
DPIA przy nowym systemie IT: co dostarcza dział IT
DPIA (ocena skutków dla ochrony danych) należy do organizacji, która będzie używać systemu, a nie do działu IT ani dostawcy. Bez rzetelnego opisu technicznego nie da się jej jednak napisać: jakie dane gdzie leżą, kto ma do nich dostęp, jak długo są przechowywane i co je chroni. To jest część, którą dostarcza IT, oraz pytania, które trzeba zadać odpowiednio wcześnie.
DPIA jest obowiązkowa, gdy przetwarzanie może powodować wysokie ryzyko dla osób, których dane dotyczą, i powinna być gotowa, zanim system ruszy.
IT dostarcza opis systemu, przepływy danych, miejsca przechowywania, uprawnienia dostępu, okresy przechowywania i środki techniczne. Ocena konieczności i ryzyka należy do administratora danych.
Pytania do dostawcy zadaj przed umową: gdzie leżą dane, jacy są podwykonawcy przetwarzania, co jest logowane i jak działa usuwanie. Po podpisie każda odpowiedź przychodzi wolniej.
Kiedy DPIA jest obowiązkowa?
RODO wymaga DPIA, gdy przetwarzanie może powodować wysokie ryzyko naruszenia praw lub wolności osób, których dane dotyczą (art. 35). To nie pytanie o technikę, tylko o to, co system robi z ludźmi. Europejskie organy nadzorcze opracowały dziewięć kryteriów; jeśli przetwarzanie spełnia dwa lub więcej, DPIA co do zasady jest potrzebna:
- ocenianie ludzi lub nadawanie im punktacji albo automatyczne podejmowanie decyzji o odczuwalnych skutkach;
- systematyczne monitorowanie, jak kamery, dane o lokalizacji czy nadzór nad pracownikami;
- dane szczególne lub wrażliwe: zdrowotne, dotyczące wyroków, finansowe;
- przetwarzanie na dużą skalę albo łączenie zbiorów danych zebranych oddzielnie;
- osoby w szczególnej sytuacji, jak dzieci, pacjenci czy pracownicy wobec pracodawcy;
- nowa technologia albo przetwarzanie, które utrudnia osobom skorzystanie z prawa lub z usługi.
Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych publikuje ponadto wykaz rodzajów przetwarzania, dla których ocena skutków jest wymagana. Jeśli się wahasz, zapisz, dlaczego robisz albo nie robisz DPIA. Ta decyzja należy do zasady rozliczalności, także gdy wynik brzmi „nie”.
Co zawiera DPIA i kto pisze którą część
Przepisy wymieniają cztery elementy. Nie wszystkie należą do tej samej osoby:
- Systematyczny opis przetwarzania i jego celów. Cel pochodzi od właściciela procesu; opis systemu, danych i przepływów danych pochodzi od IT.
- Konieczność i proporcjonalność. Czy to jest potrzebne do celu, czy można przy mniejszej ilości danych, jaka jest podstawa prawna. To ocena administratora danych, z poradą inspektora ochrony danych, jeśli jest.
- Ryzyka dla osób, których dane dotyczą. Nie ryzyka dla organizacji, tylko dla ludzi, których dane to są: co dla nich idzie źle przy wycieku, błędzie lub nadużyciu.
- Środki zaradcze wobec tych ryzyk. Duża ich część jest techniczna i tu IT wraca do gry.
Kto szuka wzoru DPIA, znajdzie ich dużo, także urzędowych. Wzór pomaga w kolejności, ale nie rozwiązuje tego, że pytania techniczne trafiają do kogoś, kto potrafi na nie odpowiedzieć, dopiero późno. Dlatego zaproś IT do stołu w chwili, gdy system dopiero jest wybierany, a nie gdy gotowy jest szkic.
Opis systemu i przepływy danych
To część, w której DPIA zwykle pozostaje zbyt mgliście. „Dane są bezpiecznie przechowywane w chmurze” niczego nie opisuje. Co tu należy:
- Jakie dane, według kategorii. Nie „dane klientów”, tylko imię i nazwisko, e-mail, telefon, historia zamówień oraz to, czy wśród nich są dane szczególne, także w polach tekstowych.
- Gdzie leżą. W którym centrum danych, w którym kraju oraz gdzie są backupy i pliki logów. Te dwa ostatnie często się pomija, a bywa, że leżą gdzie indziej.
