
Een zakelijk spamfilter: wat het tegenhoudt, en wat er toch doorkomt
Een spamfilter houdt het grootste deel van de rommel tegen, en juist daardoor valt niet op wat er doorheen glipt. De mail die het meeste kost is geen spam: hij komt van een echt adres, van een leverancier die je kent, met een factuur die klopt op het rekeningnummer na. Dit is wat een filter wel en niet kan, en wat je eromheen regelt.
Een spamfilter is goed in volume: massamail, bekende malware en afzenders met een slechte reputatie. Hij is slecht in gerichte mail van een echt, overgenomen account.
Er zijn drie soorten: het filter dat in je mailplatform zit, een gateway waar je MX-record naartoe wijst, en een filter dat via een koppeling meekijkt in de mailbox. Elk heeft een andere zwakke plek.
Het grootste gat zit zelden in de techniek maar in de uitzonderingenlijst. Een domein op de witte lijst zetten omdat er één keer een factuur bleef hangen, zet de deur open voor iedereen die dat domein nadoet.
Wat een spamfilter tegenhoudt
Een spamfilter beoordeelt elke binnenkomende mail op een reeks kenmerken en telt die op tot een score. Boven een grens gaat de mail naar de map ongewenste e-mail, nog hoger naar quarantaine, en bij bekende malware wordt hij geweigerd.
- De afzender: de reputatie van het verzendende adres en domein, en of het domein net is geregistreerd.
- De authenticatie: of de mail slaagt voor SPF, DKIM en DMARC. Dat zegt of hij echt van het domein komt dat erop staat; hoe je dat voor je eigen domein regelt, staat in ons artikel over SPF, DKIM en DMARC.
- De inhoud: patronen die op massamail of oplichting lijken, verborgen tekst, verdachte bijlagen.
- Bijlagen en links: bekende kwaadaardige bestanden, en bij uitgebreidere filters ook het openen van een bijlage in een afgeschermde omgeving en het opnieuw controleren van een link op het moment dat iemand erop klikt.
Dat werkt goed voor wat in grote hoeveelheden wordt verstuurd. Het filter ziet dezelfde campagne bij duizenden ontvangers tegelijk en leert er snel van.
Wat er toch doorkomt
Wat een filter slecht ziet, is mail die er niet uitziet als een campagne. Een paar vormen komen telkens terug:
- Mail van een echt account dat is overgenomen. De mailbox van een leverancier wordt gekaapt en stuurt vanuit een bestaande conversatie een “gewijzigd rekeningnummer”. SPF, DKIM en DMARC slagen, want de mail komt echt van dat domein.
- Een domein dat bijna klopt, net geregistreerd en netjes ingericht met eigen SPF- en DKIM-records. De authenticatie klopt; het domein is alleen niet dat van je leverancier.
- Een link naar een legitieme dienst. Een gedeeld document in een bekende cloudomgeving, met daarin pas de link naar de nagemaakte inlogpagina.
- Een QR-code in een afbeelding of pdf, die het filter niet als link leest.
Daarom vangt een filter de massa en niet de gerichte aanval. Een gewijzigd rekeningnummer hoort altijd buiten de mail om te worden gecontroleerd, telefonisch en op een nummer dat je al had. Dat is een betaalprocedure en geen filterinstelling.
Drie soorten filters, drie zwakke plekken
Het filter in je mailplatform. Microsoft 365 heeft Exchange Online Protection standaard aan boord; Microsoft Defender for Office 365 voegt het controleren van links bij het klikken en het openen van bijlagen in een afgeschermde omgeving toe, en zit in een deel van de abonnementen. Voor veel MKB-organisaties is dat een goed vertrekpunt, mits het is ingericht en niet op de standaardinstellingen staat.
Een gateway voor je mailplatform. Je MX-record wijst naar een filterdienst, die de mail daarna doorstuurt. Het voordeel is een tweede, onafhankelijke beoordeling. De valkuil: het mailplatform ziet daarna het adres van de gateway als afzender en niet meer het oorspronkelijke. Zonder de juiste koppeling (bij Microsoft heet dat Enhanced Filtering for Connectors) verliezen de eigen controles hun belangrijkste gegevens, en wie het MX-record omzeilt en rechtstreeks aflevert, slaat de gateway over.
Een filter via een koppeling met de mailbox. Dat kijkt mee nadat de mail is afgeleverd en kan hem achteraf weghalen, ook uit mailboxen waar hij al lag. Het verandert niets aan de mailstroom, maar het werkt pas als de mail er al is.
Welke combinatie past, hangt af van je abonnement en van wat je al hebt. Hoe het filter samenhangt met de beveiliging van de laptop zelf, staat bij endpoint- en e-mailbeveiliging.
Quarantaine en de echte mail die erin belandt
Elk filter houdt ook mail tegen die wel goed was. De vraag is niet of dat gebeurt, maar of iemand het merkt voordat de klant belt over zijn onbeantwoorde offerte.
- Laat gebruikers weten wat er voor hen klaarligt. Een dagelijks overzicht van tegengehouden mail werkt beter dan een quarantaine die alleen de beheerder ziet.
- Bepaal wie mag vrijgeven. Gewone spam mag een gebruiker zelf vrijgeven; mail die als phishing of malware is aangemerkt alleen een beheerder, na controle.
- Leg vast wie in de quarantaine mag kijken. Daar staat mail van collega’s met persoonsgegevens erin. Wie dat mag inzien en waarom, is een afspraak die je organisatie maakt, niet de leverancier.
