
Wat is EDR, en is antivirus nog genoeg?
Wat is EDR, en heb je het nodig als er al antivirus op elke laptop staat? Het korte antwoord: antivirus houdt tegen wat het herkent, EDR legt vast wat er gebeurt en laat je ingrijpen als er toch iets binnenkomt. Het langere antwoord gaat over wie er naar de meldingen kijkt, en daar komen XDR en MDR in beeld.
Antivirus blokkeert wat het herkent. EDR legt vast wat er op een apparaat gebeurt, herkent verdacht gedrag en laat je een laptop op afstand van het netwerk halen.
Het verschil zit minder in de detectie dan in de opvolging: EDR levert meldingen, en een melding waar niemand naar kijkt beschermt niets.
XDR koppelt meer bronnen dan het apparaat; MDR is een dienst met mensen die meekijken en ingrijpen. Begin bij de vraag wie ’s nachts beslist, niet bij een productnaam.
Wat is EDR?
EDR staat voor endpoint detection and response. Het is software op werkplekken en servers die drie dingen doet: vastleggen wat er op het apparaat gebeurt (welke programma’s starten, welke bestanden ze aanraken, met welke adressen ze verbinding maken), dat gedrag vergelijken met wat aanvallers doen, en je laten ingrijpen als het misgaat.
Dat laatste maakt het verschil. Vanuit één console haal je een laptop van het netwerk terwijl hij nog met de beheerder kan praten, stop je een proces, zet je een bestand in quarantaine en zie je terug hoe iets binnenkwam. Sommige producten kunnen wijzigingen van ransomware terugdraaien; reken daar niet op als vervanging van een back-up.
Wat EDR níét is: een product dat je installeert en vergeet. Het levert meldingen op, en een deel daarvan is vals alarm. Wie het aanzet zonder te regelen wie die meldingen leest, heeft een duur logboek gekocht.
EDR of antivirus: het verschil in de praktijk
Klassieke antivirus vergelijkt bestanden met kenmerken van bekende schadelijke software en blokkeert wat overeenkomt. Moderne antivirus kijkt ook naar gedrag, dus de grens is vager dan de folders doen geloven. Het echte verschil zit in drie dingen:
- Wat er wordt bewaard. Antivirus meldt een blokkade en vergeet de rest. EDR bewaart de keten: welk document een script startte, dat een programma ophaalde, dat een verbinding opende. Zonder die keten weet je na een incident niet wat er nog meer is geraakt.
- Wat je kunt doen. Antivirus blokkeert of laat door. EDR laat je een apparaat isoleren, zoeken of hetzelfde bestand ook op andere machines staat, en een aanval stap voor stap terugvolgen.
- Wie het werk doet. Antivirus werkt grotendeels vanzelf. EDR vraagt om iemand die meldingen beoordeelt en beslist.
Aanvallers gebruiken vaak geen schadelijk bestand meer, maar gereedschap dat al op elke Windows-machine staat, zoals PowerShell of een beheertool, met een gestolen wachtwoord. Daar valt met een handtekening niets aan te herkennen; aan het gedrag wel. Dat is de reden dat EDR bestaat, en ook de reden dat het meer meldingen geeft.
Heb je naast Microsoft Defender nog iets nodig?
Dit is de vraag die wij het vaakst krijgen, en het antwoord begint bij je licentie. Elke Windows-machine heeft ingebouwde antivirus. Of je ook EDR hebt, hangt af van het abonnement: Microsoft 365 Business Premium bevat bijvoorbeeld Defender for Business, een EDR voor het MKB, terwijl veel andere abonnementen alleen de ingebouwde antivirus geven. Kijk dat na voordat je iets bijkoopt; het komt geregeld voor dat EDR al betaald is en nooit is ingericht.
Is het er, dan is de volgende vraag of het werkt zoals bedoeld: zijn alle apparaten aangemeld, ook de Macs en de servers, staan de beleidsregels centraal ingesteld, en komt een melding bij een persoon terecht? Een tweede product ernaast lost geen van die drie vragen op.
Een ander product kan wel zinvol zijn: als je veel apparaten buiten Windows hebt, als je beheerpartij met een ander platform werkt en daar mensen voor paraat heeft, of als je de beveiliging bewust niet bij dezelfde leverancier als je kantoorsoftware wilt onderbrengen. Laat dan niet twee producten tegelijk actief scannen; ze zitten elkaar in de weg. De ingebouwde antivirus hoort in dat geval in een passieve stand.
