
En büyük müşterinizle EDI: BT tarafında neler gerekir
Genellikle büyük bir müşteriden gelen bir yazıyla başlar: belirli bir tarihten itibaren siparişler, sevk bildirimleri ve faturalar yalnızca EDI ile. EDI entegrasyonu bir yazılım seçimi gibi görünür ve kısmen öyledir. Ancak mesajların her gün ulaşıp ulaşmadığını belirleyen şey altta yatar: sertifikalar, güvenlik duvarı, ana veriler ve eksik bir mesajı fark eden biri.
EDI, siparişleri, sevk bildirimlerini ve faturaları sizin sisteminizle müşterinizin sistemi arasında, arada e-posta veya PDF olmadan, sabit bir formatta aktarır.
Yazılım ve mesaj dönüşümü bir EDI hizmet sağlayıcısından veya ERP firmanızdan gelir; bağlantı, sertifikalar, güvenlik duvarı ve izleme BT’nin işidir.
En zor kısım nadiren tekniktir: doğru ürün ve lokasyon kodları ve bir mesajın ulaşmadığını fark eden biri.
EDI nedir
EDI, Electronic Data Interchange, yani elektronik veri değişimi demektir: iki firma ticari mesajlarını sabit ve üzerinde anlaşılmış bir formatta, doğrudan sistemden sisteme gönderir. Müşterinizin siparişi artık bir e-posta kutusuna PDF olarak düşmez; ERP sisteminizin kendisinin okuduğu bir mesaj olarak gelir. Ardından bir sipariş onayı, bir sevk bildirimi (çoğu zaman ASN veya DESADV denir) ve bir fatura geri gider.
Bunun için iki şeyin doğru olması gerekir ve ikisi sık karıştırılır:
- Format. Mesajın nasıl kurulduğu. Avrupa’da çoğu zaman EDIFACT, perakendede genellikle GS1’in EANCOM alt kümesi, giderek daha fazla da XML kullanılır. ABD’de X12 yaygındır.
- Taşıma. Mesajın nasıl gittiği: AS2 (sertifikalarla korunan bir bağlantı), SFTP veya mesajları ileten bir EDI hizmet sağlayıcısının ağı üzerinden.
ERP’niz ile bu format arasında bir dönüşüm katmanı, yani eşleme (mapping) vardır. Bu hem yazılım hem uzmanlık işidir ve bir EDI hizmet sağlayıcısından veya ERP firmanızdan gelir.
Bağlanmanın üç yolu
Hangisinin uygun olduğu daha çok mesaj sayısına ve EDI isteyen ticari ortak sayısına bağlıdır.
- Bir EDI hizmet sağlayıcısı üzerinden. Müşterilerinizle bağlantıları, eşlemeyi ve mesajların iletilmesini o üstlenir; ERP’niz yalnızca onunla konuşur. Birden fazla ortak olduğunda en sık tercih edilen yoldur, çünkü her yeni müşteri ayrı bir proje değil, sağlayıcıdaki bir bağlantı olur.
- Doğrudan bağlantı. Kendi EDI yazılımınız veya ERP’nizin EDI modülü müşteriyle AS2 ya da SFTP üzerinden doğrudan konuşur. Zincirde daha az halka olur, ama tüm yönetim size kalır: sertifikalar, bağlantılar, güncellemeler ve izleme.
- Müşterinin web portalı. Siparişleri ve sevk bildirimlerini bir web sitesine elle girersiniz. Haftada birkaç sipariş için yeterlidir ve elle yazmayı yalnızca başka bir ekrana taşır.
Her seçenek için aynı soruyu sorun: bir mesaj reddedildiğinde müşteri kimi arar ve sorunu kim çözer?
Müşterinizin EDI kılavuzuyla başlayın
Her büyük müşterinin bir uygulama kılavuzu vardır: hangi mesajları, hangi sürümde beklediği, hangi alanların zorunlu olduğu, bir onayın veya sevk bildiriminin ne kadar sürede gelmesi gerektiği ve test sürecinin nasıl işlediği. Önce bunu, siparişleri ve depoyu yöneten kişiyle birlikte okuyun. Gecikmelerin çoğu teknik değildir; kılavuzun verilerinizden istediklerinden kaynaklanır.
