
Shadow IT: nie nieposłuszeństwo, tylko luka w Twojej ofercie
Gdzieś w Twojej organizacji jest subskrypcja, o której dział IT nie wie, opłacona prywatną kartą, z danymi firmy w środku. To nie incydent. To przewidywalny skutek procesu zgłoszeń, który trwa dłużej niż cierpliwość kogoś z terminem na karku.
Shadow IT to każde oprogramowanie lub usługa używane do pracy bez wiedzy IT. W firmie o stu osobach to szybko kilkadziesiąt subskrypcji.
Prawie nigdy nie bierze się ze złej woli. Bierze się stąd, że ktoś czegoś potrzebował, przez IT zajęłoby to cztery tygodnie, a w szufladzie leżała karta kredytowa. Przyczyna tkwi w czasie realizacji, a nie w ludziach.
Problemem nie jest samo narzędzie, tylko to, czego wokół niego brakuje: umowy powierzenia, kopii zapasowej, procedury odejścia pracownika i kogoś, kto wie, że to istnieje, gdy przestanie działać.
Czym jest i dlaczego powstaje
Shadow IT to każde oprogramowanie, przestrzeń na dane lub usługa używane do pracy bez wiedzy organizacji IT. Planer projektów, który zespół kupił sam. Usługa wymiany plików, do której dział marketingu wrzuca materiały graficzne. Usługa formularzy, przez którą wpływają aplikacje kandydatów. Asystent AI na prywatnym koncie.
Typowy obraz to pracownicy, którzy obchodzą zasady. Rzadko jest prawdziwy. W rzeczywistości dzieje się tak: ktoś czegoś potrzebuje, składa wniosek, słyszy, że czeka go ocena i przetarg, patrzy na termin, w którym projekt ma być gotowy, i rozwiązuje to sam za dziewięć euro miesięcznie.
Tak ujęte shadow IT nie jest problemem zachowania, tylko pomiarem. Mierzy różnicę między tym, czego ludzie potrzebują, a tym, co oficjalną drogą dostaną na czas. Organizacja z dużą ilością shadow IT nie ma nieposłusznych pracowników; ma proces zgłoszeń zbyt wolny dla pracy, która od niego zależy.
To tłumaczy też, czemu samo sprzątanie bez usunięcia przyczyny nie działa. Wyłączysz wszystko, a w ciągu pół roku pojawi się coś nowego, tylko lepiej ukrytego, bo teraz wszyscy wiedzą, że ktoś na to patrzy.
Co naprawdę się psuje
Samo narzędzie zwykle nie jest problemem. Brakuje wszystkiego, co normalnie stoi wokół niego.
- Brak umowy powierzenia. Jeśli są tam dane osobowe (nazwiska klientów, kandydaci, zwolnienia lekarskie), to na gruncie RODO odpowiadasz za przetwarzanie, co do którego nie masz żadnych ustaleń. To uchybienie, którego nie naprawisz w dniu, w którym ktoś o nie zapyta.
- Brak kopii zapasowej. Nie dlatego, że usługa jej nie ma, tylko dlatego, że nikt po Twojej stronie tego nie sprawdził. Gdy dostawca upadnie albo konto zniknie, zawartość przepada, a w Twoim planie odtwarzania nie ma o tym ani słowa.
- Odejście pracownika omija sprawę. Wyłączasz konto osoby w swoim środowisku i myślisz, że już jej tam nie ma. Subskrypcja zapisana na jej nazwisko i założona prywatnym mailem nadal działa, razem z plikami w środku.
- Nikt nie wie, że to istnieje. Przekonujesz się dopiero, gdy przestaje działać. Wtedy zespół stoi z usługą, do której nie ma umowy, osoby kontaktowej ani ustaleń wsparcia, a zgłoszenie trafia do service desku, który nic o niej nie wie.
