Zapytaj o ofertę
Awaria Branże Kariera O nas Blog Kontakt
Dwoje współpracowników przy stole z laptopem między nimi w ciepło oświetlonym biurze

Oszustwo na prezesa: procedura płatności, która je zatrzymuje

Oszustwo na prezesa przychodzi jako mail, ale szkodą staje się dopiero w chwili, gdy ktoś płaci. Tam leży więc także obrona: nie w kolejnym szkoleniu o podejrzanych mailach, tylko w procedurze płatności, która nie robi wyjątku dla pośpiechu, tajemnicy ani dyrektora. Oto ta procedura i to, co wokół niej robi IT.

8 min czytania Napisane przez zespół ITproposal
Krótka odpowiedź

Oszustwo na prezesa to nie problem poczty, tylko problem płatności: wiadomość może zostać uznana za prawdziwą, a przelew i tak nie powinien wyjść.

Pięć zasad pokrywa znane warianty: brak płatności poza stałą ścieżką, oddzwonienie na znany numer, cztery oczy poza obiegiem prośby, limit w samej bankowości i tajemnica jako powód, by się zatrzymać.

Jeśli pieniądze już wyszły, zadzwoń od razu do banku. Cofnąć przelew może tylko bank, a analizę, która obroni się przed sądem, prowadzi firma kryminalistyczna; my dbamy, żeby ślady jeszcze były.

Czym jest oszustwo na prezesa i dlaczego to nie problem poczty

W oszustwie na prezesa ktoś podszywa się pod dyrektora, członka zarządu lub stałego dostawcę i prosi pracownika o przelew. Prośba jest pilna, często poufna („trwa przejęcie, nie rozmawiaj o tym jeszcze z nikim”) i przychodzi w chwili, gdy dopytanie jest trudne: tuż przed weekendem, w czasie urlopu, gdy dyrektor jest w podróży. Nie potrzeba do tego złośliwego oprogramowania ani luki. Atakujący korzysta z uprawnień, które Twój pracownik już ma.

Najczęściej występują trzy formy:

  • Prośba od szefa: mail lub wiadomość na czacie z adresu podobnego do adresu dyrektora albo z jego prawdziwej, przejętej skrzynki.
  • Zmieniony numer rachunku: „dostawca” zgłasza, że zmieniły się jego dane bankowe, często ze skrzynki, która naprawdę należy do tego dostawcy i została przejęta. Faktura się zgadza, nie zgadza się tylko numer rachunku.
  • Głos w telefonie: telefon lub wiadomość głosowa, coraz częściej z podrobionym głosem, który „potwierdza” wcześniejszy mail.

Ten tekst dotyczy chwili po tym: gdy wiadomość już dotarła i ktoś jej uwierzył, przelew nadal nie powinien móc wyjść.

Procedura płatności, która zatrzymuje oszustwo na prezesa

Procedura działa tylko wtedy, gdy jest dość krótka, żeby ją zapamiętać, i dość surowa, żeby nie zostawiać luzu. Te pięć zasad pokrywa znane warianty:

  • Żadnej płatności poza stałą ścieżką. Płatność wychodzi z procesu zakupów lub fakturowania, z zamówieniem albo zaksięgowaną fakturą za sobą. Prośba mailem, na czacie czy telefonicznie jest prośbą, a nie zleceniem, nawet gdy pochodzi od dyrektora.
  • Oddzwonienie na znany numer. Każdą nietypową prośbę sprawdzasz pod numerem, który już miałeś: z wykazu pracowników, z umowy albo z ewidencji dostawców. Nigdy pod numerem ani linkiem z wiadomości i nie przez odpowiedź na maila.
  • Cztery oczy, a druga para poza obiegiem prośby. Drugie zatwierdzenie pochodzi od kogoś, z kim wnioskodawca się nie kontaktował. Dwie osoby, które dostały tę samą wiadomość, to razem jedna kontrola.
  • Limit, powyżej którego zawsze potrzeba dwóch podpisów. Zapisz go w samej bankowości, a nie tylko na papierze; wiele firmowych systemów bankowych potrafi wymusić drugie zatwierdzenie.
  • Tajemnica to powód, żeby się zatrzymać. Prośba, której nie wolno omawiać z osobą odpowiedzialną za finanse, trafia właśnie najpierw do osoby odpowiedzialnej za finanse.

Napisz procedurę na jednej stronie, niech zarząd ją podpisze i zapisz, kto może ją zmieniać. Zasada, która istnieje tylko w głowie księgowej, znika przy pierwszym urlopie.

Nowy numer rachunku to osobny proces

Najdroższy wariant nie kryje się w pilnej prośbie, tylko w danych podstawowych. Kto zmieni numer rachunku stałego dostawcy, otrzymuje wszystkie faktury, które przyjdą potem, a wychodzi to na jaw dopiero, gdy prawdziwy dostawca dzwoni w sprawie zaległości.

