
Analiza ryzyka IT dla MŚP: od listy do środka zaradczego
Większość analiz ryzyka bezpieczeństwa informacji kończy jako arkusz z pięćdziesięcioma czerwonymi polami, którego nikt już nie otwiera. Użyteczna analiza ryzyka IT jest krótsza i ostrzejsza: co chronisz, co może pójść nie tak, jak bardzo to boli i kto przed jaką datą coś z tym zrobi. Oto kolejność, której się trzymamy.
Analizę ryzyka IT zaczyna się od tego, co chronisz (informacja, procesy, systemy), a nie od listy zagrożeń z czasopisma.
Każde ryzyko dostaje jedno zdanie, ocenę prawdopodobieństwa i skutków w skali opisanej dla każdego stopnia oraz właściciela z datą.
Analiza jest skończona dopiero wtedy, gdy dla każdego ryzyka jest decyzja: ograniczyć, unikać, przenieść albo świadomie zaakceptować, a to ostatnie podpisuje zarząd.
Czym jest analiza ryzyka bezpieczeństwa informacji, a czym nie
Analiza ryzyka IT odpowiada na jedno pytanie: co może pójść nie tak z naszą informacją i systemami, jak bardzo to boli i co z tym robimy? Wynikiem jest decyzja dla każdego ryzyka, a nie raport.
Często myli się ją z dwiema innymi rzeczami. Audyt czy skan bezpieczeństwa mierzy, jak Twoje środowisko wygląda technicznie teraz; tę różnicę opisujemy na stronie o skanowaniu podatności. Analiza wpływu na biznes ustala, które procesy muszą wrócić pierwsze po awarii; opisujemy ją w artykule o analizie wpływu na biznes. Analiza ryzyka korzysta z wyników obu, ale zadaje inne pytanie: gdzie jest największa luka między tym, co może się zdarzyć, a tym, co masz na to ustawione?
Dla organizacji od dwudziestu do kilkuset osób jest to dokument roboczy na kilka stron, a nie projekt na miesiące.
Zacznij od tego, co chronisz
Kusi, żeby zacząć od zagrożeń: ransomware, phishing, pożar. Dostajesz wtedy listę, która pasuje do każdej firmy, a więc do żadnej. Zacznij odwrotnie.
- Która informacja jest krytyczna? Dane klientów, oferty, księgowość, projekty, akta osobowe.
- Gdzie leży? W Microsoft 365, w programie księgowym, na serwerze plików, w skrzynce pocztowej, na laptopach pracowników w terenie.
- Kto ma do niej dostęp? Własni pracownicy, administratorzy, dostawcy z dostępem zdalnym.
Dla większości firm z sektora MŚP wystarcza od piętnastu do trzydziestu takich pozycji. Rejestr zasobów i podział procesów z ewentualnej analizy wpływu na biznes są dobrym punktem wyjścia.
Ryzyko w jednym zdaniu
Ryzyka, którego nie umiesz zapisać w jednym zdaniu, nie umiesz też obsłużyć. Forma, która działa: zagrożenie, które wykorzystuje słabość, i przez to ma skutek.
„Cyberatak” nie jest ryzykiem. „Pracownik klika w mail phishingowy, a ponieważ w programie księgowym nie ma weryfikacji dwuetapowej, atakujący może przekierować płatności” jest. Z tego zdania od razu wynika, gdzie jest środek zaradczy: nie tylko przy pracowniku, ale przy brakującym drugim składniku.
Zapisz też ryzyka, które nie dotyczą hakerów: jedyny administrator, który odchodzi, dostawca, który upada, kopia zapasowa, której nikt nigdy nie odtworzył, laptop zostawiony w pociągu.
Ocena prawdopodobieństwa i skutków bez pozornej precyzji
Ocena od 1 do 5 dla prawdopodobieństwa i dla skutków jest zwyczajowa. Problem w tym, że każdy pod „3” rozumie coś innego. Opisz więc każdy stopień skali słowami pasującymi do Twojej organizacji, zanim zaczniesz oceniać.
- Prawdopodobieństwo: od „nie do oczekiwania w najbliższych latach” do „dzieje się już teraz albo prawie na pewno w ciągu roku”.
- Skutki: opisane w godzinach przestoju, liczbie poszkodowanych klientów, tym, czy trzeba zgłosić naruszenie ochrony danych, albo szkodzie dla nazwy. Nie w euro ani złotych, których nie umiesz uzasadnić.
Oceniaj z kilkoma osobami naraz, z IT i z biznesu. Tam, gdzie oceny bardzo się rozchodzą, zwykle kryje się informacja, której jedna ze stron nie miała. Pomnóż prawdopodobieństwo i skutki dla ustalenia kolejności, ale wysokie skutki przy niskim prawdopodobieństwie czytaj zawsze osobno: tam należą procedury awaryjne.
Od ryzyka do środka zaradczego
Tu utyka większość analiz. Każde ryzyko powyżej Twojej granicy dostaje decyzję i są tylko cztery:
- Ograniczyć: środek, który obniża prawdopodobieństwo lub skutki. Weryfikacja dwuetapowa, przetestowana kopia zapasowa, segmentacja sieci, drugi administrator.
- Unikać: zrezygnować z tego, co powoduje ryzyko, na przykład wyłączyć przestarzały system zamiast go dalej chronić.
- Przenieść: część skutków zrzucić na kogoś innego, umową albo ubezpieczeniem. Samo ryzyko pozostaje Twoje.
- Zaakceptować: świadomie nic nie robić, bo środek kosztuje więcej niż ryzyko. To uprawniona decyzja, o ile jest zapisana i podpisana przez osobę, która może ją podjąć.
Przy każdym środku wpisz właściciela i datę oraz oszacuj ryzyko resztkowe po jego wdrożeniu. Środek bez nazwiska to zamiar.
