Offerte aanvragen
Spoed SectorenCarrières Over ons Blog Neem contact op
Collega kijkt mee over de schouder van iemand achter een beeldscherm in een kantoortuin

Cyberhygiëne: tien basismaatregelen in gewone taal

Cyberhygiëne is het saaie werk waar gewone aanvallen op afketsen: weten wat je hebt, accounts afsluiten met een tweede factor, bijwerken en een back-up die terugkomt. Geen product en geen project, maar een handvol gewoontes met een eigenaar. Dit zijn de tien basismaatregelen die wij als eerste nalopen, in de volgorde waarin ze het meeste opleveren.

7 min lezen Geschreven door het team van ITproposal
Kort antwoord

Cyberhygiëne is geen pakket dat je koopt maar een lijst gewoontes: inventaris, tweede factor, unieke wachtwoorden, updates, gescheiden beheerrechten, niets onnodig open, een geteste back-up, beveiliging op apparaat en mail, accounts dicht bij vertrek, en een plek om te melden.

Het gaat bijna nooit mis aan de regel maar aan de uitzondering: het ene account zonder tweede factor, de NAS die niemand kent, het beheeraccount van een vertrokken leverancier.

Hygiëne is een ritme. Leg per week, maand, kwartaal en jaar vast wat je controleert, en zet bij elke controle één naam.

Wat cyberhygiëne is, en wat het niet is

Cyberhygiëne is de verzamelnaam voor de basismaatregelen die een organisatie elke dag op orde houdt. Het lijkt op handen wassen in een keuken: niemand krijgt er een prijs voor, en zodra het wegvalt gaat het mis. Het gaat niet over geavanceerde aanvallers die jou uitkiezen, maar over het gewone werk: een gestolen wachtwoord, een server met een bekend lek die aan internet hangt, een bijlage die iemand opent.

Het is geen product. Een nieuw beveiligingspakket koopt geen hygiëne als de helft van de accounts geen tweede factor heeft. Het is ook geen project met een einddatum: het is een lijst gewoontes, met per regel een eigenaar en een vaste controle.

De lijst hieronder telt er tien. Dat getal is een keuze en geen norm: de richtlijnen van overheden komen uit op vijf tot ruim veertig, afhankelijk van hoe fijn ze knippen. Wat ze gemeen hebben is de inhoud, en die is opvallend stabiel.

De tien basismaatregelen in gewone taal

  • 1. Weet wat je hebt. Een lijst van apparaten, accounts en clouddiensten, met per regel een eigenaar. Wat niet op de lijst staat, wordt niet bijgewerkt en niet afgesloten.
  • 2. Een tweede factor op alles wat van buiten bereikbaar is. Mail, VPN, beheerportalen en de boekhouding in de cloud. Een wachtwoord alleen is te raden, te kopen of weg te lokken.
  • 3. Unieke wachtwoorden, in een wachtwoordmanager. Hetzelfde wachtwoord op twee plekken betekent dat een lek bij een webwinkel ook je mailbox opent.
  • 4. Bijwerken, automatisch. Besturingssystemen, browsers en de software erop. Wat geen updates meer krijgt, vervang je in plaats van het te blijven gebruiken.
  • 5. Niemand werkt dagelijks met beheerrechten. Een apart beheeraccount voor wie beheert, en een gewoon account voor mail en internet. Wat via de gebruiker binnenkomt, krijgt dan ook alleen de rechten van die gebruiker.
  • 6. Niets onnodig open naar internet. Geen extern bureaublad (RDP) dat van buiten bereikbaar is, geen beheerpagina van de firewall of de NAS aan de buitenkant. Wat van buiten moet, gaat via een beveiligde toegang met een tweede factor.
  • 7. Een back-up die een aanval overleeft, en die getest is. Minstens één kopie die niet met hetzelfde account te wissen is, en een terugzetting die je echt hebt uitgeprobeerd.
  • 8. Beveiliging op elk apparaat en in de mail. Endpointbeveiliging die aanstaat en die iemand bekijkt, een spamfilter, en mailauthenticatie (SPF, DKIM, DMARC) zodat niemand zomaar namens jouw domein mailt.
  • 9. Accounts dicht op de dag van vertrek. Ook de gedeelde wachtwoorden die iemand kende, en de toegang tot clouddiensten buiten Microsoft 365.
  • 10. Iedereen weet waar je iets meldt. Eén adres of één knop voor een verdachte mail of een rare gebeurtenis, en een reactie als iemand meldt. Een melding die op tijd komt, is meer waard dan een training die niemand onthoudt.