- Jak płyną. Schemat ze źródłami, systemem, połączeniami z innymi systemami i odbiorcami. Każda strzałka to miejsce, w którym dane są w drodze i gdzie potrzebny jest środek ochrony.
- Kto ma dostęp. Jakie role, ilu administratorów, czy sam dostawca ma dostęp do wsparcia i jak to jest rejestrowane.
- Jak długo. Okres przechowywania dla każdej kategorii i jak technicznie działa usuwanie: czy rekord naprawdę jest usuwany, czy tylko ukrywany, i co dzieje się z backupami.
Schemat przepływów danych to najbardziej użyteczna rzecz, jaką IT może dostarczyć. Pokazuje to, co w tekście ginie, i jest też dokumentem, którego będziesz potrzebować, gdy później dojdzie do naruszenia ochrony danych.
Środki techniczne odpowiadające ryzyku
Lista środków bez związku z ryzykami to wyliczanka, a nie DPIA. Połącz każdy środek z ryzykiem, które zmniejsza, i pisz konkretnie, co faktycznie zostało skonfigurowane:
- Dostęp: logowanie z uwierzytelnianiem wieloskładnikowym, role z minimalnymi potrzebnymi uprawnieniami i stała okresowa kontrola, kto jeszcze ma dostęp.
- Szyfrowanie: w transmisji i w spoczynku oraz kto zarządza kluczami. W usłudze chmurowej to różnica między „zaszyfrowane” a „zaszyfrowane kluczem, który ma także dostawca”.
- Logowanie zdarzeń: kto jakie dane przeglądał lub zmieniał, jak długo logi są przechowywane i kto je przegląda. Logi, których nikt nie czyta, to archiwum, a nie środek ochrony.
- Backup i odtwarzanie: jak często, gdzie, jak długo i kiedy ostatni test odtwarzania się udał.
- Minimalizacja w samym systemie: wyłączanie pól, których nie potrzebujesz, pseudonimizacja danych w środowiskach testowych i raportowych oraz automatyczne usuwanie po upływie okresu przechowywania.
To, co zostaje po wdrożeniu środków, to ryzyko szczątkowe. Jeśli pozostaje wysokie, administrator danych musi przed startem skonsultować się z organem nadzorczym. Tej decyzji nie podejmuje IT; IT dba o to, żeby środki zgadzały się z tym, co faktycznie działa.
O co pytasz dostawcę systemu
Przy nowym systemie od zewnętrznego podmiotu połowa technicznych odpowiedzi pochodzi od tego dostawcy. Jako podmiot przetwarzający ma obowiązek pomóc Ci przy DPIA i powinno to być zapisane w umowie powierzenia. Zapytaj w każdym razie:
- w jakich krajach leżą dane, backupy i wsparcie oraz czy dochodzi do przekazywania poza Europejski Obszar Gospodarczy;
- jacy są podwykonawcy przetwarzania i jak się dowiesz o nowym;
- jakie są certyfikaty i jakiej części usługi dotyczą, bo certyfikat ISO/IEC 27001 nie obejmuje automatycznie produktu, który kupujesz;
- co jest logowane, czy możesz sam przeglądać te logi i jak długo istnieją;
- jak dane są usuwane po końcu umowy i jak dostaniesz je wcześniej w użytecznym formacie.
Dostawca, który na te pytania wysyła standardowy załącznik, nie jest przez to podejrzany. Dostawca, który po trzech tygodniach nadal nie ma odpowiedzi, mówi Ci coś o tym, jak będzie, gdy coś pójdzie nie tak.
Kiedy zaczynać i jakie są pułapki
DPIA powinna być gotowa zanim przetwarzanie się zacznie, a w praktyce znaczy to: przed umową. Potem najważniejsze wybory są już dokonane, a środek ochrony staje się wnioskiem o zmianę. Kolejność, która działa:
- Przy wyborze: sprawdź, czy DPIA jest potrzebna, i włącz pytania do dostawcy do zapytania ofertowego.
- Przed umową: opis, przepływy danych i środki w wersji roboczej, żeby wynik jeszcze wpływał na wybór.
- Przed uruchomieniem: środki sprawdzone tak, jak zostały skonfigurowane, a nie tak, jak obiecano.
- Potem: ponowny przegląd przy zmianie, która zmienia ryzyka: nowe połączenie, nowy dostawca, nowe dane.
