
Czym jest EDR i czy antywirus jeszcze wystarcza?
Czym jest EDR i czy jest Ci potrzebny, skoro na każdym laptopie jest już antywirus? Krótka odpowiedź: antywirus zatrzymuje to, co rozpoznaje, a EDR zapisuje, co się dzieje, i pozwala zareagować, gdy coś mimo wszystko wejdzie. Dłuższa odpowiedź dotyczy tego, kto patrzy na alerty, i tu pojawiają się XDR i MDR.
Antywirus blokuje to, co rozpoznaje. EDR zapisuje, co dzieje się na urządzeniu, rozpoznaje podejrzane zachowanie i pozwala zdalnie odciąć laptop od sieci.
Różnica leży mniej w wykrywaniu, a bardziej w reagowaniu: EDR dostarcza alerty, a alert, na który nikt nie patrzy, niczego nie chroni.
XDR łączy więcej źródeł niż samo urządzenie, a MDR to usługa z ludźmi, którzy patrzą i reagują. Zacznij od pytania, kto decyduje w nocy, a nie od nazwy produktu.
Czym jest EDR?
EDR to skrót od endpoint detection and response. To oprogramowanie na stacjach roboczych i serwerach, które robi trzy rzeczy: zapisuje, co dzieje się na urządzeniu (jakie programy startują, których plików dotykają, z jakimi adresami się łączą), porównuje to zachowanie z tym, co robią atakujący, i pozwala zareagować, gdy coś idzie źle.
To ostatnie robi różnicę. Z jednej konsoli odcinasz laptop od sieci, gdy jeszcze może rozmawiać z administratorem, zatrzymujesz proces, wrzucasz plik do kwarantanny i widzisz, jak coś weszło. Niektóre produkty potrafią cofnąć zmiany wprowadzone przez ransomware, ale nie licz, że zastąpi to kopię zapasową.
Czym EDR nie jest: produktem, który się instaluje i zapomina. Dostarcza alerty, a część z nich to fałszywe alarmy. Kto go włącza, nie ustaliwszy, kto te alerty czyta, kupił drogi dziennik zdarzeń.
EDR czy antywirus: różnica w praktyce
Klasyczny antywirus porównuje pliki z cechami znanego złośliwego oprogramowania i blokuje to, co pasuje. Nowoczesny antywirus patrzy też na zachowanie, więc granica jest mniej ostra, niż sugerują ulotki. Prawdziwa różnica tkwi w trzech rzeczach:
- Co jest przechowywane. Antywirus zgłasza blokadę i zapomina o reszcie. EDR zachowuje cały łańcuch: który dokument uruchomił skrypt, ten pobrał program, ten otworzył połączenie. Bez tego łańcucha po incydencie nie wiesz, co jeszcze zostało naruszone.
- Co możesz zrobić. Antywirus blokuje albo przepuszcza. EDR pozwala odizolować urządzenie, sprawdzić, czy ten sam plik jest na innych maszynach, i prześledzić atak krok po kroku.
- Kto wykonuje pracę. Antywirus działa w dużej mierze sam. EDR wymaga kogoś, kto ocenia alerty i podejmuje decyzje.
Atakujący często nie używają już złośliwego pliku, tylko narzędzi, które są na każdej maszynie z Windowsem, takich jak PowerShell czy narzędzie administracyjne, w połączeniu ze skradzionym hasłem. Po sygnaturze nic tu nie rozpoznasz, po zachowaniu tak. Po to istnieje EDR, i dlatego daje więcej alertów.
Czy obok Microsoft Defendera potrzebujesz czegoś jeszcze?
To pytanie słyszymy najczęściej, a odpowiedź zaczyna się od licencji. Każdy komputer z Windowsem ma wbudowany antywirus. Czy masz też EDR, zależy od subskrypcji: Microsoft 365 Business Premium zawiera na przykład Defender for Business, czyli EDR dla MŚP, podczas gdy wiele innych subskrypcji daje tylko wbudowany antywirus. Sprawdź to, zanim cokolwiek dokupisz; zdarza się, że EDR jest już opłacony i nigdy nie został skonfigurowany.
Jeśli jest, następne pytanie brzmi, czy działa tak, jak powinien: czy wszystkie urządzenia są podłączone, także Maki i serwery, czy polityki są ustawione centralnie i czy alert trafia do konkretnej osoby. Drugi produkt obok nie rozwiąże żadnej z tych trzech spraw.
Inny produkt może mieć sens: jeśli masz dużo urządzeń spoza Windowsa, jeśli Twój partner od utrzymania pracuje na innej platformie i ma do niej ludzi w gotowości, albo jeśli świadomie nie chcesz trzymać zabezpieczeń u tego samego dostawcy co oprogramowanie biurowe. Wtedy nie pozwalaj, żeby dwa produkty skanowały jednocześnie, bo sobie przeszkadzają. Wbudowany antywirus powinien być wtedy w trybie pasywnym.