Wie leest de melding om drie uur ’s nachts?
Een aanval begint zelden op dinsdagochtend om tien uur. Leg vóór de eerste melding vast wat er dan gebeurt:
- Wie krijgt de melding. Een gedeelde mailbox die niemand leest, telt niet.
- Wie mag een apparaat isoleren. Zonder overleg, ook als het de laptop van de directeur is, of pas na een telefoontje? Het verschil is vaak een uur, en in dat uur versleutelt ransomware een netwerkschijf.
- Wat er automatisch mag. De meeste EDR-producten kunnen bij een eenduidige melding zelf isoleren of een proces stoppen. Bepaal per soort melding of dat aanstaat.
- Wie beslist over meer. Wachtwoorden resetten, een server uitzetten, de verzekeraar bellen: dat beslist niet degene die de melding leest, maar iemand die daarvoor is aangewezen.
Is het eerlijke antwoord op de eerste vraag “niemand buiten kantoortijd”, dan is dat geen reden om EDR uit te laten. Het is wel de reden om de vraag over MDR verderop serieus te nemen.
EDR of XDR: wat de X erbij doet
XDR, extended detection and response, legt de meldingen van het apparaat naast die van andere bronnen: e-mail, inlogpogingen en accounts, cloudapplicaties en soms het netwerk. Een aanval is zelden op één plek zichtbaar. Een phishingmail, een inlog vanaf een vreemde locatie en een laptop die daarna iets vreemds start, zijn drie losse meldingen; XDR maakt er één incident van.
In de praktijk is XDR meestal de uitbreiding van één leverancier over zijn eigen producten. Dat werkt goed als mail, identiteit en werkplekken al bij die leverancier zitten, en matig als je omgeving uit vijf merken bestaat. Vraag dus niet of een product XDR heet, maar welke van jóuw bronnen het werkelijk inleest.
De stap is zinvol als aan drie dingen is voldaan:
- EDR staat op alle apparaten en de meldingen worden opgevolgd;
- je hebt al meer dan één bron die iets te zeggen heeft, meestal e-mail en accounts;
- er is iemand die een gekoppeld incident ook uitzoekt, want XDR maakt het overzicht beter en het werk niet kleiner.
Mist het eerste punt, dan levert XDR een mooier dashboard over dezelfde gaten. XDR is ook iets anders dan een SIEM, dat logboeken uit willekeurige bronnen verzamelt; daarover gaat ons stuk over SIEM en SOAR.
MDR is geen product maar een dienst
MDR, managed detection and response, is EDR of XDR met mensen erbij: een team dat de meldingen dag en nacht beoordeelt, vals alarm wegfiltert en bij een echte aanval ingrijpt. Voor een organisatie zonder eigen beveiligingsteam is dat meestal de stap die het meeste oplevert, meer dan een zwaarder product.
Aanbieders verschillen sterk in wat “response” betekent. Vraag het na:
- Grijpen ze zelf in of adviseren ze? Isoleert de aanbieder een apparaat, of krijg je een mail met het advies om dat te doen?
- Op welke apparaten? Ook servers, ook Macs, ook de apparaten op een vestiging met een eigen netwerk?
- Wie belt wie? Een telefoonnummer en een lijst namen die op volgorde worden gebeld, ook buiten kantoortijd.
- Waar hun werk stopt. Na het isoleren moet een apparaat opnieuw worden ingericht, een account hersteld en een gebruiker weer aan het werk. Doet de MDR-aanbieder dat of je IT-beheer, en weten die twee van elkaar?
- Wat je terugziet. Een maandrapport met wat er is gemeld, wat er is gedaan en wat er nog openstaat.
Een volgorde die werkt voor het MKB
Wie hier voor het eerst naar kijkt, werkt het best in deze volgorde. Elke stap heeft pas zin als de vorige staat.
- De basis. Updates op tijd, tweestapsverificatie op elk account, geen dagelijks werk met beheerrechten. Zonder deze drie haalt geen detectieproduct de achterstand in.
- Antivirus, centraal beheerd. Op elk apparaat, met één overzicht waarin je ziet waar het uit staat.
- EDR met een afspraak. Op alle werkplekken en servers, met vastgelegd wie de meldingen leest en wie mag isoleren.