- Ana veriler. ERP’nizdeki ürün kodları (GTIN), lokasyon kodları (GLN) ve birimler müşterinin beklediğiyle uyuşmalıdır. Bu kodları BT’den değil, GS1’den alırsınız.
- Etiketler ve sevk bildirimleri. Sevk bildirimi çoğu zaman paletteki bir SSCC etiketine atıf yapar. Bu durumda mesaj ve etiket aynı kaynaktan çıkmalıdır; bu da depodaki yazıcıları ve okuyucuları ilgilendirir. Bunu depoda el terminalleri ve WMS yazımızda anlatıyoruz.
- Tarihi belli bir test süreci. Müşterinin başlangıç tarihinden geriye doğru planlayın ve reddedilen test mesajları için zaman bırakın.
Altta BT’nin çözmesi gerekenler
Eşleme nasıl kurulursa kurulsun, EDI entegrasyonu BT’ye düşen birkaç şeye bağlıdır. Bunlar küçüktür ve her biri sıradan bir salı günü mesaj akışını durdurabilir.
- Süresi dolan sertifikalar. Bir AS2 bağlantısı iki uçta da sertifikalarla çalışır. Biri sona ererse mesajlar durur. Bitiş tarihlerini sorumlusu belli bir takvime yazın ve yeni bir sertifikanın nasıl değiş tokuş edileceğini müşteriyle kararlaştırın.
- Güvenlik duvarı. Müşteri veya sağlayıcı çoğu zaman sabit adreslerden bağlanır ve sizden de aynısını bekler. Hangi portların ve adreslerin açık olduğunu ve nedenini belgeleyin; böylece güvenlik duvarındaki bir temizlik entegrasyonu da götürmez.
- Anahtarlar ve hizmet hesapları. Bir SFTP anahtarı veya entegrasyon hesabı bir çalışanın adına olmamalıdır. O kişi ayrılırsa entegrasyon da onunla gider.
- Çalıştığı makine. EDI yazılımı kendi sunucunuzdaysa o sunucu da normal yönetime dahil olmalıdır: güncellemeler, yedekleme, izleme. Köşede unutulmuş bir sunucu bilinen bir nedendir.
- Ayrı test ve canlı ortam. Böylece bir test mesajı asla gerçek sipariş olarak ERP’ye düşmez.
Ulaşmayan bir mesajı kimse fark etmez
E-postayla gelen bir siparişi biri görür. EDI’de bir mesaj gelmediğinde görülecek bir şey yoktur: sipariş yok, hata yok, yalnızca boş bir liste. Bu yüzden en çok getiri sağlayan kısım izlemedir.
- Alındı bildirimleri. AS2 teknik bir alındı döner; EDIFACT’ın da bir mesajın alındığını veya reddedildiğini bildiren kendi mesajı vardır. Bunları kullanın ve gelmeyen bir alındının uyarı üretmesini sağlayın.
- Alındı, işlendi demek değildir. Bir mesaj sorunsuz gelip ERP’de bilinmeyen bir ürün kodunda takılabilir. İki adımı da izleyin.
- Uyarılar ortak bir yere, tek bir kişinin e-posta kutusuna değil; müşteri gece de sipariş veriyorsa mesai dışında kimin bakacağı belli olsun.
- Bir mesaj arşivi. Bir sipariş veya fatura üzerine anlaşmazlıkta neyin ne zaman gönderildiğini gösterebilmek istersiniz.
EDI ile e-Fatura aynı şey değildir
Türkiye’de e-Fatura, e-Arşiv Fatura ve e-İrsaliye, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın (GİB) sistemleri üzerinden, çoğu zaman bir özel entegratör aracılığıyla çalışır. Bu, bir müşteriyle kurulan EDI bağlantısından ayrı bir kanaldır. Avrupa’daki bir müşteri ise e-faturayı giderek daha sık kendi ülkesinin kurallarına göre, örneğin Peppol ağı üzerinden ister.
Bir EDI faturasının belirli bir müşteri için bu kurallara uyup uymadığını veya ayrıca başka bir kanaldan fatura kesmeniz gerekip gerekmediğini muhasebe yazılımınıza, EDI sağlayıcınıza ve mali müşavirinize sorun. BT için anlamı tektir: bunlar iki ayrı kural setine sahip iki ayrı entegrasyondur ve ikisinin de izlenmesi gerekir.
