
Een autorisatiematrix: wie mag wat, en wie houdt hem bij
Een autorisatiematrix legt vast welke functie bij welk systeem en welke map mag, en op welk niveau. Op papier is dat een tabel van een middag werk. Het lastige deel is wat erna komt: de matrix vertalen naar groepen in je omgeving, en zorgen dat hij nog klopt nadat iemand drie keer van functie is gewisseld.
Een autorisatiematrix beschrijft rechten per functie, niet per persoon. Wie een uitzondering nodig heeft, krijgt die als uitzondering, met een reden en een einddatum.
In de omgeving zelf hangen rechten aan groepen en nooit aan losse accounts. Dan is een functiewissel één wijziging in plaats van twintig.
De matrix blijft alleen kloppen met een eigenaar per systeem en een vaste herziening. Wie mag wat, beslist de organisatie; wij voeren het uit.
Wat een autorisatiematrix is, en wat hij niet is
Een autorisatiematrix is een tabel. In de rijen staan de functies of rollen in je organisatie, in de kolommen de systemen en gegevensverzamelingen: de financiële administratie, het HR-dossier, de projectmappen, het klantsysteem, de gedeelde mailbox van de inkoop. In elk vakje staat één niveau: geen toegang, lezen, bewerken of beheren.
Het doel is dat je op één vraag een antwoord hebt dat niet van iemands geheugen afhangt: waarom heeft deze persoon toegang tot dit systeem? Het antwoord hoort te zijn “omdat hij deze functie heeft”, en niet “omdat het ooit zo is ingesteld”.
Wat een autorisatiematrix níét is: een overzicht van beheerdersrechten. Wie servers, de tenant of de firewall mag inrichten, is een apart onderwerp met eigen regels (aparte beheeraccounts, rechten alleen als je ze nodig hebt). Die horen in een eigen register. Deze matrix gaat over het gewone werk: wie welke gegevens ziet en bewerkt.
Begin bij functies, niet bij mensen
De verleiding is om de huidige stand over te nemen: per medewerker opschrijven wat hij nu heeft. Dat levert een matrix op die precies alle fouten van vandaag vastlegt. Werk andersom:
- Haal de functielijst bij HR op. Niet de namen, de functies. Bij de meeste MKB-organisaties zijn dat er minder dan je denkt, en een aantal blijkt in de praktijk hetzelfde werk te doen.
- Leg een basisrol vast die iedereen krijgt. Mail, het intranet, de algemene mappen, het ticketsysteem. Alles wat in die rol zit, hoef je per functie niet meer te noemen.
- Vul per functie alleen in wat erbovenop komt. Zo blijft de matrix leesbaar en zie je meteen waar een functie veel bijzondere rechten heeft.
- Vraag per vakje: heeft deze functie dit nodig om het werk te doen? “Handig” en “dat had de vorige ook” zijn geen redenen.
Pas daarna leg je de huidige stand ernaast. Het verschil is je werklijst: rechten die weg moeten, en soms ook rechten die ontbreken en die mensen nu via een collega omzeilen.
Hoeveel rechtenniveaus je nodig hebt
Drie of vier niveaus is genoeg: lezen, bewerken en beheren (mag ook rechten van anderen aanpassen), met “geen toegang” als het lege vakje. Meer niveaus lijken preciezer, maar niemand kan later nog uitleggen wat het verschil was tussen “bewerken” en “bewerken beperkt”.
Twee dingen verdienen een eigen markering in de matrix:
- Functiescheiding. Combinaties die één persoon niet mag hebben, zoals een betaling aanmaken én goedkeuren, of een leverancier aanmaken én facturen betalen. Zet ze erbij als regel, dan valt een conflict op voordat het is ingesteld.
- Uitzonderingen. Iemand die tijdelijk een collega vervangt of aan een project werkt. Die krijgt het recht als uitzondering, met de naam van degene die het goedkeurde en een einddatum. Een uitzondering zonder einddatum is na een jaar een vast recht dat niemand meer kent.
Van matrix naar de omgeving: groepen, geen personen
Een matrix op papier beschermt niets. Hij werkt pas als de omgeving hem volgt, en dat lukt alleen als rechten aan groepen hangen en nooit aan losse accounts. Per functie of rol één groep; die groep krijgt toegang tot de SharePoint-site, de map of de gedeelde mailbox. Een medewerker wordt lid van de groep van zijn functie en erft daarmee alles.
Het voordeel zie je bij elke wijziging. Een nieuwe collega is één lidmaatschap. Een functiewissel is lid worden van de ene groep en uit de andere gaan. Wie bij een audit vraagt wie er in de financiële administratie kan, krijgt een ledenlijst in plaats van een zoektocht door twintig instellingen.
In Microsoft 365 kun je groepen ook laten vullen op basis van een veld in het gebruikersprofiel, zoals afdeling of functie. Dat werkt alleen als HR die velden betrouwbaar invult; anders verhuis je de fout van de ene plek naar de andere. Bedrijfsapplicaties zoals het boekhoud- of ERP-pakket hebben vaak hun eigen rollen; die horen als kolom in dezelfde matrix, ook als iemand anders ze instelt. Hoe toegang, MFA en beheerdersrechten in samenhang worden ingericht, staat op onze pagina over toegangsbeheer.