- Numer rachunku to rachunek prywatny. Gdy osoba odchodzi, odchodzi też płatność. Zwykle odkrywasz to w chwili, gdy usługa zostaje odcięta.
Jest też strona, o której mówi się rzadziej: podwójne wydatki. Przy prawie każdej inwentaryzacji, jaką robimy, okazuje się, że dwa lub trzy działy mają własną subskrypcję czegoś, co mogło być jedną, albo czegoś, co już było w posiadanych licencjach.
Jak sprawdzić, co działa
Nie musisz kupować do tego osobnego produktu. Informacje są już w czterech miejscach, które prawdopodobnie masz, i razem pokrywają większość.
- Dostawca tożsamości. Gdy ktoś loguje się do usługi kontem służbowym, to zostaje zapisane. Zestawienie aplikacji firmowych w Twoim środowisku jest więc najlepszym pojedynczym źródłem i już je masz.
- Ruch wychodzący. Firewall albo zarządzanie siecią widzi, z jakimi usługami są nawiązywane połączenia. Jest w tym szum, ale powtarzające się nazwy rzucają się w oczy.
- Księgowość. Poszukaj w rozliczeniach i wyciągach z kart kwot od pięciu do stu euro, które wracają co miesiąc. To najnudniejsze źródło i często najbardziej opłacalne.
- Po prostu zapytaj. Jedna runda wśród kierowników zespołów z pytaniem „czego używacie, o czym możemy nie wiedzieć” daje więcej niż skan, o ile jasne jest, że odpowiedź nie sprawi nikomu kłopotu. To warunek i nie jest dowolny.
Licz się z tym, że lista będzie dłuższa, niż się spodziewasz. W organizacji stuosobowej kilkadziesiąt usług to norma, a większość z nich jest niewinna. Dlatego właśnie potrzebujesz listy: bez przeglądu nie odróżnisz, które trzy mają znaczenie.
Co robisz z listą
Dla każdej usługi są trzy wyniki, a podział między nimi prawie zawsze jest przechylony w stronę, której ludzie się nie spodziewają.
- Przejąć. Usługa spełnia wymagania, jest naprawdę używana i nic jej nie jest poza tym, że była poza kadrem. Przenieś ją na konto firmowe, załatw umowę powierzenia, podłącz logowanie do własnych tożsamości i wpisz ją do ewidencji. To wynik dla większości listy.
- Zastąpić. W posiadanych licencjach jest już coś, co robi to samo. Wtedy rozmowa nie brzmi „tego nie wolno”, tylko „to już jest w pakiecie i skonfigurujemy Ci to”. Bez tej drugiej części to nie zadziała.
- Wyłączyć. Są tam dane, które nie powinny tam być, albo dostawcy nie da się ocenić. To najmniejsza kategoria i jedyna, w której coś odbierasz, nic w zamian nie dając. Zrób ją więc na końcu i z datą oraz alternatywą.
Przy wszystkich trzech ustalasz, kto jest właścicielem po Twojej stronie. Nie IT, tylko dział, który z usługi korzysta. IT zarządza dostępem i umową; pytanie, czy usługa jest jeszcze potrzebna, należy do tego, kto z nią pracuje. To ten sam podział ról, jaki stosuje się w zarządzaniu usługami IT.
Dlaczego wraca, jeśli tylko sprzątasz
Inwentaryzacja to migawka. Jeśli przyczyna zostaje, za rok lista znowu jest pełna, i nie jest to porażka sprzątania, tylko przewidywalny skutek.
Różnicę robi jedno: czas realizacji zgłoszenia. Dopóki ktoś z terminem musi czekać cztery tygodnie na odpowiedź, karta kredytowa będzie szybsza. Oto, co robią organizacje, które mają to pod kontrolą:
- Krótka ścieżka dla drobnych rzeczy. Poniżej pewnej kwoty i bez danych osobowych: odpowiedź w tydzień, jedna strona, bez przetargu. Ciężką ocenę zostaw tam, gdzie jej miejsce.
