
Süreç otomasyonu: önce hangi süreçler
Süreç otomasyonu bir araçla değil, bir soruyla başlar: çalışanlarınız her gün hangi işi yeniden yazıyor, iletiyor ya da elle kontrol ediyor? Bir KOBİ için önerdiğimiz sıra şudur: doğru süreci seçin, onu çizin, işe yarayan en hafif yöntemi belirleyin ve ilk akış devreye girmeden önce BT tarafını düzenleyin.
Önce sık tekrarlanan, sabit kurallara uyan ve zaten dijital gelen işi otomatikleştirin. İstisna ve takdir dolu işler sonra gelir ya da hiç gelmez.
İşe yarayan en hafif yöntemi seçin: yazılımınızın zaten sunduğu bir özellik entegrasyondan, entegrasyon bir akıştan, akış da ekranları kullanan bir robottan önce gelir.
Bir otomasyon bir hesap, yetkiler ve bir sorumluyla çalışır. Bunu önceden düzenleyin; aksi hâlde onu kuran kişi ayrıldığı gün sessizce durur.
Önce hangi süreçleri otomatikleştirmelisiniz
Bir KOBİ’de süreç otomasyonu, dört koşulu karşılayan işte önce karşılığını verir. Ne kadar çok koşul sağlanırsa aday o kadar iyidir:
- Sık tekrarlanır. Her gün ya da her hafta, yılda iki kez değil. Nadir yapılan bir görevi kurmak ve sürdürmek, kazandırdığından fazlasına mal olur.
- Sabit kurallara uyar. Her adımda birinin düşünmesi ya da danışması gerekiyorsa bu kural işi değil, takdir işidir.
- Girdi zaten dijitaldir. Bir posta kutusundaki PDF fatura, bir web formu, bir sistemdeki kayıt. Önce taranması gereken kâğıt ikinci bir projedir.
- Süreç oturmuştur. Gelecek ay değişecek bir çalışma biçimini gelecek ay yeniden otomatikleştirirsiniz.
Uygulamada hep benzer süreçler öne çıkar: gelen faturaları muhasebe için hazırlamak, web sitesinden gelen bir talebi CRM’e aktarmak, işe giriş ve çıkışlarda hesap açıp kapatmak, izin ya da masraf talebini onaya göndermek, iki sistemden düzenli bir rapor derlemek.
Şimdilik bırakmanız gerekenler: çok sayıda istisna içeren süreçler, bir hatanın kimse kontrol etmeden müşteriye ulaştığı süreçler ve kimsenin tam olarak anlatamadığı süreçler. Sonuncusunda yapılacak iş otomasyon değil, önce anlaşmaktır.
Süreci otomatikleştirmeden önce çizin
Dağınık bir süreci otomatikleştirmek, hızlı ama yine dağınık bir süreç verir. Bu nedenle önce sürecin el kitabında yazdığı gibi değil, gerçekte nasıl işlediğini kâğıda ya da not dolu bir duvara aktarın.
- Adımlar: ne geliyor, onunla ne yapılıyor, nereye gidiyor.
- Karar noktaları: kim onaylıyor, hangi kurala göre ve o kişi yokken ne oluyor.
- İstisnalar: hangi durumlar farklı ilerliyor ve ne sıklıkla. Bunları birkaç hafta sayın; herkesin bahsettiği istisna çoğu zaman nadir çıkar, tersi de olur.
- Sistemler: veriler hangi yazılımlarda duruyor ve kimin erişimi var.
Çizim sırasında çoğu zaman bir adımın gereksiz olduğu ya da iki bölümün aynı işi yaptığı görülür. Önce bunu kaldırın. Geriye kalan, otomatikleştireceğiniz kısımdır; otomasyonun ne yapmaması gerektiği de böylece netleşir.
Hafiften ağıra dört yöntem
Otomasyonun tek bir yolu yoktur. Temel kural: işi gören en hafif yöntemi seçin, çünkü her ağır adım daha fazla bakım demektir.
- Yazılımınızın zaten yapabildikleri. Muhasebe yazılımındaki kurallar, e-posta kuralları, hazır bir onay adımı, doğrudan bir listeye yazan form. En sık atlanan ve bakımı en ucuz seçenektir, çünkü üretici onu güncel tutar.
- Standart bir entegrasyon. Pek çok yazılım birbirine hazır bir bağlayıcıyla bağlanır. Resmî bir arayüz kullanır ve güncellemelerden genellikle etkilenmez.
