
Een smart building op kantoor: het netwerk onder de sensoren
Een smart building begint bij de installateur en de gebouweigenaar, en komt daarna bij IT terecht: honderden sensoren, regelaars, lezers en schermen die allemaal op het netwerk willen. Wat er dan niet is afgesproken, wordt een gat in je beveiliging of een storing zonder eigenaar. Dit is wat de IT-kant regelt.
Een smart building is voor IT vooral een netwerk vol apparaten die niet door IT zijn gekozen: sensoren, regelaars, toegangslezers en schermen.
Geef elk gebouwsysteem een eigen segment, en laat de installateur alleen langs één gecontroleerde route op afstand binnen.
Klimaat, elektra en het gebouwbeheersysteem zijn van de installateur; wij doen het netwerk eronder en de koppeling met de kantoor-IT.
Wat een smart building in een kantoor is
In een kantoor betekent smart building zelden een futuristisch gebouw. Het is een reeks systemen die met elkaar en met het netwerk praten: het gebouwbeheersysteem voor klimaat en ventilatie, aanwezigheids- en CO2-sensoren, verlichting die op aanwezigheid reageert, toegangscontrole, energiemeters, schermen bij de vergaderruimtes en een systeem om werkplekken te reserveren. Dat laatste deel, rond de gebruiker, heet ook wel smart office.
Wat ze gemeen hebben: ze zijn gekozen door de gebouweigenaar, de facilitair manager of de installateur, en niet door IT. Ze komen wel op het netwerk. Daar begint het werk voor de IT-kant, en daar gaat dit artikel over: niet welke sensor je koopt, maar wat er onder die sensoren moet kloppen.
De opbrengst van een slim gebouw zit in beter gebruik van ruimte en energie. Die valt weg zodra de gegevens niet te vertrouwen zijn, of zodra een thermostaat de ingang wordt naar de rest van het netwerk.
Gebouw, huurder en installateur: wie is eigenaar
In een verzamelgebouw is de verdeling vaak zo: de verhuurder is eigenaar van het gebouwbeheersysteem en de installaties, de huurder van zijn eigen netwerk en werkplekken, en de installateur onderhoudt de techniek in opdracht van de verhuurder. Een sensor in jouw vergaderruimte kan dus van iemand anders zijn en over jouw netwerk praten, of over een eigen netwerk dat door je plafond loopt.
- Leg per systeem vast van wie het is, wie het onderhoudt, welk netwerk het gebruikt en wie de gegevens krijgt.
- Spreek af of systemen van de verhuurder over jouw netwerk mogen. Zo ja, dan in een eigen segment en met een afspraak over wie storingen meldt; zo nee, dan legt de verhuurder een eigen verbinding aan.
- Zet het in de huur- of servicecontracten, niet in een mail bij de oplevering. Bij een verhuizing of een nieuwe installateur is die mail weg.
Het netwerk onder een smart building
Gebouwsystemen gebruiken een mengsel van verbindingen. BACnet over IP is gangbaar voor gebouwbeheer. Sensoren praten vaak draadloos met een gateway, via LoRaWAN, Zigbee of een eigen protocol van de fabrikant, en die gateway hangt aan het bedrade netwerk. Toegangslezers, camera’s, schermen en soms ook verlichting krijgen hun stroom via PoE uit de switch.
- Tel het PoE-budget. Een switch die op laptops en telefoons is berekend, schiet tekort zodra er camera’s, lezers en verlichting bij komen.
- Bedraad wat vast hangt, draadloos wat beweegt. Sensoren op wifi krijgen een eigen netwerknaam en een dekking die gemeten is.
- Gateways zijn netwerkapparaten. Ze krijgen een vast adres, een plek in het assetregister en updates, net als een switch.
- Vraag wat er gebeurt als het netwerk weg is. Toegangscontrole en klimaat horen lokaal door te werken. De installateur weet of dat zo is; laat het hem op papier zetten.
Elk gebouwsysteem een eigen segment
De regel is dezelfde als bij printers en telefoons, maar strenger: elk gebouwsysteem in een eigen segment, met een firewall die alleen het verkeer doorlaat dat nodig is. Hoe je zo’n indeling opzet, staat in ons artikel over VLAN’s op kantoor.
- Gebouwbeheer, toegangscontrole, camera’s en sensoren elk apart. Nooit op het gastennetwerk en nooit in het segment van de werkplekken.
- Alleen naar buiten wat nodig is. Een sensor die meldt aan het cloudplatform van zijn fabrikant, heeft één bestemming nodig en niet het hele internet.
- Standaardwachtwoorden eruit bij de installatie, en een lijst van wat er hangt. Een apparaat dat niemand kent, krijgt nooit een update.
Gebouwapparatuur draait vaak jaren zonder updates. In een plat netwerk is zo’n apparaat een opstap naar de administratie; in een eigen segment is het een apparaat dat alleen met zijn eigen gateway praat.
Onderhoud op afstand door de installateur
Het grootste risico zit zelden in de sensor zelf, maar in hoe de installateur erbij komt. Een eigen mobiele router in de technische ruimte, of een toegang op afstand die altijd openstaat, is een deur naast je firewall die niemand bewaakt.