Trzy pułapki wracają bez końca: pisanie DPIA, gdy system już działa, przez co staje się sprawozdaniem zamiast dokumentem decyzyjnym; zadawanie pytań do IT dopiero na końcu, więc wypełnia się je założeniami; i niedotykanie dokumentu po wdrożeniu, choć system dalej rośnie.
Gdzie kończy się nasza praca
Co robimy. Dla systemów, które dostarczamy, konfigurujemy lub którymi zarządzamy, dostarczamy techniczną część DPIA: opis systemu, schemat przepływów danych, miejsca przechowywania, uprawnienia dostępu, okresy przechowywania tak, jak są technicznie skonfigurowane, i środki bezpieczeństwa. Odpowiadamy na pytania administratora danych i jego inspektora ochrony danych oraz dostosowujemy środki, jeśli DPIA tego wymaga. Pracujemy zgodnie z ISO/IEC 27001, i to jest sposób, w jaki pracujemy, a nie ocena Twojego przetwarzania.
Czego nie robimy. Nie jesteśmy prawnikiem ani inspektorem ochrony danych. DPIA należy do administratora danych: nie sporządzamy jej w jego imieniu, nie rozstrzygamy, czy jest obowiązkowa, nie oceniamy podstawy prawnej, konieczności ani proporcjonalności i nie konsultujemy się z organem nadzorczym. Nie podpisujemy DPIA w imieniu klienta. Ta ocena należy do Twojej organizacji, jej inspektora ochrony danych lub prawnika od prywatności.
Pytania, które dostajemy w tej sprawie
Pięć, które wracają najczęściej.
Co to jest DPIA?
DPIA, czyli ocena skutków dla ochrony danych, to ocena z wyprzedzeniem ryzyk, jakie przetwarzanie danych osobowych niesie dla osób, których dane dotyczą, oraz środków mających te ryzyka zmniejszyć. RODO wymaga jej przy przetwarzaniu z prawdopodobnie wysokim ryzykiem. Opisuje przetwarzanie, bada konieczność i proporcjonalność, wskazuje ryzyka i środki.
Kiedy DPIA jest obowiązkowa?
Gdy przetwarzanie może powodować wysokie ryzyko dla praw i wolności osób. Jeśli przetwarzanie spełnia dwa lub więcej z dziewięciu europejskich kryteriów, takich jak dane wrażliwe, duża skala, systematyczne monitorowanie czy nowa technologia, DPIA co do zasady jest potrzebna. Prezes UODO publikuje też wykaz rodzajów przetwarzania, dla których jest wymagana.
Kto sporządza DPIA?
Administrator danych, czyli organizacja, która decyduje, po co i jak dane są przetwarzane. Jeśli jest inspektor ochrony danych, trzeba poprosić go o poradę. Dział IT i dostawca dostarczają część techniczną, ale ocena i podpis pozostają po stronie administratora danych.
Jakie informacje dostarcza IT do DPIA?
Opis systemu i danych według kategorii, schemat przepływów danych i połączeń, miejsca przechowywania wraz z backupami i logami, uprawnienia dostępu, okresy przechowywania tak, jak są technicznie skonfigurowane, oraz środki bezpieczeństwa. Przy zewnętrznym dostawcy dochodzą podwykonawcy przetwarzania, kraje przechowywania i usuwanie danych po końcu umowy.
Czy możecie sporządzić lub zatwierdzić naszą DPIA?
Nie. Nie jesteśmy prawnikiem ani inspektorem ochrony danych, a DPIA należy do administratora danych. Dla systemów, które dostarczamy lub którymi zarządzamy, dostarczamy opis techniczny, przepływy danych i środki oraz dostosowujemy środki, jeśli DPIA tego wymaga. Czy DPIA jest obowiązkowa i czy ryzyko szczątkowe jest akceptowalne, ocenia Twoja organizacja wraz z ekspertem od prywatności.
Czytaj dalej
Z czym łączy się ta ocena.
Nowy system na horyzoncie? My dostarczymy część techniczną
Napisz, jaki system zamierzasz wdrożyć. Opiszemy przepływy danych, przechowywanie i środki ochrony tak, jak zostaną naprawdę skonfigurowane, żeby Twój inspektor ochrony danych mógł oceniać na faktach, a nie na założeniach.
Praktyczna wiedza o IT w Twojej skrzynce
Nowe poradniki o zarządzaniu, bezpieczeństwie i stanowiskach pracy, pisane przez ludzi, którzy wykonują tę pracę. Bez sprzedażowego gadania, a z subskrypcji zrezygnujesz jednym kliknięciem.