Waarom deze volgorde

De lijst is gesorteerd op wat het eerst iets oplevert. Accounts komen vooraan, omdat veel aanvallen niet beginnen bij een technisch lek maar bij iemand die gewoon inlogt met een buitgemaakt wachtwoord. Een tweede factor en unieke wachtwoorden sluiten de deur die het vaakst openstaat.

Daarna wat van buiten zichtbaar is: updates op systemen die aan internet hangen, en alles wat daar niet hoort. Een server met een bekend lek wordt gevonden door automatische scans, niet door iemand die naar jouw bedrijf zoekt.

De back-up staat op zeven, en dat is geen oordeel over het belang. Hij voorkomt niets; hij bepaalt hoe het afloopt. Weet je niet zeker of je back-up terugkomt na een aanval, schuif hem dan naar de eerste plek.

Hoe je updates in een rooster giet, met testgroepen en vaste vensters, staat in patch management: wie wanneer wat bijwerkt. Voor de basis volstaat: automatisch, en geen apparaat zonder updates.

Wat je per week, maand, kwartaal en jaar controleert

Hygiëne is een ritme. Een lijst die één keer is afgewerkt, is na een halfjaar weer half waar: er zijn mensen bijgekomen, er is een nieuwe clouddienst, iemand heeft voor een leverancier een uitzondering gemaakt.

  • Elke week: meldingen van de endpointbeveiliging en mislukte back-ups. Een back-up die drie weken faalt zonder dat iemand het ziet, is geen back-up.
  • Elke maand: welke accounts geen tweede factor hebben, welke apparaten achterlopen met updates, en of iedereen die vertrok echt is afgesloten.
  • Elk kwartaal: een terugzetting uitproberen, de lijst met beheerders nalopen, en kijken wat er van buiten bereikbaar is.
  • Elk jaar: de inventaris als geheel, apparaten die uit de updates lopen, en de uitzonderingen die er nog staan.

Zet bij elke controle één naam. “IT doet het” is geen eigenaar, zeker niet als IT een externe partij is die alleen doet wat er is afgesproken.

Waar het in de praktijk misgaat

Zelden aan de regel zelf, bijna altijd aan de uitzondering die erbij hoort:

  • Het ene account zonder tweede factor: de directeur die geen app wil, het account waarmee de scanner mailt, de oude gedeelde mailbox met een wachtwoord dat iedereen kent.
  • Het apparaat dat niet in beeld is: de NAS in de meterkast, de oude server die “alleen nog het archief” draait, de laptop van de stagiair.
  • Het beheeraccount van een vertrokken leverancier, dat nog werkt omdat niemand wist dat het bestond.
  • De back-up op hetzelfde netwerk met dezelfde inloggegevens, die bij een aanval dus gewoon mee wordt versleuteld of gewist.

Maak van elke uitzondering een regel op papier: wat, waarom, wie het besloot en tot wanneer. Een uitzondering zonder einddatum is na een jaar de standaard.

Welke richtlijn je ernaast legt

Je hoeft deze lijst niet op ons woord te geloven. In Nederland publiceren het NCSC en het Digital Trust Center basismaatregelen voor organisaties, en die zeggen in grote lijnen hetzelfde. In België heeft het Centrum voor Cybersecurity België (CCB) de Cyber Fundamentals, met een instapniveau voor kleinere organisaties.

