke updates wanneer mogen, en rol ze eerst uit op één station.
  • De omgeving. Stof, trillingen, vet en handschoenen. Industriële schermen, scanners en labelprinters horen in het assetregister, met een reservetoestel op voorraad voor de plekken waar een lijn op wacht.

Back-up, updates en wat je doet als het MES stilvalt

Als het MES uitvalt, stopt een lijn zelden meteen, maar na een uur weet niemand meer welke batch waar zit. Spreek drie dingen af voordat het gebeurt:

  • Back-up met een hersteltest. De database van het MES hoort in de back-up, en een terugzettest per kwartaal zegt meer dan het groene vinkje van de back-upsoftware. Spreek af hoeveel registratie je hoogstens kwijt mag raken.
  • Een terugvalprocedure. Op papier of in een eenvoudig formulier, met een vaste manier om het achteraf in te voeren. Wie dat nooit oefent, verzint het tijdens de storing.
  • Onderhoudsvensters samen met productie. Updates van servers, netwerk en MES plan je in de geplande stops, op een kalender die IT en productie allebei zien.

Draait het MES in de cloud, dan komt er één vraag bij: wat gebeurt er als de internetverbinding wegvalt? Een tweede verbinding langs een andere route, of een lokaal onderdeel dat doorregistreert, is dan geen luxe.

Wat je de MES-leverancier vraagt voordat je tekent

  • Welke poorten en verbindingen heeft het MES nodig, naar boven en naar beneden? Vraag een lijst, geen “zet alles open”.
  • Welke versies van besturingssysteem, database en browser zijn vrijgegeven, en hoe snel volgt een vrijgave na een beveiligingsupdate?
  • Hoe werkt onderhoud op afstand: langs welke route, met welke accounts, en wie zet die toegang open en dicht?
  • Wat doet een station bij een netwerkonderbreking: bufferen of wachten?
  • Wie onderhoudt de koppelingen met ERP en machines na een update aan een van beide kanten?
  • Welke gegevens over medewerkers staan erin, zoals wie wat registreerde of prestaties per ploeg, en wie mag ze inzien?

Die laatste vraag raakt ook de ondernemingsraad: een systeem dat de prestaties van medewerkers kan volgen, valt onder het instemmingsrecht van artikel 27 van de WOR. Neem dat mee in de planning, niet na de livegang.

Waar ons werk ophoudt

Wat wij doen. Wij richten het netwerk onder het MES in: de zones en firewalls, de bekabeling en de wifi in de hal met een gemeten dekking. Wij beheren de servers of de cloudomgeving, de terminals op de vloer, de accounts, de back-up en de beveiliging, en we stemmen onderhoudsvensters af met productie. Aan tafel met de MES-leverancier en de machinebouwer zorgen we dat elke koppeling een eigenaar heeft.

Wat wij niet doen. Wij verkopen en implementeren geen MES; de software en haar configuratie zijn van de leverancier of integrator die je kiest. De machines en hun besturing zijn van de machinebouwer: wij passen geen PLC-programma’s aan en wijzigen niets in een machine. En wij zijn geen aannemer of installateur: elektra, krachtstroom en de installaties in de hal horen bij de installateur. Wij leggen de datakabel tot aan de machine en hangen de apparatuur op.

Veelgesteld

Vragen die we hierover krijgen

De vijf die het vaakst terugkomen.

Wat is een MES-systeem?

Een MES-systeem (manufacturing execution system) legt vast wat er op de fabrieksvloer gebeurt: welke order op welke lijn draait, welk materiaal in welke batch ging, hoeveel er goed en afgekeurd is en waarom een lijn stilstond. Het zit tussen het ERP, dat plant, en de besturing van de machines, die het werk doet.

Wat is het verschil tussen ERP en MES?

Het ERP plant en administreert: orders, voorraad, inkoop en financiën. Het MES volgt de uitvoering op de vloer, per minuut en per batch, en meldt het resultaat terug aan het ERP. Ze hebben elkaar nodig, en de koppeling ertussen is een van de plekken waar het het vaakst misgaat.

Moet een MES op hetzelfde netwerk als de machines?

Nee. Het MES hoort in een eigen netwerkzone tussen kantoor en machines, met een firewall aan beide kanten en alleen het verkeer dat nodig is. Zo heeft kantoor geen rechtstreekse weg naar een machine, en raakt een besmette laptop de productie niet.

Kan een MES-systeem in de cloud draaien?

Ja, veel leveranciers bieden dat. Dan hangt de registratie op de vloer wel af van de internetverbinding. Vraag of een station lokaal doorregistreert als de verbinding wegvalt, en overweeg een tweede verbinding langs een andere route.

Implementeren jullie ook het MES-systeem?

Nee. Wij verkopen en implementeren geen MES-software; dat doet de leverancier of integrator die je kiest. Wij richten het netwerk, de servers, de terminals en het beheer eronder in. De machines en hun besturing blijven van de machinebouwer, en elektra en installaties van de installateur.

Komt er een MES aan? Leg het netwerk eerst klaar

Stuur ons de netwerkeisen van je MES-leverancier en een plattegrond van de hal. Wij zeggen wat er aan zones, bekabeling en wifi nodig is, en wat er nu ontbreekt.

Praktische IT-kennis in je inbox

Nieuwe gidsen over beheer, beveiliging en de werkplek, geschreven door de mensen die het werk doen. Geen verkooppraat, en afmelden kan met één klik.

We gebruiken je adres alleen voor de nieuwsbrief. Zie ons privacybeleid.

Offerte aanvragen Bellen