
Incident response plan: de hulp vastleggen voordat het misgaat
In bijna elk incident response plan staat een regel als “bel de incidentresponspartij”. Of die partij dan ook opneemt, binnen welke tijd, en of ze je omgeving al kent, staat niet in het plan maar in het contract erachter. Dit gaat over dat contract: wat je vooraf afspreekt, zodat je er op de slechtste dag van het jaar niet over hoeft te onderhandelen.
Een incident response plan zegt wie je belt. Een retainer zorgt dat die partij opneemt, je omgeving al kent en binnen een afgesproken tijd begint.
De belangrijkste afspraken gaan niet over geld maar over tijd en bevoegdheid: wanneer de klok loopt, wie een incident mag melden en wat de dienst zelf mag afsluiten.
Check vóór je tekent of je cyberverzekeraar de gekozen partij accepteert. Forensisch onderzoek is een eigen vak; wij isoleren, leveren schone apparatuur en herstellen.
Een incident response plan noemt wie je belt; het contract bepaalt of die opneemt
Wat je in het eerste uur doet, staat in ons artikel over het eerste uur na een incident. Dit artikel gaat over één regel uit dat draaiboek: de hulp van buiten. Zonder afspraak vooraf ben je op dat moment een nieuwe klant. Dan moet er eerst een geheimhoudingsverklaring komen, een opdrachtbevestiging, een verwerkersovereenkomst en een rondleiding door je netwerk, terwijl de servers versleuteld zijn.
Een incidentresponsdienst die je vooraf vastlegt (vaak een retainer genoemd) haalt dat werk naar voren. Het papierwerk is getekend, de partij kent je omgeving, en er is een nummer met een afgesproken reactietijd. Of dat de moeite waard is, hangt af van hoe afhankelijk je bent van je IT en of er in je eigen organisatie of bij je IT-partner al iemand is die een incident kan leiden.
De toets is simpel: lees de regel in je incident response plan waar de hulp van buiten staat, en vraag wat er gebeurt als je om drie uur ’s nachts dat nummer belt. Als het antwoord “dat zien we dan wel” is, staat er nog geen afspraak.
Drie vormen, en wat het verschil bepaalt
Incidentrespons vooraf vastleggen kan op drie niveaus, en elk niveau koopt iets anders:
- Een bereikbaarheidsafspraak. Een nummer dat dag en nacht opneemt en een toezegging dat er binnen een afgesproken tijd iemand belt. De voorbereiding gebeurt pas tijdens het incident.
- Een vooraf ingerichte dienst. Daarbovenop een kennismaking met je omgeving: netwerkschema, belangrijkste systemen, waar de logboeken staan, wie er beslist. Het werk begint dan direct bij de inhoud.
- Een tegoed aan uren. Uren die je vooraf afneemt en bij een incident inzet. Leg vast wat er gebeurt met uren die niet worden gebruikt; bij goede contracten kun je ze inzetten voor een oefening of een beoordeling, zodat ze niet verlopen.
Wat het verschil in prijs bepaalt, is steeds hetzelfde: hoe kort de reactietijd is, of die ook buiten kantooruren geldt, hoe groot en hoe verspreid je omgeving is, of er iemand ter plaatse moet kunnen komen, en hoe diep de voorbereiding gaat. Vergelijk offertes daarom op die punten en niet op het totaal.
Reactietijden: wat de klok precies meet
“Binnen vier uur” zegt niets zolang niet vastligt waarvan. Leg per ernstniveau drie tijden apart vast, want ze betekenen elk iets anders:
- Tot het eerste inhoudelijke gesprek met iemand die het incident kan beoordelen, niet met een receptie.
- Tot er op afstand wordt gewerkt in je omgeving. Dat hangt af van toegang die vooraf geregeld is.
- Tot er iemand ter plaatse is, als dat nodig is. Noem de locaties waarvoor dat geldt.
Spreek ook af wanneer de klok begint: bij je telefoontje of bij de bevestiging van de dienst. En wie een incident mag melden: een lijst met namen, zodat niet elke medewerker een dure inzet kan starten, maar ook niet alleen de directeur die op vakantie is.
Wat er vóór het incident klaar moet liggen
De meeste tijd gaat in een incident niet verloren aan het onderzoek maar aan het zoeken. Een retainer is pas zijn geld waard als dit vooraf geregeld is:
- Getekende papieren: de opdracht, geheimhouding en, omdat de dienst bij persoonsgegevens komt, een verwerkersovereenkomst.
- Een actuele contactlijst met directie, IT-beheer, je IT-partner, je verzekeraar en de softwareleveranciers, op papier en buiten je eigen omgeving.
- Een noodaccount met beheerrechten dat niet aan het gewone domein hangt, zodat er toegang is als de normale accounts zijn overgenomen.
- Logboeken die er zijn en lang genoeg bewaard worden: van de firewall, de werkplekbeveiliging en Microsoft 365. Wat niet is vastgelegd, kan niemand achteraf onderzoeken.
- Weten waar de back-up staat en of die los van het netwerk bereikbaar is.
Laat de dienst dit bij de start nalopen en spreek af dat het jaarlijks wordt bijgewerkt. Bel het nummer één keer op een gewone dinsdag, om te weten of het werkt.
Wie mag beslissen, en wat de dienst zelf mag doen
Midden in een incident zijn er besluiten die geen uitstel verdragen: een account blokkeren, een server van het netwerk halen, een vestiging afsluiten. Leg in het contract vast wat de dienst zelf mag doen en waarvoor eerst iemand van jou toestemming geeft. Allebei is verdedigbaar, maar het moet vooraf vastliggen, met namen en vervangers.