Czego wymagają NIS2, RODO i ISO 27001
Analiza ryzyka jest nie tylko rozsądna, ale coraz częściej też wymagana. NIS2 w artykule 21 wymienia polityki analizy ryzyka jako pierwszy ze środków, które musi przyjąć organizacja objęta dyrektywą; w Polsce dyrektywa jest wdrażana przez przepisy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa. RODO w artykule 32 wymaga zabezpieczeń odpowiednich do ryzyka, a bez analizy trudno to uzasadnić. A ISO/IEC 27001 wymaga udokumentowanej metody oceny i postępowania z ryzykiem.
Jeśli Twoja organizacja nie podlega NIS2, klient, który jej podlega, i tak może o to zapytać, bo dyrektywa dotyka także łańcucha dostaw. Krajowe organy i zespoły ds. cyberbezpieczeństwa publikują materiały i narzędzia, które możesz położyć obok własnej analizy.
Audytor lub organ nadzoru nie chce zobaczyć najładniejszej macierzy, tylko ciąg: ryzyko, decyzja, środek, właściciel, kontrola. Przegląd tego, co trzeba wykazać w ramach ISO 27001, znajdziesz na naszej stronie ISO 27001 dla firm.
Utrzymanie i pułapki, które widzimy najczęściej
Rejestr ryzyk to dokument roboczy. Zaglądaj do niego co najmniej raz w roku, a poza tym przy każdej większej zmianie: nowym systemie, przeprowadzce, przejęciu, nowym dostawcy z dostępem albo incydencie.
- Wszystko jest czerwone. Wtedy skala nie jest opisana albo nikt nie ma odwagi wybierać. Rejestr bez zieleni nic nie mówi.
- Tylko ryzyka techniczne. Brakuje ludzi, dostawców i procesów, choć tam są często największe luki.
- IT jest właścicielem wszystkiego. Ryzyko, że stanie księgowość, należy do tego, kto kieruje księgowością. IT jest właścicielem środka zaradczego, a nie ryzyka biznesowego.
- Brak kontroli środka. „Kopia zapasowa skonfigurowana” to coś innego niż „kopia zapasowa w tym kwartale odtworzona i sprawdzona”.
Gdzie kończy się nasza praca
Co robimy. Pomagamy ustawić analizę i dostarczamy część techniczną: mapowanie, gdzie leży informacja i kto ma do niej dostęp, nazywanie słabości technicznych, proponowanie i wdrażanie środków oraz wykazywanie, że działają. Mamy certyfikat ISO/IEC 27001 i sami pracujemy z takim rejestrem.
Czego nie robimy. Nie jesteśmy właścicielem Twoich ryzyk: jakie ryzyko resztkowe jest akceptowalne, decyduje i podpisuje zarząd. Nie jesteśmy jednostką certyfikującą i nie wydajemy opinii, że Twoja analiza spełnia NIS2 czy ISO 27001; robi to akredytowany audytor. Nie jesteśmy prawnikami i nie mówimy, czy podlegasz NIS2. I nie jesteśmy ubezpieczycielem: to, jakie ryzyko przenosisz na polisę, omawiasz z własnym ubezpieczycielem.
Pytania, które nam zadajecie
Pięć, które wracają najczęściej.
Jak zrobić analizę ryzyka bezpieczeństwa informacji?
Zacznij od tego, co chronisz: krytycznej informacji, miejsca, w którym leży, i osób, które mają do niej dostęp. Dla każdej pozycji zapisz ryzyka jako zagrożenie, słabość i skutek, oceń prawdopodobieństwo i skutki w skali opisanej z góry, a dla każdego ryzyka podejmij decyzję z właścicielem i datą. Potem prowadź rejestr co najmniej raz w roku.
Czym różni się analiza ryzyka od audytu IT?
Audyt lub skan bezpieczeństwa mierzy stan techniczny w danym momencie. Analiza ryzyka waży, co może pójść nie tak, względem tego, co masz na to ustawione, i kończy się decyzjami. Wynik audytu jest dobrym wejściem do analizy ryzyka, ale jej nie zastępuje.
Czy analiza ryzyka jest obowiązkowa w NIS2?
Dla organizacji objętych NIS2 tak: artykuł 21 wymienia politykę analizy ryzyka jako jeden z obowiązkowych środków. RODO też wymaga zabezpieczeń odpowiednich do ryzyka. To, czy Twoja organizacja podlega NIS2, ustalasz na drodze prawnej.
Jak często powtarzać analizę ryzyka IT?
Co najmniej raz w roku, a poza tym przy każdej większej zmianie: nowym systemie, przeprowadzce, przejęciu, nowym dostawcy z dostępem albo po incydencie. Rejestr aktualizowany tylko przed audytem przez resztę roku się dezaktualizuje.
Kto jest właścicielem ryzyka IT?
Ryzyko biznesowe należy do tego, kto kieruje procesem, a decyzja o zaakceptowaniu ryzyka resztkowego należy do zarządu. IT albo dostawca IT jest właścicielem środka technicznego. Kto wszystko zrzuca na IT, dostaje decyzje, których nikt w firmie nie podjął.
Czytaj dalej
Do czego analiza ryzyka się odnosi.
Analiza ryzyka, która prowadzi do działań?
Powiedz, w jakim miejscu jesteś; zmapujemy część techniczną i szczerze powiemy, co trzeba zrobić najpierw.
Praktyczna wiedza o IT w Twojej skrzynce
Nowe poradniki o zarządzaniu, bezpieczeństwie i stanowiskach pracy, pisane przez ludzi, którzy wykonują tę pracę. Bez sprzedażowego gadania, a z subskrypcji zrezygnujesz jednym kliknięciem.