
Kompetencje AI i polityka AI: czego wymaga AI Act, a czego nie
Od lutego 2025 roku każda organizacja, która korzysta z AI, musi zadbać o odpowiedni poziom kompetencji AI u osób, które z nią pracują. Brzmi to jak szkolenie dla wszystkich i często tak się to sprzedaje. W przepisie stoi coś innego: wiedza dopasowana do roli i zastosowania oraz sposób, żeby pokazać, że to uregulowałeś. Oto jak się do tego zabrać i jak pomaga w tym polityka AI.
Artykuł 4 AI Act nie wymaga dyplomu, tylko wystarczającej wiedzy u każdego, kto pracuje z AI w Twoim imieniu, dopasowanej do tego, co ta osoba z nią robi. Obowiązuje od 2 lutego 2025 roku, także wobec osób zatrudnionych na zewnątrz.
To, co jest wystarczające, zależy od roli. Pracownik, który prosi o przeredagowanie maila, potrzebuje innej wiedzy niż ktoś, kto wykorzystuje AI w rekrutacji lub w decyzjach dotyczących klientów.
Polityka AI to dokument, w którym to zapisujesz: jakie narzędzia są dozwolone, co do nich nie trafia, kto dostaje jakie szkolenie i kto to prowadzi. To, czy dzięki temu spełniasz wymogi prawa, zlecasz ocenie prawnika; my tego nie robimy.
Czego wymaga od Ciebie artykuł 4 AI Act
Europejskie rozporządzenie o sztucznej inteligencji (AI Act) weszło w życie 1 sierpnia 2024 roku i zaczyna obowiązywać etapami. Jednym z pierwszych elementów, od 2 lutego 2025 roku, jest artykuł 4 o kompetencjach AI. W skrócie: kto dostarcza systemy AI lub z nich korzysta, podejmuje środki, aby w możliwie największym stopniu zapewnić, że jego personel i inne osoby pracujące z tymi systemami w jego imieniu mają wystarczający poziom kompetencji w zakresie AI.
Trzy rzeczy w tym zdaniu znaczą więcej, niż się wydaje:
- „Wystarczający” nie jest stałym poziomem. Sam przepis wskazuje, co bierzesz pod uwagę: wiedzę techniczną, doświadczenie i wykształcenie tych osób, kontekst, w którym system jest używany, oraz osoby, wobec których jest stosowany.
- „W możliwie największym stopniu” wymaga starań, a nie gwarancji. Masz umieć pokazać, co zrobiłeś, a nie że wszyscy wiedzą wszystko.
- Nie ma w tym egzaminu. Rozporządzenie nie przewiduje certyfikatu, liczby godzin ani uznanego szkolenia.
Dla tego artykułu rozporządzenie nie wskazuje własnej kary; nadzór i sankcje leżą po stronie państw członkowskich. Są też europejskie propozycje zmiany części AI Act, także tego artykułu. Aktualny stan śledź razem z prawnikiem, a nie przez newsletter.
Kogo to dotyczy i o kim się zapomina
AI Act nazywa organizację, która korzysta z AI na własną odpowiedzialność, podmiotem stosującym. Jesteś nim już wtedy, gdy pracownicy używają w pracy asystenta AI, nawet jeśli sam go nie zbudowałeś. Progiem nie jest własne tworzenie, tylko użycie zawodowe.
Grupa, o której mówi artykuł 4, jest szersza niż lista płac. Chodzi o każdego, kto pracuje z tymi systemami w Twoim imieniu, a w praktyce poza zasięgiem uwagi zostają trzy grupy:
- Osoby zatrudnione przez zewnętrznych dostawców i oddelegowane, które pracują w Twoim środowisku i na Twoich narzędziach.
- Nowi pracownicy, którzy przychodzą po jednorazowej sesji szkoleniowej.
- Kadra zarządzająca, która sama niewiele korzysta, ale decyduje o narzędziach, budżecie i zastosowaniach. To właśnie oni muszą wiedzieć, gdzie są ryzyka.
Jeśli nie wiesz, jakie AI u Ciebie działa, zacznij od tego. Ten tekst dotyczy tego, co potem ustalasz z ludźmi i na papierze.
Kompetencje AI według roli zamiast jednego kursu
Kusi, żeby dać wszystkim to samo e-szkolenie i odhaczyć temat. Da się to wykazać, ale mija się z istotą artykułu 4, który wymaga wiedzy dopasowanej do tego, co ktoś robi. W praktyce sprawdza się podział na trzy warstwy:
- Wszyscy, którzy używają AI. Czym jest model językowy i dlaczego może przekonująco się mylić, jakie narzędzia są dozwolone i dlaczego nie wersje darmowe, jakie dane nigdy tam nie trafiają, że wynik to szkic, pod którym się podpisujesz, i gdzie zgłosić pytanie lub błąd. Godzina, z przykładami z własnej pracy.