  • Nigdy nie zmieniaj danych bankowych na podstawie maila ani faktury, nawet jeśli mail pochodzi z właściwego adresu. Ten adres mógł zostać przejęty.
  • Potwierdź u osoby kontaktowej, którą już znałeś, kanałem, który już miałeś. Nie proś o potwierdzenie pod numerem, który stoi w mailu.
  • Niech zmianę zapisują dwie osoby: jedna wprowadza, druga sprawdza. Program księgowy powinien logować zmianę danych bankowych z nazwiskiem i godziną.
  • Wbuduj czas oczekiwania. Pierwsza płatność na nowy numer rachunku wychodzi dopiero po sprawdzeniu, a najlepiej nie tego samego dnia.
  • Nie zakładaj, że bank sprawdzi nazwę odbiorcy. Banki w strefie euro od października 2025 roku przy przelewach w euro sprawdzają, czy nazwa i IBAN do siebie pasują. W przelewach krajowych w złotych nie polegaj na takiej kontroli, a ostrzeżenie o niezgodności, jeśli się pojawi, w praktyce często zostaje kliknięte i pominięte; ustal, że takie ostrzeżenie wstrzymuje płatność do czasu oddzwonienia.

Zasada obowiązuje także zarząd

Większość organizacji ma taką zasadę i po cichu ją pomija, gdy prośba pochodzi od kogoś wysoko postawionego. Na tym oszustwo na prezesa polega: na pracowniku, który woli zaryzykować, niż sprzeciwić się dyrektorowi.

Odwróć to. Niech dyrektor sam, na piśmie i z góry, powie, że nigdy nie poprosi o pominięcie procedury i że nikt, kto oddzwoni albo odmówi, nie zostanie za to rozliczany. Wtedy odmowa przestaje być nieposłuszeństwem, a staje się wykonaniem polecenia tego samego dyrektora.

Dwa uzupełnienia, które niewiele kosztują:

  • Uzgodnione pytanie kontrolne dla kilku osób, które mogą zatwierdzać płatności, którego nie ma nigdzie w mailu ani na czacie.
  • Zastępca dla każdej roli. Gdy dyrektor lub kontroler jest na urlopie, jest ustalone, kto wtedy zatwierdza. W przeciwnym razie „jest nieosiągalny” staje się argumentem, żeby pominąć kontrolę.

Jak rozpoznać oszustwo na prezesa

Rozpoznanie to druga linia obrony, a nie pierwsza: dobre podrobienie nie ma literówek. Zdradza je częściej forma prośby niż treść.

  • Pośpiech z powodem, żeby nie sprawdzać: „jeszcze dziś”, „jestem na spotkaniu, nie dzwoń”.
  • Tajemnica: przejęcie, kara, poufna transakcja.
  • Nowy kanał: dyrektor, który nagle szuka kontaktu przez WhatsAppa albo prywatny adres.
  • Nietypowy adres: domena różniąca się jedną literą albo adres odpowiedzi inny niż nadawca.
  • Nowy numer rachunku, często w innym kraju niż ten, w którym ma siedzibę dostawca.
  • Moment, w którym sprawdzenie jest trudne: piątek po południu, święto, pierwszy dzień po urlopie.

Żaden z tych sygnałów sam w sobie nie jest dowodem. Sens procedury polega na tym, że nie musisz tego oceniać: przy nietypowej prośbie oddzwaniasz, nawet gdy wygląda na prawdziwą.

Co dodaje IT

Technika nie zastępuje procedury płatności, ale utrudnia atak i poprawia widoczność śladów. Oto środki, które dają najwięcej:

  • MFA i dostęp warunkowy na wszystkich skrzynkach, a zwłaszcza na skrzynkach zarządu i księgowości. Przejęta skrzynka to najbardziej wiarygodny nadawca, jaki istnieje.
  • Alert przy nowych regułach przekazywania i regułach skrzynki odbiorczej. Atakujący, który czyta pocztę, zakłada jako pierwszą regułę taką, która odfiltrowuje odpowiedzi z banku lub od dostawcy.
  • Oznaczenie nadawców zewnętrznych, żeby mail „od dyrektora”, który przychodzi z zewnątrz, rzucał się w oczy.
  • SPF, DKIM i DMARC na własnej domenie, żeby nikt inny nie mógł niepostrzeżenie wysyłać poczty w Twoim imieniu.
  • Monitorowanie podobnych domen, żeby rejestracja różniąca się jedną literą wyszła na jaw, zanim wyjdzie pierwszy mail.
  • Podwójne zatwierdzanie w systemie bankowym i programie księgowym jako techniczne wymuszenie czterech oczu.

Przechowuj też logi poczty i logowań wystarczająco długo. Gdy mimo wszystko dojdzie do szkody, bank, policja i ubezpieczyciel zechcą wiedzieć, co się stało, a to zostaje tylko w logach, które jeszcze istnieją.

Gdy pieniądze zostały już przelane

Wtedy liczy się każda godzina. Cofnięcie przelewu nie jest gwarantowane i zależy od tego, jak szybko bank odbiorcy zdoła zatrzymać środki.

