
ISO 22301: wanneer de norm meer is dan een noodplan
ISO 22301 is de internationale norm voor bedrijfscontinuïteit, en hij wordt vaak verward met het noodplan zelf. Een plan zegt wat je doet als het misgaat; de norm vraagt een systeem dat ervoor zorgt dat dat plan klopt, geoefend is en meegroeit. Dit artikel gaat over dat verschil: wanneer ISO 22301 iets oplevert, wat hij vraagt en hoe hij naast ISO 27001 past.
ISO 22301 is geen sjabloon voor een noodplan maar een managementsysteem: het eist dat je plan onderbouwd, geoefend, geëvalueerd en bijgehouden wordt.
De norm loont vooral als klanten of aanbestedingen erom vragen, als jouw uitval het incident van een ander wordt, of als je meerdere locaties hebt.
Heb je ISO 27001 al, dan deel je hoofdstukken, interne audit en directiebeoordeling. Certificeren doet een geaccrediteerde instelling; wij certificeren niemand.
ISO 22301 is geen plan maar een managementsysteem
ISO 22301 beschrijft eisen aan een managementsysteem voor bedrijfscontinuïteit, afgekort BCMS. Het is geen invulmodel. Er staat niet in welk systeem je eerst terugzet of wie je ’s nachts belt; er staat in dat je dat hebt vastgesteld, onderbouwd, geoefend en bijgehouden, en dat de directie erop stuurt.
Dat verschil is in de praktijk groot. Een bedrijfscontinuïteitsplan is een document met een datum erop. Een BCMS is de cyclus eromheen: wie het plan bezit, hoe vaak het wordt geoefend, wat er met de bevindingen gebeurt, en hoe je merkt dat het verouderd is omdat er een systeem, een locatie of een leverancier bij kwam.
De norm heeft twee bekende begeleiders. ISO 22313 geeft uitleg bij de eisen en ISO/TS 22317 gaat over de business impact analyse. Certificeren kan alleen tegen ISO 22301 zelf; in Nederland verschijnt hij als NEN-EN-ISO 22301.
Wanneer de norm meer oplevert dan een noodplan
Voor veel MKB-organisaties is een goed plan dat elk jaar wordt geoefend genoeg. ISO 22301 gaat iets opleveren zodra een van deze vragen met ja wordt beantwoord:
- Vraagt een klant of een aanbesteding erom? Dan is een certificaat een bewijs dat een eigen verklaring niet is, en het scheelt je bij elke vragenlijst hetzelfde verhaal.
- Wordt jouw uitval het incident van een ander? Wie logistiek, zorg, betalingen of een kritieke dienst voor een grotere partij levert, wordt op de continuïteit van die partij afgerekend.
- Heb je meerdere locaties of landen? Zonder een gedeeld systeem heeft elke vestiging haar eigen plan, in haar eigen staat van onderhoud.
- Val je onder NIS2 of DORA? Beide vragen bedrijfscontinuïteit en crisisbeheer. De norm is daarvoor niet verplicht, maar wel een herkenbare manier om het aan te tonen.
Andersom: is het enige doel dat je voorbereid wilt zijn, begin dan bij het plan en de impactanalyse. De norm kun je later kiezen, en wat je dan al hebt geoefend en vastgelegd telt gewoon mee.
Wat ISO 22301 vraagt, hoofdstuk voor hoofdstuk
De norm volgt dezelfde hoofdstukindeling als ISO 9001 en ISO 27001. De eisen staan in hoofdstuk 4 tot en met 10:
- Context (4): welke processen, diensten en locaties in scope zijn, en wat klanten, toezichthouders en wetgeving van je verwachten.
- Leiderschap (5): beleid, rollen en een directie die aantoonbaar betrokken is, niet alleen tekent.
- Planning (6): doelstellingen en de risico’s en kansen van het managementsysteem zelf.
- Ondersteuning (7): mensen, middelen, bewustzijn, communicatie en vastgelegde informatie.
- Uitvoering (8): het inhoudelijke hart. Business impact analyse en risicobeoordeling, continuïteitsstrategieën en oplossingen, plannen en procedures, een oefenprogramma, en de evaluatie van wat je hebt.
- Evaluatie (9): meten, interne audit en directiebeoordeling.