- Eén gecontroleerde route voor onderhoud op afstand, met persoonlijke accounts en meervoudige verificatie.
- Toegang die openstaat als er gewerkt wordt en daarna dicht, met een logboek van wie wanneer binnen was.
- Een afspraak in het onderhoudscontract dat er zonder overleg geen eigen verbindingen naar buiten worden geplaatst.
Sensoren, bezetting en privacy
Een sensor die alleen telt hoeveel mensen er in een ruimte zijn, is iets anders dan een systeem dat bijhoudt wie waar zat. Zodra gegevens naar een persoon te herleiden zijn, via een pas, een reservering of een wifiverbinding, gelden de regels van de AVG: een doel, een bewaartermijn en een beperkte kring die erbij mag.
Bij een systeem dat aanwezigheid of gedrag van medewerkers kan volgen, heeft de ondernemingsraad instemmingsrecht op grond van artikel 27 van de WOR. Kies waar het kan voor tellen in plaats van volgen, en leg dat vast in de configuratie en niet alleen in een beleid.
Updates en levensduur
Een gebouw gaat decennia mee, een sensor jaren en een gateway soms korter. Dat ritme botst met IT, waar een apparaat zonder updates wordt vervangen.
- Leg per systeem vast wie de firmware bijwerkt en hoe vaak, en laat het opnemen in de rapportage van de installateur.
- Vraag bij aankoop hoe lang de fabrikant updates levert. Een sensor zonder updates in een eigen segment is een risico dat je kunt dragen; in een plat netwerk niet.
- Zet gateways en servers van het gebouwbeheer in het assetregister, met een einddatum, zoals elk ander stuk IT.
Waar ons werk ophoudt
Wat wij doen. Wij doen het netwerk onder het smart building: datakabel, switches met voldoende PoE, wifi met een gemeten dekking, segmenten en firewallregels, en de gecontroleerde route voor onderhoud op afstand. Wij houden de lijst bij van wat er aan het netwerk hangt, beheren wat aan de IT-kant staat en koppelen het gebouw aan de kantoor-IT waar dat nodig is. Meer over het aansluiten van sensoren en gateways staat bij onze IoT-diensten.
Wat wij niet doen. Wij zijn geen aannemer en geen installateur. Klimaat, ventilatie, elektra en verlichtingsinstallaties zijn van de installateur, net als het gebouwbeheersysteem en zijn regelingen: wij programmeren geen regelaars en stellen geen installaties in. Het platform van het gebouwbeheer of van de sensoren is van een derde; wij koppelen en zorgen voor een schoon netwerk, maar bepalen niet wat het systeem doet. Wij leggen datakabel en hangen apparatuur op; bouwkundig werk is van de aannemer.
Vragen die we hierover krijgen
De vijf die het vaakst terugkomen.
Wat is een smart building?
Een smart building is een gebouw waarin systemen als klimaat, verlichting, toegangscontrole en sensoren met elkaar en met het netwerk verbonden zijn, zodat ze op gebruik kunnen reageren en gegevens opleveren over bezetting en energie. In een kantoor is het meestal een verzameling losse systemen die via één netwerk en soms één platform samenwerken.
Wat is het verschil tussen een smart building en een smart office?
Smart building gaat over het hele gebouw, inclusief installaties als klimaat, ventilatie en energie. Smart office gaat over de werkplek van de gebruiker: werkplekken en vergaderruimtes reserveren, bezetting zien en de techniek in de vergaderruimte. Voor het netwerk maakt het weinig uit; beide brengen apparaten die een eigen segment nodig hebben.
Moeten gebouwsystemen op een apart netwerk?
Ze horen in elk geval in een eigen segment, gescheiden van de werkplekken en het gastennetwerk, met een firewall die alleen het nodige verkeer doorlaat. Dat kan op dezelfde fysieke switches met VLAN’s, of op een eigen netwerk als de verhuurder dat beheert. Een plat netwerk waarin alles alles ziet, is het eigenlijke risico.
Mag de installateur op afstand inloggen op het gebouwbeheer?
Ja, maar via één gecontroleerde route, met persoonlijke accounts, meervoudige verificatie en een logboek, en het liefst alleen als er gewerkt wordt. Een eigen mobiele router of een altijd openstaande toegang in de technische ruimte hoort daar niet bij. Leg die afspraak vast in het onderhoudscontract.
Installeren jullie ook het gebouwbeheersysteem?
Nee. Wij zijn geen aannemer en geen installateur; klimaat, elektra, verlichting en het gebouwbeheersysteem zijn van de installateur. Wij doen het netwerk eronder: bekabeling, switches, wifi, segmentatie en de veilige toegang op afstand, en de koppeling met de kantoor-IT.
Verder lezen
Waar een slim gebouw op aansluit.
Wordt je kantoor slim? Begin bij het netwerk
Stuur ons de lijst met systemen die de installateur of de verhuurder wil aansluiten. Wij zeggen welke segmenten, poorten en toegang er nodig zijn en wat je netwerk nu nog mist.
Praktische IT-kennis in je inbox
Nieuwe gidsen over beheer, beveiliging en de werkplek, geschreven door de mensen die het werk doen. Geen verkooppraat, en afmelden kan met één klik.