- MDR als er niemand is. Als het antwoord op “wie kijkt ’s nachts” niemand is, of één persoon die ook vakantie heeft.
- XDR als er meer te koppelen valt. Wanneer e-mail en accounts aantoonbaar een rol spelen in de incidenten die je ziet.
Twee beslisvragen helpen bij de keuze tussen EDR met een eigen afspraak en MDR: hoe lang kan je bedrijf zonder bestanden en mail, en hoe lang duurt het nu voordat iemand een melding ziet die om middernacht binnenkomt? Is het tweede langer dan het eerste, dan zit daar je gat.
Waar ons werk ophoudt
Wat wij doen. Wij richten EDR in op werkplekken en servers, zetten de beleidsregels en de automatische acties, en volgen meldingen op binnen de afgesproken uren, als onderdeel van ons beheer of van managed security. Bij een incident isoleren wij apparaten, herstellen we apparaten en accounts en zorgen we dat mensen weer kunnen werken.
Wat wij niet doen. Wij maken geen beveiligingssoftware: hoe goed een product detecteert, is het werk van de fabrikant, en geen enkel product houdt alles tegen. Wij doen geen forensisch onderzoek dat als bewijs moet dienen of dat een verzekeraar of toezichthouder eist; dat doet een gespecialiseerd onderzoeksbureau, en wij leveren de gegevens uit de EDR-console aan. Wij zijn ook geen verzekeraar en geen jurist: of een incident gemeld moet worden, beoordeel je met hen.
Vragen die we hierover krijgen
De vijf die het vaakst terugkomen.
Wat is EDR?
EDR staat voor endpoint detection and response: software op werkplekken en servers die vastlegt wat er op een apparaat gebeurt, verdacht gedrag herkent en je laat ingrijpen, bijvoorbeeld door een laptop van het netwerk te halen. Het verschil met antivirus is dat EDR ook misbruik van gereedschap ziet dat al op het apparaat staat, en dat het de keten bewaart zodat je na een incident kunt terugzien wat er is geraakt.
Is EDR hetzelfde als antivirus?
Nee. Antivirus blokkeert wat het herkent en meldt dat. EDR bewaart wat er op het apparaat gebeurt, herkent gedrag en geeft je middelen om in te grijpen. Veel EDR-producten bevatten zelf ook antivirus, dus EDR vervangt antivirus meestal niet maar bouwt erop voort.
Is Microsoft Defender genoeg voor een klein bedrijf?
De ingebouwde antivirus van Windows is een redelijke basis. Of je ook EDR van Microsoft hebt, hangt af van je licentie; Microsoft 365 Business Premium bevat bijvoorbeeld Defender for Business. Of het genoeg is, hangt minder af van het product dan van de vraag of het op alle apparaten aanstaat en of iemand de meldingen opvolgt.
Wat is het verschil tussen EDR, XDR en MDR?
EDR kijkt naar het apparaat. XDR legt dat naast andere bronnen, zoals e-mail en accounts, en maakt van losse meldingen één incident. MDR is geen product maar een dienst: mensen die de meldingen van EDR of XDR dag en nacht beoordelen en ingrijpen. Voor een MKB-bedrijf zonder eigen beveiligingsteam is MDR meestal een grotere stap vooruit dan XDR.
Doen jullie ook forensisch onderzoek na een aanval?
Nee. Wij isoleren, herstellen en zorgen dat er weer gewerkt kan worden, en wij leveren de gegevens uit de EDR-console aan. Een forensisch onderzoek dat als bewijs moet dienen, of dat een verzekeraar of toezichthouder vraagt, doet een gespecialiseerd onderzoeksbureau. Of een incident gemeld moet worden, beoordeel je met je jurist en je verzekeraar.
Verder lezen
De laag eromheen, en wie er meekijkt.
Zullen we kijken wie jullie meldingen leest?
Vertel welke licenties je hebt en wat er nu op de werkplekken draait. Wij zeggen of je EDR al hebt zonder het te gebruiken, wie de meldingen nu ziet, en wat er nodig is om dat ook ’s nachts te regelen.
Praktische IT-kennis in je inbox
Nieuwe gidsen over beheer, beveiliging en de werkplek, geschreven door de mensen die het werk doen. Geen verkooppraat, en afmelden kan met één klik.