  • Zadzwoń od razu do banku pod numer do spraw nadużyć lub pilnych i poproś o zwrot. Podaj godzinę, numer rachunku odbiorcy i tytuł przelewu.
  • Zgłoś sprawę policji; bank zwykle o to prosi. Zgłoś ją także do CERT Polska, żeby ostrzec innych.
  • Zabezpiecz dowody: maile z pełnymi nagłówkami, wiadomości z czatu, dane połączeń. Niczego nie usuwaj, a maila nie tylko przekazuj dalej, ale go wyeksportuj.
  • Zabezpiecz skrzynkę, jeśli została przejęta: unieważnij sesje, ustaw na nowo hasło i MFA, sprawdź reguły i połączone aplikacje.
  • Ostrzeż dostawców i klientów, jeśli Twoja skrzynka została użyta; to oni często dostają następnego maila.

Jeśli przez tę skrzynkę można było też zobaczyć dane osobowe, może to być dodatkowo naruszenie ochrony danych, które trzeba ocenić i być może zgłosić.

Gdzie kończy się nasza praca

Nie jesteśmy bankiem. Zatrzymać płatność, cofnąć przelew albo zablokować rachunek może tylko Twój bank, wspólnie z bankiem odbiorcy. My tego nie potrafimy i tego nie obiecujemy.

Nie jesteśmy biegłymi kryminalistycznymi. Analiza, która ma ustalić, kto za tym stoi, albo dowody, które obronią się przed sądem lub ubezpieczycielem, to zadanie wyspecjalizowanej firmy kryminalistycznej. My dbamy, żeby logi istniały, żeby skrzynkę zabezpieczyć bez zacierania śladów i żeby taka firma dostała dostęp.

Co robimy: zabezpieczenie poczty i kont, które utrudnia atak, wymuszanie podwójnego zatwierdzania w systemach, którymi zarządzamy, i pierwsza godzina po przejęciu konta. Sama procedura płatności należy do działu finansów i zarządu; pomagamy ją spisać i sprawdzamy, czy technika ją wspiera.

Najczęstsze pytania

O co pytają nas w sprawie oszustwa na prezesa

Pytania, które słyszymy, zwykle tuż po próbie oszustwa.

Czym jest oszustwo na prezesa?

W oszustwie na prezesa ktoś podszywa się pod dyrektora, członka zarządu lub stałego dostawcę i prosi pracownika o płatność albo o nowy numer rachunku. Prośba jest zwykle pilna i poufna. Nie trzeba do tego włamania: atakujący korzysta z uprawnień, które pracownik już ma.

Jak rozpoznać oszustwo na prezesa?

Po formie prośby: pośpiech, tajemnica, nowy kanał, taki jak WhatsApp, nietypowy adres mailowy albo nowy numer rachunku, a często też moment, w którym sprawdzenie jest trudne. Żaden z tych sygnałów sam w sobie nie jest dowodem, dlatego przy każdej nietypowej prośbie oddzwaniasz na numer, który już miałeś.

Jak zapobiegać oszustwu na prezesa?

Procedurą płatności bez wyjątków: żadnej płatności poza stałą ścieżką, oddzwonienie na znany numer, drugie zatwierdzenie przez kogoś, z kim wnioskodawca się nie kontaktował, i osobna kontrola przy każdej zmianie danych bankowych. Niech zarząd z góry zapisze, że ta zasada dotyczy także jego. MFA i alerty przy podejrzanych regułach skrzynki dodatkowo utrudniają atak.

Co robić, gdy już zapłacono?

Zadzwoń od razu do banku pod numer do spraw nadużyć lub pilnych i poproś o zwrot; to, czy pieniądze wrócą, zależy głównie od szybkości. Zgłoś sprawę policji, zabezpiecz maile z pełnymi nagłówkami i zabezpiecz skrzynkę, jeśli została przejęta. Ostrzeż też dostawców i klientów, jeśli Twoja skrzynka została użyta.

Czy możecie odzyskać pieniądze albo ustalić, kto za tym stoi?

Nie. Odzyskać pieniądze może tylko Twój bank, a analizę kryminalistyczną, która obroni się przed sądem lub ubezpieczycielem, prowadzi wyspecjalizowana firma. My zabezpieczamy skrzynkę, zachowujemy logi i dajemy tej firmie dostęp, a także konfigurujemy zabezpieczenia i podwójne zatwierdzanie, które utrudnią następną próbę.

Powiązane usługi

Czytaj dalej

Technika wokół procedury płatności.

Chcesz wiedzieć, czy Twoja ścieżka płatności jest szczelna?

W pół godziny przejdziemy przez zabezpieczenie Twojej poczty i zatwierdzanie płatności w Twoich systemach, a także powiemy, co należy do Twojego banku lub księgowej.

Praktyczna wiedza o IT w Twojej skrzynce

Nowe poradniki o zarządzaniu, bezpieczeństwie i stanowiskach pracy, pisane przez ludzi, którzy wykonują tę pracę. Bez sprzedażowego gadania, a z subskrypcji zrezygnujesz jednym kliknięciem.

Twój adres wykorzystujemy wyłącznie do wysyłki newslettera. Zobacz naszą politykę prywatności.

Kontakt Zadzwoń