- Low-code bir akış. Microsoft 365 içindeki Power Automate gibi bir platformla, programlama yapmadan sistemler arasında adımları bağlarsınız. Güçlüdür ama bir yazılımdır: birinin bakımını yapması gerekir.
- Bir yazılım robotu (RPA). Ekranları bir insan gibi kullanır. İki sistem arasında gerçekten hiçbir entegrasyon yoksa işe yarar, ancak bir ekran değiştiği anda bozulur.
Bu yüzden önce tedarikçilerinize hangi entegrasyonların ve özelliklerin zaten var olduğunu sorun. Yanıt hayırsa ancak o zaman bir akışa ya da robota geçin.
BT tarafının hazırlaması gerekenler
Bir otomasyon hiç uyumayan ve erişim verdiğiniz her yere ulaşan bir kullanıcıdır. Ona öyle davranın.
- Bir çalışanın değil, kendi hesabı. Kurucusunun kişisel hesabıyla çalışan bir akış, o kişi ayrıldığı ya da parolasını değiştirdiği gün durur. Kuruluş adına açılmış bir hizmet hesabı kullanın.
- Yalnızca gereken yetkiler. Sadece bu sürecin dokunduğu klasörler, posta kutuları ve sistemler. Her yerde yönetici yetkisi olan bir hesap, bir saldırganın ilk aradığı şeydir.
- Gizli bilgiler kasada. Entegrasyonların parola ve anahtarları bir akışın ya da betiğin içine değil, yönetilen bir kasaya aittir; birinin takip ettiği bir son kullanma tarihiyle.
- Lisanslar. Bazı bağlayıcılar ve hesaplar kendi lisansını gerektirir. Bunu fatura geldiğinde değil, başlamadan önce hesaba katın.
- Kayıt. Otomasyonun ne yaptığı, hangi hesapla, hangi yetkilerle çalıştığı ve sorumlusunun kim olduğu. Bu, ortamınızın geri kalanıyla aynı BT dokümantasyonunda yer almalıdır.
Otomasyon kişisel verilere dokunuyorsa bu verilerin nereye gittiğine de bakın. Verileri harici bir hizmete gönderen bir adım KVKK kapsamına girer ve veri aktarımı kurallarını gözetmeyi gerektirir.
Tek bir sorumlu ve arıza için bir plan
Her otomasyonun iki sorumluya ihtiyacı vardır: sürecin ne üretmesi gerektiğini bilen iş tarafından biri ve teknik olarak nasıl çalıştığını bilen biri. Küçük bir ekipte bu aynı kişi olabilir, ama bir bölüm değil, bir isim olmalıdır.
Arıza durumunda ne olacağını kararlaştırın. Sessizce duran bir otomasyon, hasta bir çalışandan daha tehlikelidir, çünkü kimse fark etmez. Şunları yazılı hâle getirin:
- bir çalıştırma başarısız olduğunda kimin uyarı aldığı ve ne kadar sürede baktığı;
- arıza süresince işin elle nasıl devam ettiği ve bunu hâlâ bilen birinin olup olmadığı;
- hiçbir şeyin iki kez yapılmaması ya da atlanmaması için nelerin işlendiğinin nasıl görüldüğü.
Otomasyonun hâlâ ihtiyaca uyup uymadığını görmek için düzenli bir kontrol de planlayın. Süreçler değişir ve hâlâ çalışan ama yanlış işi yapan bir akış ancak yıl sonu kapanışında fark edilir.
Süreç otomasyonunda dört tuzak
- Gölge otomasyon. Çalışanlar kendi hesapları ve kendi yetkileriyle kendi akışlarını kurar. Bu aslında iyi bir haber, çünkü zamanın nerede kaybolduğunu görüyorlar. Ama genel bir görünüm olmadan kimse neyin çalıştığını bilmez. Bir liste tutun ve neyin kendi başına yapılabileceğini, neyin BT üzerinden gideceğini kararlaştırın.
- İstisnayı unutmak. Otomasyon on durumun dokuzunu çözer, onuncusu kimsenin bakmadığı bir klasörde kalır. Her akışın, anlamadığı durumlar için bir insana açılan bir çıkışı olmalıdır.
- Ölçmemek. Sürecin bugün ne kadar zaman aldığını ve ne sıklıkla aksadığını önceden not edin. Bu sayı olmadan sonradan bir şey kazandırıp kazandırmadığını bilemezsiniz.