Gaat er regelmatig echte mail mis van dezelfde afzender, dan ligt de oorzaak vaak bij die afzender: een ontbrekend of fout SPF-record, of mail die via een nieuwsbriefdienst gaat die niet is aangemeld. Vraag het daar na voordat je iets aan je eigen filter verandert.
De uitzonderingenlijst: waar het gat ontstaat
De meest gemaakte fout is begrijpelijk: een factuur van een vaste leverancier blijft hangen, iemand zet het hele domein op de lijst met vertrouwde afzenders, en het probleem is weg. Vanaf dat moment slaat het filter elke mail met dat domein als afzender over, ook als die is nagemaakt.
- Geef nooit een uitzondering op alleen een domeinnaam of afzenderadres. Dat is precies wat een oplichter invult.
- Los het op bij de bron: laat de afzender zijn authenticatie op orde brengen, of maak een uitzondering die ook eist dat de mail slaagt voor DMARC.
- Zet een einddatum en een reden bij elke uitzondering, en loop de lijst elk halfjaar door. Een lijst zonder eigenaar groeit alleen maar.
Hetzelfde geldt voor regels die gebruikers zelf in hun mailbox aanmaken. Een regel die mail van een bepaalde afzender automatisch doorstuurt of verplaatst, is ook een klassiek spoor van een overgenomen account; laat ongebruikelijke doorstuurregels melden.
De meldknop, en wat er daarna gebeurt
Gebruikers zien wat het filter mist. Geef ze één knop om een verdachte mail te melden, in Outlook zit die er standaard in, en zorg dat die melding ergens aankomt waar iemand ernaar kijkt.
Een melding is pas nuttig als er iets mee gebeurt. Wie meldt, wil horen of het terecht was. En als één gebruiker een gerichte phishingmail meldt, wil je weten wie diezelfde mail nog meer heeft ontvangen, en hem bij iedereen weghalen. Die zoekactie hoort in een paar minuten te kunnen, niet in een middag.
In Nederland kun je een phishingmail daarnaast doorsturen naar de Fraudehelpdesk. Dat helpt anderen, maar vervangt je eigen afhandeling niet. Wat je in het eerste uur doet als iemand wél heeft geklikt, staat in ons artikel over phishing en de menselijke laag.
Waar ons werk ophoudt
Wij kiezen het filter, richten het in, beheren de uitzonderingen en pakken meldingen op zoals we dat met je afspreken. Het filter zelf is van Microsoft of van de leverancier van het filterproduct: hoe goed de detectie is, bepalen zij.
Wij garanderen niet dat er niets meer doorkomt. Geen enkel filter doet dat, en wie het belooft, verkoopt iets anders dan beveiliging. Daarom hoort er een betaalprocedure naast die niet op de mail vertrouwt.
Na een betaling op een valse factuur is het terughalen van geld werk voor je bank, en een aangifte werk voor de politie. Wij helpen met wat er in de logboeken staat: wanneer de mail binnenkwam, wie hem ontving en of er een account is overgenomen.
Vragen die we hierover krijgen
De vijf die het vaakst terugkomen.
Hoe werkt een spamfilter?
Een spamfilter beoordeelt elke binnenkomende mail op kenmerken zoals de reputatie van de afzender, de uitkomst van SPF, DKIM en DMARC, de inhoud en de bijlagen, en telt die op tot een score. Afhankelijk van die score komt de mail in de inbox, in de map ongewenste e-mail of in quarantaine. Bekende malware wordt geweigerd.
Is het spamfilter van Microsoft 365 goed genoeg?
Voor veel MKB-organisaties is het een goed vertrekpunt, mits het is ingericht en niet op de standaardinstellingen staat. Exchange Online Protection zit in elk abonnement met Exchange Online; Defender for Office 365 voegt linkcontrole bij het klikken en het testen van bijlagen toe. Of een extra filter zin heeft, hangt af van je risico en van wat je al hebt.
Waarom komt een echte mail in quarantaine terecht?
Meestal omdat de afzender zijn authenticatie niet op orde heeft, bijvoorbeeld een ontbrekend SPF-record of mail via een verzenddienst die niet is aangemeld. Soms lijkt de inhoud op massamail. Los het bij voorkeur op bij de afzender, en zet niet het hele domein op de lijst met vertrouwde afzenders.
Waarom komt phishing toch door het spamfilter?
Omdat gerichte phishing er niet uitziet als een campagne. Mail van een overgenomen account van een echte leverancier slaagt voor alle controles, en een link naar een gedeeld document bij een bekende clouddienst lijkt onschuldig. Een filter vangt de massa; tegen gerichte mail helpen meervoudige authenticatie, een meldknop en een betaalprocedure die niet op de mail vertrouwt.
Kunnen jullie garanderen dat er geen phishing meer binnenkomt?
Nee. Geen enkel filter houdt alles tegen, en wij beloven dat dus ook niet. Wij richten het filter in, beheren de uitzonderingen en handelen meldingen af. Is er al betaald op een valse factuur, dan is het terughalen van geld werk voor je bank; wij leveren wat er in de logboeken staat.
Verder lezen
Waar een spamfilter op aansluit.
Zullen we kijken wat je filter doorlaat?
Laat ons de instellingen en de uitzonderingenlijst van je mailfilter zien. Wij zeggen welke uitzonderingen een risico zijn en wat er aan de inrichting ontbreekt.
Praktische IT-kennis in je inbox
Nieuwe gidsen over beheer, beveiliging en de werkplek, geschreven door de mensen die het werk doen. Geen verkooppraat, en afmelden kan met één klik.