Wil je één stap verder dan een lijst van tien, dan zijn de CIS Controls van het Center for Internet Security een uitgewerkt raamwerk met een startgroep voor kleinere organisaties. Dat is een onderwerp op zich; hier gaat het om de basis die daaronder ligt.

Kies één lijst als maatstaf en houd die aan. Drie lijsten door elkaar geven drie half afgewerkte lijsten, en geen enkele waarvan je kunt zeggen dat hij klopt.

Waar ons werk ophoudt

Wat wij doen. Wij lopen de tien basismaatregelen na in je omgeving, zetten aan wat ontbreekt (tweede factor, updates, aparte beheeraccounts, back-up, endpoint- en mailbeveiliging) en nemen het vaste ritme van controles over als je dat wilt, met een maandrapport waarin je ziet wat er openstaat. Wij zijn ISO/IEC 27001-gecertificeerd; dat zegt hoe wij werken, niet hoe jouw omgeving ervoor staat.

Wat wij niet doen. Wij zijn geen auditor die je organisatie certificeert, en wij geven geen verklaring af dat je “veilig” bent of aan een norm voldoet. Wij geven ook geen juridisch oordeel over wat NIS2 of de AVG van jou vraagt, en wij zijn geen verzekeraar: of je cyberverzekering deze maatregelen eist, staat in je polis. En gedrag blijft van je mensen: wij kunnen melden makkelijk maken, maar een verkeerde klik niet onmogelijk.

Veelgesteld

Vragen over cyberhygiëne

De vijf die het vaakst terugkomen.

Wat is cyberhygiëne?

Cyberhygiëne is het geheel van basismaatregelen dat een organisatie doorlopend op orde houdt: weten welke apparaten en accounts er zijn, een tweede factor, unieke wachtwoorden, updates, gescheiden beheerrechten, een geteste back-up en een plek om incidenten te melden. Het is geen product maar een set gewoontes met een eigenaar en een vaste controle.

Wat zijn de basismaatregelen voor cybersecurity?

De kern is in elke richtlijn ongeveer dezelfde: een inventaris, een tweede factor op alles wat van buiten bereikbaar is, unieke wachtwoorden, automatische updates, aparte beheeraccounts, niets onnodig open naar internet, een back-up die een aanval overleeft, beveiliging op apparaten en in de mail, accounts dicht bij vertrek, en een vaste plek om iets te melden.

Wat is het verschil tussen cyberhygiëne en cybersecurity?

Cybersecurity is het hele vak, inclusief monitoring, incidentrespons, risicoanalyse en beleid. Cyberhygiëne is de basis daaronder: de maatregelen die elke organisatie hoort te hebben, ongeacht de omvang. Zonder die basis leveren duurdere maatregelen weinig op.

Hoe vaak controleer je cyberhygiëne?

In een vast ritme: wekelijks meldingen en mislukte back-ups, maandelijks accounts zonder tweede factor en achterstallige updates, per kwartaal een hersteltest en de lijst met beheerders, en jaarlijks de inventaris en de openstaande uitzonderingen. Zet bij elke controle één naam.

Kunnen jullie verklaren dat wij aan de basismaatregelen voldoen?

Nee. Wij zijn geen auditor en certificeren niemand, en wij geven geen verklaring af dat een organisatie veilig is of aan een norm voldoet. Wat wij wel doen, is de maatregelen nalopen en uitvoeren, en per maatregel vastleggen wat er staat, zodat jij of een auditor dat kan nagaan.

Verwante diensten

Verder lezen

Waar de basismaatregelen op aansluiten.

Zullen we de tien samen nalopen?

Wij lopen de basismaatregelen in je omgeving na en laten per regel zien wat staat, wat deels staat en wat ontbreekt, met de volgorde waarin je het oppakt.

Praktische IT-kennis in je inbox

Nieuwe gidsen over beheer, beveiliging en de werkplek, geschreven door de mensen die het werk doen. Geen verkooppraat, en afmelden kan met één klik.

We gebruiken je adres alleen voor de nieuwsbrief. Zie ons privacybeleid.

Offerte aanvragen Bellen