- Działy, które mocno na tym polegają albo pracują z danymi wrażliwymi. HR, obsługa klienta, finanse, dział prawny, programiści. Dostają ryzyka własnego zastosowania: stronniczość przy ocenach, zmyślone źródła w dokumencie prawnym, dane klientów w prompcie, kod źródłowy objęty tajemnicą.
- Ci, którzy decydują lub zarządzają. Zarząd, IT, zakupy i ochrona danych. Muszą wiedzieć, co jest w warunkach umów, kiedy zastosowanie wpada do cięższej kategorii ryzyka i co wtedy dochodzi.
Ten podział jest od razu Twoim uzasadnieniem słowa „wystarczający”: dla każdej grupy możesz wyjaśnić, dlaczego to szkolenie pasuje do tego użycia. Praktyczną stronę takiego procesu opisujemy na stronie o szkoleniach IT dla firm.
Pisanie polityki AI: rozdziały
Kompetencje AI to to, co ludzie wiedzą; polityka AI to to, co wspólnie ustaliliście. Bez polityki nikt nie wie, co ma zawierać szkolenie, a bez szkolenia nikt polityki nie czyta. Rdzeń mieści się na jednej stronie A4; to, co do niego należy, trafia do załącznika, który aktualizujesz częściej. Te rozdziały powinny się w niej znaleźć:
- Zakres. Kogo dotyczy (łącznie z osobami z zewnątrz) i jakiego użycia: konta służbowe, ale też konto prywatne używane do pracy.
- Dozwolone narzędzia. Rejestr z nazwą każdego narzędzia, wersją firmową, właścicielem, informacją, jakie dane mogą tam trafiać, i datą ostatniej oceny. To załącznik; polityka na niego wskazuje.
- Dane. Co tam nie trafia, powiązane z podziałem, który już masz dla informacji poufnych, żeby nie powstał drugi system obok.
- Odpowiedzialność. Kto wysyła, ten jest autorem. A w sprawach dotyczących ludzi (rekrutacje, oceny, akta) żaden wynik modelu nie wychodzi bez tego, żeby ktoś na niego spojrzał.
- Co nigdy nie dzieje się bez oceny. AI Act od lutego 2025 roku zakazuje pewnych zastosowań, między innymi rozpoznawania emocji w miejscu pracy, i stawia wysokie wymogi na przykład wobec AI w rekrutacji i selekcji. Zapisz, że takie zastosowanie najpierw przechodzi przez ochronę danych i dział prawny.
- Zgłaszanie prośby o nowe narzędzie. Do kogo, z jakimi pytaniami i jak szybko przychodzi odpowiedź. Polityka bez tej drogi jest omijana.
- Zgłaszanie incydentów. Co robi ktoś, kto przypadkiem wprowadził do narzędzia dane klientów. To łączy się z procedurą naruszeń ochrony danych.
- Kompetencje. Która grupa dostaje jakie szkolenie, kiedy i jak jest to dokumentowane.
- Właściciel i przegląd. Kto prowadzi politykę i kiedy jest ponownie przeglądana: okresowo i przy każdym nowym narzędziu.
Jak pokazać, że to uregulowane
Ponieważ nie ma certyfikatu, dowodem jest Twoja własna dokumentacja. Nie musi to być osobny system. Co prowadzisz:
- Wersja polityki, która obowiązywała, z datą i informacją, kto ją zatwierdził.
- Dla każdej grupy treść szkolenia i uzasadnienie, dlaczego pasuje do użycia tej grupy.
- Kto i kiedy przeszedł jakie szkolenie, także osoby z zewnątrz i nowi pracownicy.
- Rejestr narzędzi z datą ostatniej oceny każdego z nich.
Powiąż podstawowe szkolenie z wdrożeniem nowego pracownika, żeby nie zależało od corocznej kampanii, oraz z rejestrem narzędzi: gdy dochodzi narzędzie o nowym sposobie użycia, grupa, która z niego korzysta, dostaje dodatkowe szkolenie. Dzięki temu kompetencje poruszają się razem z tym, co faktycznie działa.
Jeśli w firmie działają przedstawiciele pracowników, włącz ich wcześnie. Narzędzie AI, które pozwala śledzić zachowanie lub wyniki pracowników, może podlegać obowiązkom konsultacji lub uzgodnienia. Czy tak jest w Twoim zastosowaniu, omów z prawnikiem.
Gdzie w praktyce to się wykłada
- Zakaz bez alternatywy. „Zero AI” przenosi użycie na prywatny telefon, gdzie niczego już nie widzisz i niczego nie możesz wyjaśnić.
- Polityka bez listy narzędzi. „Korzystaj z AI odpowiedzialnie” nie jest ustaleniem. Ludzie chcą wiedzieć, czy narzędzie, które mają otwarte, wolno używać.