- Çok büyük başlamak. Bir süreci baştan sona otomatikleştirmek, beş süreci yarım bırakmaktan iyidir. İlki, ikincisinin neye mal olacağını öğretir.
İşimizin bittiği yer
Ne yapıyoruz. Bir otomasyonun üzerinde çalıştığı BT ortamını üstleniyoruz: Microsoft 365 ortamı ve lisanslar, sınırlı yetkili hizmet hesapları, parola ve anahtar kasası, izleme ve yedekleme, işe giriş ve çıkışlarda bu hesaplara ne olacağı. Ayrıca UiPath tedarik edip kuruyor, hiçbir paketin karşılamadığı işler için entegrasyon ve özel yazılım geliştiriyoruz. Bu ayrı bir hizmettir, yazılım geliştirme, ve kaynak kod ile dokümantasyon size aittir.
Nerede bitiyor. İşletmenizin nasıl çalıştığı ve hangi sürecin sahibinin kim olduğu sizde kalır. Hangi adımın kaldırılacağına, kimin neyi onaylayacağına ya da hangi kuralın geçerli olacağına biz karar vermeyiz: süreci çizerken gördüklerimizi size sunarız, seçimi siz yaparsınız. Bu yüzden bir otomasyonun her zaman kendi kuruluşunuzda bir sorumlusu olur. Bağlandığımız paket yazılımlar üreticilerinde kalır; onların yerine geçen bir paket geliştirmeyiz.
Bu konuda bize sorulanlar
En sık gelen beş soru.
Süreç otomasyonu nedir?
Süreç otomasyonu, sabit kurallara göre işleyen bir işin insan yerine yazılım tarafından yapılmasıdır: verileri aktarmak, iletmek, kontrol etmek ya da onaya göndermek. Bu, mevcut bir yazılımın özelliği, sistemler arası bir entegrasyon, low-code bir akış ya da bir yazılım robotu olabilir. İşe yarayan en hafif yöntem genellikle en iyisidir.
Hangi süreçler otomasyona en uygundur?
Sık tekrarlanan, sabit kurallara uyan, dijital gelen ve sürekli değişmeyen süreçler. Örneğin gelen faturaları hazırlamak, web taleplerini CRM’e aktarmak ve yeni çalışanlar için hesap açmak. İstisna ya da takdir dolu süreçleri önce sadeleştirmek daha doğrudur.
RPA ile entegrasyon arasındaki fark nedir?
Bir entegrasyon, yazılımın resmî arayüzü üzerinden veri alışverişi yapar ve güncellemelerden genellikle etkilenmez. RPA, yani bir yazılım robotu, ekranları bir insan gibi kullanır ve bir ekran değiştiği anda bozulur. Bu nedenle esas olarak hiçbir entegrasyonu olmayan sistemler için bir çözümdür.
Otomasyondan önce BT neyi hazırlamalı?
Kuruluş adına açılmış, yalnızca sürecin ihtiyaç duyduğu yetkilere sahip bir hizmet hesabı. Yönetilen bir kasada parolalar ve anahtarlar, doğru lisanslar, bir çalıştırma başarısız olduğunda uyarı ve neyin çalıştığına dair dokümantasyon. Bunlar olmadan bir otomasyon, kurucusu ayrıldığı anda sessizce durur.
Otomasyonu siz de kurabilir misiniz?
Evet, ayrı bir hizmet olarak: hiçbir paketin karşılamadığı işler için entegrasyon ve özel yazılım geliştiriyor, UiPath tedarik edip kuruyoruz. Yapmadığımız şey, sürecinizin nasıl işleyeceğine karar vermektir. Hangi adımın kaldırılacağına, kimin neyi onaylayacağına ve sorumlunun kim olacağına siz karar verirsiniz; biz seçenekleri sunarız.
Devamını okuyun
Süreç otomasyonunun bağlandığı konular.
Altındaki BT temelini birlikte kuralım mı?
Hangi süreci, hangi yazılımlarla otomatikleştirmek istediğinizi bize anlatın. Hangi hesapların, yetkilerin ve lisansların gerektiğini, bir entegrasyonun zaten var olup olmadığını ya da kurulması gerekip gerekmediğini ve bunu nasıl güvenle çalıştıracağınızı söyleyelim.
Gelen kutunuza pratik BT bilgisi
Yönetim, güvenlik ve çalışma alanı üzerine yeni rehberler; işi yapanlar tarafından yazılıyor. Satış dili yok, abonelikten tek tıkla çıkabilirsiniz.