Sommige besluiten liggen nooit bij de dienst. Of je losgeld overweegt, wat je tegen klanten en pers zegt, en of en wanneer je een datalek meldt, zijn besluiten van de directie. Onder de AVG meld je een datalek met risico binnen 72 uur bij de Autoriteit Persoonsgegevens of in België bij de Gegevensbeschermingsautoriteit (GBA), en valt je organisatie onder NIS2, dan gelden daar eigen termijnen: een eerste waarschuwing binnen 24 uur en een melding binnen 72 uur. De dienst levert de feiten; jij meldt.
De verzekeraar en de dienst moeten bij elkaar passen
Heb je een cyberverzekering, dan is dit de valkuil die het meest kost. Veel polissen werken met een eigen lijst van onderzoeksbureaus en vragen dat je eerst de hulplijn van de verzekeraar belt. Schakel je zelf een andere partij in, dan loop je het risico dat die kosten niet worden vergoed.
Leg de twee dus naast elkaar voordat je tekent: accepteert de verzekeraar de partij uit je retainer, en zo niet, hoe werken ze samen? In je incident response plan hoort daarna één volgorde te staan, zodat niemand op het moment zelf hoeft te kiezen wie er eerst gebeld wordt.
Bewijs, rapportage en wat je na afloop krijgt
Een incident eindigt niet als de systemen weer draaien. Leg vast wat je na afloop ontvangt:
- Een tijdlijn van wat er gebeurd is en wat er is gedaan, bruikbaar voor de melding, de verzekeraar en je eigen evaluatie.
- Hoe bewijs wordt bewaard: welke kopieën er worden gemaakt, wie ze beheert en hoe lang, zodat ze later nog bruikbaar zijn als het tot aangifte of een geschil komt.
- Aanbevelingen met een volgorde, niet een lijst van alles wat beter kan.
- Waar je gegevens blijven tijdens en na het onderzoek, en wanneer ze worden verwijderd.
Spreek ook af hoe de dienst samenwerkt met je eigen IT-beheer of IT-partner. Het onderzoek en het herstel lopen tegelijk, en zonder één aanspreekpunt overschrijft het herstel precies het bewijs dat het onderzoek nodig heeft.
Waar ons werk ophoudt
Wat wij doen. Ons spoednummer neemt dag en nacht op. Bij een cyberincident halen wij de aangetaste omgeving van het netwerk zonder het bewijs te beschadigen, zetten schone apparatuur neer en voeren het herstel uit, zodat je door kunt werken terwijl het onderzoek loopt. Voor de omgevingen die wij beheren, leggen we reactietijden per ernstniveau vast en houden we de contactlijst, de noodtoegang en de logboeken op orde.
Wat wij niet doen. Wij doen geen forensisch onderzoek: dat is een eigen vak en daar werken we mee samen. Wij zijn geen verzekeraar en beoordelen niet wat je polis dekt. Wij zijn geen jurist en toetsen geen contracten. Wij onderhandelen niet met aanvallers en nemen geen besluit over losgeld. En wij melden niet namens jou bij een toezichthouder; wij leveren de feiten die je daarvoor nodig hebt.
Vragen die we hierover krijgen
De vijf die het vaakst terugkomen.
Wat is een incident response plan?
Een incident response plan beschrijft wat je organisatie doet bij een beveiligingsincident: wie beslist, wie je belt, welke systemen eerst afgeschermd worden en wie wat meldt. Het is kort genoeg om onder druk te gebruiken en ligt ook buiten je eigen IT-omgeving klaar. Een van de belangrijkste regels erin is wie de hulp van buiten levert.
Wat is een incident response retainer?
Een retainer is een contract dat je vooraf sluit met een partij die je bij een incident helpt. Daarin staan een bereikbaarheid, reactietijden en vaak een voorbereiding op je omgeving, zodat het werk direct kan beginnen. Soms hoort er een tegoed aan uren bij dat je ook voor een oefening kunt inzetten.
Wat moet er in een contract voor incidentrespons staan?
Reactietijden per ernstniveau en wanneer de klok begint, wie een incident mag melden, wat de dienst zelf mag afsluiten en waarvoor toestemming nodig is. Daarnaast de voorbereiding op je omgeving, hoe bewijs wordt bewaard, wat je na afloop krijgt en wat er met ongebruikte uren gebeurt. Laat het contract juridisch toetsen voordat je tekent.
Moet mijn incidentresponspartij dezelfde zijn als die van mijn cyberverzekeraar?
Niet per se, maar ze moeten bij elkaar passen. Veel polissen werken met een eigen lijst van onderzoeksbureaus en vergoeden de kosten van een andere partij niet altijd. Leg je retainer daarom voor het tekenen naast je polis en zet daarna één volgorde in je plan.
Doen jullie forensisch onderzoek na een cyberaanval?
Nee, forensisch onderzoek is een eigen vak en daar werken we mee samen. Wij isoleren de aangetaste omgeving zonder het bewijs te beschadigen, zetten schone apparatuur neer en voeren het herstel uit. Zo kun je doorwerken terwijl het onderzoek loopt.
Verder lezen
Waar deze afspraak op aansluit.
Zullen we je plan naast de praktijk leggen?
Stuur ons de regel uit je incident response plan waar de hulp van buiten staat. Wij zeggen wat er nog ontbreekt aan contactlijst, noodtoegang en logboeken, en wat wij daarin zelf kunnen doen.
Praktische IT-kennis in je inbox
Nieuwe gidsen over beheer, beveiliging en de werkplek, geschreven door de mensen die het werk doen. Geen verkooppraat, en afmelden kan met één klik.