- Jedno szkolenie i koniec. Narzędzia zmieniają się szybciej niż polityka; bez przeglądu po pół roku przestaje się zgadzać.
- Właścicielem tylko IT. Zasady dotyczące danych należą do ochrony danych, ustalenia o ocenach do HR, pytanie o ryzyko do działu prawnego. IT dostarcza technikę i listę narzędzi.
- Zbyt długi dokument. Regulamin na dwadzieścia stron zostaje podpisany i nieprzeczytany. Lepiej działa rdzeń na jednej stronie A4 i reszta w załączniku.
Gdzie kończy się nasza praca
Co robimy. Mapujemy, jakie narzędzia AI działają na Twoich stanowiskach i w Twoim środowisku, konfigurujemy licencje firmowe, blokujemy wersje konsumenckie na kontach służbowych i porządkujemy zbyt szerokie uprawnienia, zanim asystent do nich dotrze. Do polityki dostarczamy część techniczną: listę narzędzi, ustawienia każdego z nich i zasady dotyczące danych w takiej postaci, w jakiej da się je technicznie wymusić. Dla narzędzi, którymi zarządzamy, przekazujemy praktyczne wyjaśnienia i dostarczamy ich dokumentację do Twojej ewidencji.
Czego nie robimy. Nie jesteśmy prawnikami. Nie stwierdzamy, czy spełniasz AI Act, czy zastosowanie należy do kategorii wysokiego ryzyka albo jest zakazane, i nie zatwierdzamy Twojej polityki AI pod względem prawnym. Nie wydajemy też uznanego certyfikatu kompetencji AI, a rozporządzenie o niego nie prosi. Politykę i klasyfikację ryzyka zleć ocenie prawnika lub doradcy ds. ochrony danych.
Pytania, które nam zadajecie
Pięć, które wracają najczęściej, gdy temat kompetencji AI trafia na agendę.
Czym są kompetencje AI?
Kompetencje AI to wiedza i rozeznanie potrzebne do rozsądnego korzystania z systemów AI: wiedza o tym, co potrafią, a czego nie, jakie ryzyka się z tym wiążą i jakie skutki mogą mieć dla innych. AI Act używa tego pojęcia wobec każdego, kto pracuje z AI, w sposób dopasowany do roli i zastosowania. Nie chodzi więc o wiedzę techniczną o modelach, tylko o rozsądne korzystanie.
Czy kompetencje AI są obowiązkowe?
Tak, dla organizacji, które dostarczają AI lub z niej korzystają. Artykuł 4 AI Act obowiązuje od 2 lutego 2025 roku i wymaga, żebyś w możliwie największym stopniu zadbał o wystarczające kompetencje AI u personelu i innych osób pracujących z AI w Twoim imieniu. Są europejskie propozycje zmiany AI Act w niektórych częściach; aktualny stan śledź razem z prawnikiem.
Czy pracownicy muszą zdobyć certyfikat kompetencji AI?
Nie. Rozporządzenie nie przewiduje egzaminu, certyfikatu ani liczby godzin. Potrzebujesz natomiast własnej dokumentacji: jakie szkolenie dostała która grupa, dlaczego pasuje do ich użycia i kiedy. Ta ewidencja jest Twoim dowodem.
Co zawiera polityka AI?
Użyteczna polityka AI reguluje, kogo dotyczy, jakie narzędzia są dozwolone, jakie dane tam nie trafiają, kto pozostaje odpowiedzialny za wynik i jakie zastosowania nigdy nie odbywają się bez oceny. Do tego sposób zgłaszania prośby o nowe narzędzie, zgłaszania błędu, informacja, kto dostaje jakie szkolenie, i kto prowadzi politykę. Rdzeń mieści się na jednej stronie A4, z rejestrem narzędzi w załączniku.
Czy możecie ocenić, czy nasze użycie AI spełnia AI Act?
Nie. Nie jesteśmy prawnikami i nie stwierdzamy, czy spełniasz wymogi ani do jakiej kategorii ryzyka należy zastosowanie. Robimy natomiast mapę tego, jakie AI działa, dostarczamy techniczną część polityki i konfigurujemy narzędzia tak, żeby ustalenia dało się wymusić. Ocenę prawną zleć prawnikowi lub doradcy ds. ochrony danych.
Czytaj dalej
Do czego ta polityka się odnosi.
Zacznijmy od mapy tego, jakie AI u Ciebie działa?
Ten przegląd jest podstawą rejestru narzędzi i odpowiedzi na pytanie, kto potrzebuje jakiego szkolenia. Ocenę prawną zostawiamy Twojemu prawnikowi.
Praktyczna wiedza o IT w Twojej skrzynce
Nowe poradniki o zarządzaniu, bezpieczeństwie i stanowiskach pracy, pisane przez ludzi, którzy wykonują tę pracę. Bez sprzedażowego gadania, a z subskrypcji zrezygnujesz jednym kliknięciem.