In dienst, van functie wisselen, uit dienst
De matrix wordt op drie momenten gebruikt, en bij elk moment hoort een vaste route: wie vraagt het aan, wie keurt goed, wie voert uit.
- In dienst. De leidinggevende geeft de functie door, IT zet de medewerker in de groep van die functie. Geen losse verzoeken als “geef hem ook maar wat zij heeft”.
- Van functie wisselen. Dit is waar het meestal misgaat. De nieuwe rechten komen er snel bij, want daar wordt om gevraagd; de oude gaan er zelden af, want daar vraagt niemand om. Na een paar wissels kan iemand overal bij. Maak het weghalen van de oude groep daarom onderdeel van dezelfde wijziging.
- Uit dienst. Account uit, groepslidmaatschappen weg, gedeelde wachtwoorden waar hij bij kon wijzigen. Op de laatste werkdag en niet als het opvalt.
Laat HR de trigger zijn en niet de medewerker zelf. Een functiewissel staat in het HR-systeem voordat iemand eraan denkt een ticket te maken.
Wie de autorisatiematrix bijhoudt
Elke kolom in de matrix krijgt een eigenaar: degene in de organisatie die over die gegevens gaat. De financieel manager voor de administratie, HR voor de personeelsdossiers. Die eigenaar beslist wie erbij mag; IT voert uit. Dat is geen formaliteit: IT weet niet of een projectleider de salarisgegevens moet kunnen zien, en hoort dat ook niet te beslissen.
Daarnaast een vaste herziening: minstens eens per jaar, en vaker voor gevoelige systemen. De eigenaar krijgt de ledenlijst van zijn groepen en tekent af of die klopt. Dat kost per systeem een kwartier en het vindt elke keer iets.
Werk je naar ISO/IEC 27001, dan verwacht de norm dat toegangsrechten worden toegekend, herzien en ingetrokken volgens een vastgelegde werkwijze; een bijgehouden autorisatiematrix met herzieningen is daar het bewijs van. En de AVG vraagt passende maatregelen om persoonsgegevens te beveiligen, waar beperken wie erbij kan het meest voor de hand liggende van is.
Waar ons werk ophoudt
Wat wij doen. Wij helpen de matrix opzetten vanuit de functielijst, leggen de huidige rechten ernaast, richten de groepen in Microsoft 365 en op de bestandsomgeving in, en voeren wijzigingen uit via een vaste route. Bij een herziening leveren wij de ledenlijsten aan de eigenaren.
Wat wij niet doen. Wij beslissen niet wie in jouw organisatie welke gegevens mag zien; dat is aan de eigenaar van die gegevens en aan de directie. Rollen binnen bedrijfsapplicaties van een derde, zoals een ERP- of salarispakket, stelt de leverancier of beheerder van dat pakket in; wij nemen ze op in de matrix. En wij zijn geen auditor: of je inrichting voldoet aan ISO/IEC 27001 of de AVG, beoordeelt een certificerende instelling of je functionaris gegevensbescherming.
Vragen over de autorisatiematrix
De vijf die het vaakst terugkomen.
Wat is een autorisatiematrix?
Een tabel die per functie of rol vastlegt tot welke systemen en gegevens iemand toegang heeft, en op welk niveau: geen toegang, lezen, bewerken of beheren. Hij maakt rechten uitlegbaar: iemand heeft toegang omdat hij een bepaalde functie heeft, niet omdat het ooit zo is ingesteld.
Hoe maak je een autorisatiematrix?
Begin bij de functielijst van HR, niet bij de huidige rechten per medewerker. Leg een basisrol vast die iedereen krijgt, vul per functie alleen aan wat erbovenop komt, en leg daarna de huidige stand ernaast. Het verschil is de lijst van rechten die weg moeten of ontbreken.
Wat is het verschil tussen een autorisatiematrix en rolgebaseerde toegang?
Rolgebaseerde toegang is de werkwijze: rechten hangen aan een rol en niet aan een persoon. De autorisatiematrix is het document waarin die rollen en hun rechten staan. In de omgeving zelf wordt elke rol een groep, en een medewerker erft de rechten door lid te worden van de groep van zijn functie.
Hoe vaak moet je een autorisatiematrix herzien?
Minstens eens per jaar, en vaker voor gevoelige systemen zoals de financiële administratie of HR-dossiers. Laat de eigenaar van elk systeem de ledenlijst van zijn groepen controleren en aftekenen. Daarnaast hoort de matrix bij elke functiewissel bijgewerkt te worden, niet pas bij de herziening.
Bepalen jullie wie welke rechten krijgt?
Nee. Wie welke gegevens mag zien, beslist de eigenaar van die gegevens binnen jouw organisatie. Wij helpen de matrix opzetten, richten de groepen in en voeren wijzigingen uit, en wij leveren de ledenlijsten voor een herziening. Of de inrichting aan een norm voldoet, beoordeelt een auditor en niet wij.
Verder lezen
Waar de autorisatiematrix op aansluit.
Zullen we je rechten naast de functielijst leggen?
Stuur ons je functielijst en de systemen waar het om gaat. Wij laten zien welke rechten er nu aan losse accounts hangen en hoe een matrix met groepen eruitziet; wie wat mag, beslis je zelf.
Praktische IT-kennis in je inbox
Nieuwe gidsen over beheer, beveiliging en de werkplek, geschreven door de mensen die het werk doen. Geen verkooppraat, en afmelden kan met één klik.