Kto przeczyta alert o trzeciej w nocy?
Atak rzadko zaczyna się we wtorek o dziesiątej rano. Ustal przed pierwszym alertem, co wtedy się dzieje:
- Kto dostaje alert. Wspólna skrzynka, której nikt nie czyta, się nie liczy.
- Kto może odizolować urządzenie. Bez konsultacji, także gdy to laptop dyrektora, czy dopiero po telefonie? Różnica to często godzina, a w tej godzinie ransomware szyfruje dysk sieciowy.
- Co może dziać się automatycznie. Większość produktów EDR potrafi przy jednoznacznym alercie sama izolować urządzenie albo zatrzymać proces. Zdecyduj dla każdego rodzaju alertu, czy ma to być włączone.
- Kto decyduje o czymś więcej. Reset haseł, wyłączenie serwera, telefon do ubezpieczyciela: nie decyduje o tym osoba czytająca alert, tylko ktoś do tego wyznaczony.
Jeśli uczciwa odpowiedź na pierwsze pytanie brzmi „nikt poza godzinami pracy”, to nie jest powód, żeby EDR zostawić wyłączony. To powód, żeby poważnie potraktować pytanie o MDR poniżej.
EDR czy XDR: co dodaje to X
XDR, extended detection and response, zestawia alerty z urządzenia z alertami z innych źródeł: poczty, prób logowania i kont, aplikacji w chmurze, a czasem sieci. Atak rzadko jest widoczny w jednym miejscu. Mail phishingowy, logowanie z obcej lokalizacji i laptop, który potem uruchamia coś dziwnego, to trzy osobne alerty; XDR robi z nich jeden incydent.
W praktyce XDR to zwykle rozszerzenie oferty jednego dostawcy na jego własne produkty. Działa dobrze, gdy poczta, tożsamość i stacje robocze są już u tego dostawcy, a średnio, gdy środowisko składa się z pięciu marek. Nie pytaj więc, czy produkt nazywa się XDR, tylko które z Twoich źródeł naprawdę wczytuje.
Ten krok ma sens, gdy spełnione są trzy warunki:
- EDR działa na wszystkich urządzeniach, a alerty są obsługiwane;
- masz już więcej niż jedno źródło, które ma coś do powiedzenia, zwykle pocztę i konta;
- jest ktoś, kto zbadany incydent też rozpracuje, bo XDR poprawia przegląd, ale nie zmniejsza pracy.
Jeśli brakuje pierwszego punktu, XDR da ładniejszy pulpit nad tymi samymi dziurami. XDR to też coś innego niż SIEM, który zbiera logi z dowolnych źródeł; o tym piszemy w tekście o SIEM i SOAR.
MDR to nie produkt, tylko usługa
MDR, managed detection and response, to EDR lub XDR z ludźmi: zespół, który ocenia alerty dzień i noc, odsiewa fałszywe alarmy i reaguje przy prawdziwym ataku. Dla organizacji bez własnego zespołu bezpieczeństwa to zwykle krok, który daje najwięcej, więcej niż cięższy produkt.
Dostawcy bardzo różnią się tym, co znaczy „response”. Dopytaj:
- Czy sami reagują, czy doradzają? Czy dostawca izoluje urządzenie, czy dostajesz maila z radą, żeby to zrobić?
- Na których urządzeniach? Także serwery, także Maki, także urządzenia w oddziale z własną siecią?
- Kto do kogo dzwoni? Numer telefonu i lista osób, do których dzwoni się po kolei, także poza godzinami pracy.
- Gdzie kończy się ich praca. Po izolacji urządzenie trzeba skonfigurować na nowo, konto odtworzyć, a użytkownika znów wprowadzić do pracy. Czy robi to dostawca MDR, czy Twoje IT, i czy te dwie strony o sobie wiedzą?
- Co dostajesz z powrotem. Miesięczny raport: co zgłoszono, co zrobiono i co jest jeszcze otwarte.
Kolejność, która działa w MŚP
Kto patrzy na to pierwszy raz, najlepiej pracuje w tej kolejności. Każdy krok ma sens dopiero, gdy poprzedni stoi.
- Podstawy. Aktualizacje na czas, weryfikacja dwuetapowa na każdym koncie, brak codziennej pracy z uprawnieniami administratora. Bez tych trzech elementów żaden produkt do wykrywania nie nadrobi zaległości.
- Antywirus zarządzany centralnie. Na każdym urządzeniu, z jednym przeglądem, w którym widać, gdzie jest wyłączony.