İşimizin bittiği yer
Ne yapıyoruz. EDI entegrasyonunun altındaki BT’yi üstleniyoruz: bağlantı ve güvenlik duvarı kuralları, sorumlusu ve bitiş tarihi belli sertifika ve anahtar yönetimi, yazılımın çalıştığı sunucu veya bulut hizmeti, bir çalışana bağlı olmayan hizmet hesapları, yedekleme ve duran bir mesaj akışını müşteriniz aramadan önce görünür kılan izleme.
Ne yapmıyoruz. EDI yazılımı, eşleme ve mesaj ağı EDI hizmet sağlayıcısına veya ERP firmanıza aittir; bunları satmıyor ve kurmuyoruz. Özel entegratör de değiliz. Taşıma işleri organizatörü (forwarder) ya da taşıyıcı da değiliz: sizin adınıza taşıma talimatı göndermiyor ve gümrük işlemi yapmıyoruz. Ürün ve lokasyon kodları GS1’den alınır; faturalarınızın vergi kurallarına uygunluğunu mali müşaviriniz değerlendirir.
Bu konuda bize sorulan sorular
En sık gelen beş soru.
EDI nedir?
EDI (elektronik veri değişimi), sipariş, sevk bildirimi ve fatura gibi ticari mesajların sizin sisteminizle bir ticari ortağın sistemi arasında, arada e-posta veya PDF olmadan, sabit bir formatta aktarılmasıdır. Format çoğu zaman EDIFACT, EANCOM veya XML’dir; mesajlar AS2, SFTP veya bir EDI sağlayıcısının ağı üzerinden gider.
EDI ile API arasındaki fark nedir?
İkisi de sistemleri birbirine bağlar. EDI, bütün bir sektörde üzerinde anlaşılmış sabit mesaj standartlarını kullanır ve genellikle gönderilen mesajlarla çalışır. API ise bir yazılım firmasının kendi tasarladığı ve sistemlerin birbirini doğrudan sorgulamasını sağlayan bir arayüzdür. Büyük müşteriler yüzlerce tedarikçiyle aynı şekilde çalışabilmek için çoğu zaman EDI ister.
EDI ile e-Fatura aynı şey mi?
Hayır. Türkiye’de e-Fatura ve e-İrsaliye, GİB sistemleri üzerinden ve çoğu zaman bir özel entegratörle çalışır. EDI ise bir müşteriyle kurulan ayrı bir bağlantıdır. İkisi aynı faturayı taşıyabilir ama farklı kurallara tabidir; hangisinin gerektiğini mali müşavirinizle netleştirin.
EDI bağlantısı neden aniden durur?
Çoğu zaman yazılımın dışındaki küçük bir şey yüzünden: süresi dolmuş bir sertifika, temizlenmiş bir güvenlik duvarı kuralı, ayrılan bir çalışanın adına olan bir anahtar veya hesap ya da yönetimden çıkmış bir sunucu. Gelip ERP’de bilinmeyen bir kodda takılan bir mesaj da duran bir bağlantı gibi görünür.
EDI eşlememizi siz kurabilir misiniz?
Hayır. EDI yazılımı, eşleme ve mesaj ağı bir EDI hizmet sağlayıcısından veya ERP firmanızdan gelir. Forwarder da değiliz ve sizin adınıza taşıma talimatı göndermiyoruz. Biz altındaki BT’yi üstleniyoruz: bağlantı, güvenlik duvarı, sertifikalar, hesaplar, sunucu ve izleme.
Devamını okuyun
EDI’nin bağlandığı konular.
EDI bağlantınızın altındaki BT’yi birlikte gözden geçirelim mi?
Müşterinizin EDI kılavuzunu ve mesajların bugün nasıl aktığına dair bir taslağı bize gönderin. Altında nelerin hazır olması gerektiğini söyleyelim; eşleme EDI sağlayıcınızda kalır. Teklif alın.
Gelen kutunuza pratik BT bilgisi
Yönetim, güvenlik ve çalışma alanı üzerine yeni rehberler; işi yapanlar tarafından yazılıyor. Satış dili yok, abonelikten tek tıkla çıkabilirsiniz.