- Verbetering (10): afwijkingen, corrigerende maatregelen en blijvend verbeteren.
Wie een goed noodplan heeft, heeft meestal een deel van hoofdstuk 8. De rest is wat de norm toevoegt, en dat is ook waar het werk zit.
Oefenen en evalueren: het deel dat een plan mist
Het grootste verschil tussen een plan en een BCMS is dat ISO 22301 een oefenprogramma eist: vooraf bepaalde oefeningen met een doel, een verslag en een opvolging. Een plan dat nooit is geoefend, is een veronderstelling.
- Doorloop aan tafel. Het crisisteam loopt een scenario door met het plan in de hand. Goedkoop, en het vindt de meeste gaten: verouderde nummers, onduidelijke beslissers, aannames over systemen.
- Technische test. Een back-up echt terugzetten, uitwijken naar een tweede verbinding of locatie, de tijd meten en naast de afgesproken hersteltijd leggen.
- Volledige oefening. Een scenario dat de deelnemers niet vooraf kennen, met communicatie naar buiten erbij. Zwaar, en daarom niet elke maand.
Elke oefening levert bevindingen op. De norm wil zien dat die een eigenaar en een afhandeling krijgen en dat de directie ze meeneemt in haar beoordeling. Een oefening zonder actielijst is een demonstratie.
Let op één valkuil: alleen de IT oefenen. Een hersteltest bewijst dat de server terugkomt, niet dat de facturatie draait of dat de klantenservice weet wat ze moet zeggen.
ISO 22301 naast ISO 27001 en NIS2
Heb je ISO 27001 al, dan staat de helft van het systeem er: dezelfde hoofdstukken, dezelfde interne audit en directiebeoordeling, hetzelfde documentbeheer. In bijlage A van ISO 27001:2022 staan bovendien twee maatregelen die er dicht tegenaan liggen: 5.29 (informatiebeveiliging tijdens een verstoring) en 5.30 (ICT-gereedheid voor bedrijfscontinuïteit). Wat je daarvoor al hebt, staat in onze ISO 27001-checklist.
Het verschil zit in de vraag. ISO 27001 vraagt of informatie beschermd blijft. ISO 22301 vraagt of het bedrijf blijft draaien, ook als er met informatie niets aan de hand is: een brand, een uitgevallen leverancier, een griepgolf, een afgesloten toegangsweg.
Combineer ze in één managementsysteem, met één auditcyclus en één directiebeoordeling, in plaats van twee mappen naast elkaar. NIS2 noemt in artikel 21 bedrijfscontinuïteit, back-upbeheer, herstel na een calamiteit en crisisbeheer als maatregelen; ISO 22301 is één herkenbare manier om dat in te vullen, niet de enige.
Van besluit naar certificaat: de volgorde
- Scope bepalen. Welke diensten, locaties en processen. Te breed wordt nooit af, te smal overtuigt de klant niet die erom vroeg.
- Nulmeting. Leg wat je hebt naast de eisen en maak een lijst van wat ontbreekt, met een eigenaar per punt.
- Impactanalyse en risicobeoordeling. Welke processen hoe lang stil mogen liggen, wat ze nodig hebben, en wat het waarschijnlijkst misgaat.
- Strategieën en plannen. Per kritiek proces de oplossing en het plan dat erbij hoort, inclusief de IT en de leveranciers.
- Oefenen. Minstens een volledige ronde vóór de audit, met verslag en opvolging.
- Interne audit en directiebeoordeling. Zonder die twee is er geen managementsysteem om te certificeren.
- Certificatie-audit. In twee fasen door een geaccrediteerde certificerende instelling (in Nederland via de RvA, in België via BELAC): eerst de opzet en de gereedheid, daarna de werking. Daarna volgen periodieke controle-audits en een hercertificering.
Wat de doorlooptijd en de inspanning bepaalt: de omvang van de scope, wat je al hebt (een bestaand ISO 27001-systeem scheelt veel), het aantal locaties en kritieke leveranciers, en of er al wordt geoefend of dat dat vanaf nul begint.
Waar het misgaat
- Een systeem dat niemand draagt. Documenten die door een adviseur zijn geschreven en door geen enkele proceseigenaar worden herkend. De auditor vraagt het aan de mensen, niet aan de map.