- Lista tego, co już wolno. Kto może sprawdzić, że usługa, której chce, jest już zatwierdzona, niczego nie zgłasza i bierze się do pracy. To zysk dla obu stron.
- „Nie” można powiedzieć, ale z alternatywą. Odmowa bez zamiennika jest bezpośrednim powodem kolejnej rundy shadow IT. To nie groźba, tak się po prostu dzieje.
- Dwa razy w roku spojrzeć jeszcze raz. Półroczna runda po tych samych czterech źródłach zajmuje pół dnia i utrzymuje listę w zgodzie ze stanem faktycznym.
Jest jedna kategoria, która rośnie najszybciej i z tego samego powodu tu należy: asystenci AI na prywatnych kontach. To shadow IT w najczystszej postaci (bez subskrypcji, bez faktury, bez śladu), a podejście jest to samo: zadbaj, żeby istniał zatwierdzony sposób, zanim spróbujesz zamknąć ten niepożądany.
Pytania, które słyszymy najczęściej
Te, które padają najczęściej, gdy temat trafia na stół.
Ile shadow IT jest normalne?
W organizacji stu pracowników zwykle znajdujemy kilkadziesiąt usług, których nie ma w ewidencji. Brzmi to alarmująco i zwykle nie jest: większość to planer, narzędzie graficzne albo drobna usługa do konwersji bez danych osobowych w środku. Pytanie nie brzmi, ile ich jest, tylko które trzy zawierają dane, których tam być nie powinno. Bez inwentaryzacji tego rozróżnienia nie zrobisz, a wtedy dyskusja jest kwestią odczuć.
Czy wszystko, co znajdziemy, trzeba od razu wyłączyć?
Nie, i u nas to zwykle najmniejsza kategoria. Większość usług jest w porządku i po prostu była poza kadrem; przejmujesz je na konto firmowe z umową powierzenia. Część da się zastąpić czymś, co już jest w licencjach, i wtedy do oferty należy też skonfigurowanie tego. Wyłączasz tam, gdzie są dane, które nie powinny tam być, i też wtedy z datą i alternatywą, bo inaczej wróci w innej formie.
Jak sprawdzić, co działa, bez kupowania osobnego produktu?
Czterema źródłami, które prawdopodobnie już masz. Dostawca tożsamości pokazuje, do których usług ludzie logują się kontem służbowym. Firewall widzi, z czym nawiązywane są połączenia. Księgowość pokazuje miesięczne drobne kwoty w rozliczeniach i na kartach. A runda wśród kierowników zespołów często daje najwięcej, o ile jasne jest, że szczera odpowiedź nie sprawi kłopotu. Razem te cztery pokrywają większość.
Kto odpowiada za usługę, którą dział kupił sam?
Na gruncie RODO administratorem danych jest organizacja, niezależnie od tego, kto kliknął przycisk. Dlatego „dział zrobił to sam” nie jest argumentem wobec organu nadzoru ani klienta. Praktycznie właścicielstwo przypisujemy działowi, który z usługi korzysta (on ocenia, czy jest jeszcze potrzebna), a zarządzanie dostępem i umową działowi IT. Jedno i drugie na piśmie, bo właściciel, którego nigdzie nie ma, nie jest właścicielem.
Gdzie to u nas trafia
Usługi, pod które podpada ten temat.
Chcesz wiedzieć, co u Ciebie działa poza kadrem?
Inwentaryzacja po tych czterech źródłach zajmuje pół dnia i daje listę, która należy do Ciebie, nawet jeśli nic z nią dalej nie zrobisz.
Praktyczna wiedza o IT w Twojej skrzynce
Nowe poradniki o zarządzaniu, bezpieczeństwie i stanowiskach pracy, pisane przez ludzi, którzy wykonują tę pracę. Bez sprzedażowego gadania, a z subskrypcji zrezygnujesz jednym kliknięciem.