- EDR z ustaleniami. Na wszystkich stacjach roboczych i serwerach, z zapisem, kto czyta alerty i kto może izolować.
- MDR, gdy nie ma nikogo. Gdy odpowiedź na pytanie „kto patrzy w nocy” brzmi nikt albo jedna osoba, która też jeździ na urlop.
- XDR, gdy jest więcej do połączenia. Gdy poczta i konta wyraźnie odgrywają rolę w incydentach, które widzisz.
Dwa pytania pomagają wybrać między EDR z własnymi ustaleniami a MDR: jak długo firma wytrzyma bez plików i poczty oraz ile czasu mija teraz, zanim ktoś zobaczy alert, który przychodzi o północy? Jeśli drugi czas jest dłuższy niż pierwszy, tam jest Twoja luka.
Gdzie kończy się nasza praca
Co robimy. Konfigurujemy EDR na stacjach roboczych i serwerach, ustawiamy polityki i akcje automatyczne oraz obsługujemy alerty w uzgodnionych godzinach, w ramach naszego utrzymania albo managed security. Przy incydencie izolujemy urządzenia, odtwarzamy urządzenia i konta i dbamy o to, żeby ludzie mogli znów pracować.
Czego nie robimy. Nie tworzymy oprogramowania zabezpieczającego: to, jak dobrze produkt wykrywa, jest zadaniem producenta, a żaden produkt nie zatrzyma wszystkiego. Nie prowadzimy analizy śledczej, która ma służyć jako dowód albo której wymaga ubezpieczyciel lub organ nadzoru. Robi to wyspecjalizowana firma, a my dostarczamy dane z konsoli EDR. Nie jesteśmy też ubezpieczycielem ani prawnikiem: czy incydent trzeba zgłosić, oceniasz razem z nimi.
Pytania, które nam zadajecie
Pięć, które wracają najczęściej.
Czym jest EDR?
EDR to skrót od endpoint detection and response: oprogramowanie na stacjach roboczych i serwerach, które zapisuje, co dzieje się na urządzeniu, rozpoznaje podejrzane zachowanie i pozwala zareagować, na przykład odciąć laptop od sieci. Różnica względem antywirusa polega na tym, że EDR widzi też nadużycie narzędzi, które już są na urządzeniu, i zachowuje cały łańcuch, więc po incydencie można odtworzyć, co zostało naruszone.
Czy EDR to to samo co antywirus?
Nie. Antywirus blokuje to, co rozpoznaje, i to zgłasza. EDR zapisuje, co dzieje się na urządzeniu, rozpoznaje zachowanie i daje środki do reakcji. Wiele produktów EDR zawiera też własny antywirus, więc EDR zazwyczaj nie zastępuje antywirusa, tylko się na nim opiera.
Czy Microsoft Defender wystarczy małej firmie?
Wbudowany antywirus Windowsa to rozsądna podstawa. To, czy masz też EDR od Microsoftu, zależy od licencji; Microsoft 365 Business Premium zawiera na przykład Defender for Business. Czy to wystarczy, zależy mniej od produktu, a bardziej od tego, czy jest włączony na wszystkich urządzeniach i czy ktoś obsługuje alerty.
Jaka jest różnica między EDR, XDR i MDR?
EDR patrzy na urządzenie. XDR zestawia to z innymi źródłami, takimi jak poczta i konta, i z osobnych alertów robi jeden incydent. MDR to nie produkt, tylko usługa: ludzie, którzy dzień i noc oceniają alerty z EDR lub XDR i reagują. Dla firmy z sektora MŚP bez własnego zespołu bezpieczeństwa MDR to zwykle większy krok naprzód niż XDR.
Czy prowadzicie też analizę śledczą po ataku?
Nie. Izolujemy, odtwarzamy i dbamy o to, żeby można było znów pracować, a dane z konsoli EDR przekazujemy dalej. Analizę śledczą, która ma służyć jako dowód albo której żąda ubezpieczyciel lub organ nadzoru, prowadzi wyspecjalizowana firma. To, czy incydent trzeba zgłosić, oceniasz razem z prawnikiem i ubezpieczycielem.
Czytaj dalej
Warstwa wokół i ci, którzy patrzą.
Sprawdzimy razem, kto czyta Wasze alerty?
Napisz, jakie masz licencje i co działa teraz na stacjach roboczych. Powiemy, czy masz już EDR i go nie używasz, kto widzi alerty dzisiaj i co jest potrzebne, żeby obsługa działała także w nocy.
Praktyczna wiedza o IT w Twojej skrzynce
Nowe poradniki o zarządzaniu, bezpieczeństwie i stanowiskach pracy, pisane przez ludzi, którzy wykonują tę pracę. Bez sprzedażowego gadania, a z subskrypcji zrezygnujesz jednym kliknięciem.