- Continuïteit als IT-project. De norm gaat over het bedrijf. Als alleen de IT-afdeling aan tafel zit, ontbreken de beslissingen die ertoe doen: welk proces eerst, welke klant eerst.
- Leveranciers buiten beeld. Je kritieke leveranciers horen in de analyse, met hun eigen continuïteitsafspraken. Vraag ze op en neem ze mee in een oefening.
- Plannen die niet meeveranderen. Een nieuwe applicatie, een verhuizing of een wisseling van leverancier hoort automatisch een herziening te starten, niet pas bij de volgende audit.
- Het certificaat als doel. Dan wordt er geoefend voor de auditor in plaats van voor de storing, en dat merk je pas op de dag dat het nodig is.
Waar ons werk ophoudt
Wat wij doen. Wij leveren de IT-kant van bedrijfscontinuïteit: herstel en uitwijk inrichten, back-ups die aantoonbaar terug te zetten zijn, hersteltests uitvoeren en vastleggen, de IT-afhankelijkheden aanleveren voor je impactanalyse, technische oefeningen ondersteunen, en het bewijs uit ons beheer dat een auditor vraagt. Wij werken zelf onder ISO 9001, ISO/IEC 27001, ISO 14001 en Kiwa NEN 4400-1.
Wat wij niet doen. Wij zijn geen certificerende instelling en geen auditor. Wij geven geen ISO 22301-certificaat af, wij zeggen niet of je aan de norm voldoet en wij voeren geen onafhankelijke audit van je BCMS uit. Welke processen kritiek zijn en hoe lang ze stil mogen liggen, besluit je directie; wij leveren de technische kant van dat besluit.
Vragen die we hierover krijgen
De vragen die het vaakst langskomen als ISO 22301 op tafel ligt.
Wat is ISO 22301?
ISO 22301 is de internationale norm met eisen voor een managementsysteem voor bedrijfscontinuïteit (BCMS). Hij vraagt dat je vaststelt welke processen kritiek zijn, hoe je ze bij een verstoring overeind houdt, en dat je dat oefent, evalueert en bijhoudt. Een organisatie kan zich ertegen laten certificeren.
Wat is het verschil tussen ISO 22301 en een bedrijfscontinuïteitsplan?
Een bedrijfscontinuïteitsplan is een document dat zegt wat je doet als het misgaat. ISO 22301 is het managementsysteem eromheen: wie het plan bezit, hoe vaak het wordt geoefend, wat er met de bevindingen gebeurt en hoe het actueel blijft. Een plan is dus een onderdeel van wat de norm vraagt, niet hetzelfde.
Is ISO 22301 verplicht?
Nee, ISO 22301 is een vrijwillige norm. Wel vragen klanten en aanbestedingen er soms om, en wetgeving zoals NIS2 en DORA eist bedrijfscontinuïteit en crisisbeheer. De norm is een herkenbare manier om dat aan te tonen, maar niet de enige.
Wat is het verschil tussen ISO 22301 en ISO 27001?
ISO 27001 gaat over het beschermen van informatie, ISO 22301 over het blijven draaien van het bedrijf bij elke verstoring, ook als er met informatie niets aan de hand is. Ze hebben dezelfde hoofdstukindeling, dus je kunt ze in één managementsysteem combineren met één interne audit en één directiebeoordeling.
Kunnen jullie ons ISO 22301-certificaat regelen?
Nee. Een certificaat geeft alleen een geaccrediteerde certificerende instelling af, en wij zijn geen certificerende instelling of auditor. Wat wij wel doen, is de IT-kant inrichten en aantoonbaar maken: herstel, uitwijk, hersteltests en het bewijs daarvan uit ons beheer.
Verder lezen
Het plan, de analyse eronder en de techniek erachter.
Zullen we de IT-kant van je continuïteit doorlopen?
Vertel welke processen niet stil mogen liggen en wat er nu staat aan back-up, uitwijk en tests. Wij zeggen wat aantoonbaar is en wat nog een aanname is; het certificaat laten we aan je certificerende instelling.
Praktische IT-kennis in je inbox
Nieuwe gidsen over beheer, beveiliging en de werkplek, geschreven door de mensen die het werk doen. Geen verkooppraat, en afmelden kan met één klik.