Zapytaj o ofertę
Awaria Branże Kariera O nas Blog Kontakt
Analityk w słuchawkach przed ścianą ekranów monitoringu w zaciemnionym pomieszczeniu

Incydent bezpieczeństwa: pierwsze 60 minut, czyli co robić i czego nie robić

Incydent bezpieczeństwa to nie tylko działanie atakującego. O skali szkód decydują też pierwsze sześćdziesiąt minut, w których ludzie pod presją chcą zrobić coś rozsądnego i przy okazji kasują dokładnie te ślady, których potem będą potrzebować.

9 min czytania Napisane przez zespół ITproposal
Krótka odpowiedź

Pierwsza decyzja nie brzmi „odcinamy”, tylko „czy to naprawdę incydent i jak poważny”. Pół godziny zmarnowane na fałszywy alarm to nic w porównaniu z pół godziną poświęconą nie temu incydentowi, który trzeba.

Nie wyciągaj wtyczki. Odłącz urządzenie od sieci, ale zostaw je włączone: wyłączenie kasuje pamięć operacyjną, a tam często jest jedyny ślad tego, co działało.

Zegar rusza w chwili, gdy się dowiadujesz, a nie gdy rozumiesz, co się stało. Przy naruszeniu danych osobowych to 72 godziny, a w reżimie NIS2 pierwsze ostrzeżenie w ciągu 24 godzin.

Pierwsze dziesięć minut: czy to naprawdę incydent

Odruch po zgłoszeniu to działać. To zły odruch, bo przeważająca część tego, co wpada, incydentem nie jest: wygasły certyfikat, aktualizacja, która poszła źle, pracownik na urlopie logujący się z innego kraju.

Zacznij od trzech pytań i zapisuj odpowiedzi od pierwszej minuty:

  • Co dokładnie widzisz i gdzie? Nie „serwer dziwnie działa”, tylko jaki komunikat, na jakim systemie, o której godzinie. Ta godzina stanie się pierwszą linijką osi czasu.
  • Czy to się rozprzestrzenia? Jedna stacja z zaszyfrowanymi plikami to co innego niż trzy działy naraz. Od tego zależy, czy odcinasz, czy najpierw patrzysz dalej.
  • Kto już coś zrobił? Zwykle ktoś zdążył zrestartować komputer albo coś usunąć, zanim zgłoszenie do Ciebie dotarło. Musisz to wiedzieć, bo później wyjaśnia to brak śladu.

Notuj wszystko z godzinami, we wspólnym dokumencie albo choćby na papierze, ale nie w systemie, który może być zainfekowany. Te notatki to nie biurokracja: za trzy tygodnie będą potrzebne Twojemu ubezpieczycielowi, organowi nadzorczemu i Twoim ludziom, a nikt nie odtworzy ich po fakcie.

W tej fazie wyznacz też jedną osobę, która prowadzi. Nie najlepszego technika (on jest potrzebny przy technice), tylko kogoś, kto trzyma całość, podejmuje decyzje i odbiera telefon. Bez tej roli po dwudziestu minutach pięć osób mówi naraz.

Czego nie robić i dlaczego

To najważniejsza część tego artykułu, bo kosztowne błędy z pierwszej godziny są prawie zawsze dobrze zamierzone.

  • Nie wyłączaj. Wyciągnięcie wtyczki wydaje się najbezpieczniejsze i kasuje pamięć operacyjną, w której często jest jedyny dowód tego, co działało i jak atak wszedł. Odłącz urządzenie od sieci (kabel, Wi-Fi) i zostaw włączone. Wyjątkiem jest szyfrowanie, które widocznie trwa i którego nie da się zatrzymać inaczej; wtedy szkoda waży więcej niż ślad.
  • Nie instaluj od nowa. System, który od razu czyścisz i przywracasz, to system, o którym nigdy nie dowiesz się, jak wszedł atakujący. Nie zamykasz wtedy luki i za dwa tygodnie on wraca.
  • Nie „zaglądaj” na zainfekowanym systemie. Zalogowanie się kontem administratora, żeby „tylko zerknąć”, wpisuje te dane logowania na maszynę, którą kontroluje ktoś inny. Tak ciekawski administrator zamienia infekcję jednej stacji w infekcję całej domeny.
  • Nie płać od razu i nie negocjuj od razu. To decyzja dla zarządu wspólnie z ubezpieczycielem, a nie coś na pierwszą godzinę. Zapłata nie daje gwarancji, że cokolwiek odzyskasz, a do tego dochodzą kwestie prawne związane z tym, kto jest po drugiej stronie.
  • Nie milcz wobec zarządu. Pokusa, by najpierw sprawdzić, czy „jakoś się obejdzie”, jest duża, a skutek zawsze ten sam: zarząd dowiaduje się za późno i tłumaczy potem zarówno incydent, jak i zwłokę.

Jedno robisz od razu: chronisz kopie zapasowe. Przy ukierunkowanym ataku to pierwszy cel, bo szyfrowanie bez możliwości odtworzenia dopiero staje się środkiem nacisku. Sprawdź, czy niezmienialna kopia nadal jest, i odłącz środowisko kopii od sieci, w której jest problem. Dlaczego to ma być kopia, której nikt nie może skasować, opisujemy w tekście o regule 3-2-1.

Odcinanie bez zatrzymywania wszystkiego

Gdy jest pewne, że to prawdziwy incydent, chodzi o odcięcie. Celem nie jest sprzątanie (to przyjdzie później), tylko niedopuszczenie do dalszego rozprzestrzeniania.

W kolejności, w jakiej zwykle się to sprawdza:

  • Sieć przed urządzeniem. Zamknięcie zainfekowanego segmentu na przełączniku lub firewallu jest szybsze niż obchód dwudziestu stanowisk i zostawia systemy włączone.
  • Konta przed maszynami. Prawie w każdym incydencie ktoś przejął konto. Wymień hasła administratorów, unieważnij aktywne sesje i tokeny; to ostatnie prawie zawsze się pomija, a bez tego ktoś pozostaje zalogowany, mimo że hasło już zmieniłeś.
  • Połączenia zewnętrzne zamknięte. Dostawcy z dostępem administracyjnym, VPN, integracje z systemami klientów. To też moment, by zastanowić się, czy nie zakażasz kogoś innego.
  • Kopie zapasowe odizolowane, jeśli jeszcze tego nie zrobiłeś.

Godzisz się przy tym, że część organizacji stanie. To decyzja zarządu, a nie techniki, i właśnie dlatego ta rola musi być przypisana w pierwszym kwadransie. Pytanie „czy możemy odłączyć sklepy od sieci” nie powinno się rozstrzygać o wpół do drugiej w nocy.

Do kogo dzwonisz i jaki zegar biegnie

Biegnie kilka terminów naraz i nie zaczynają się w chwili, gdy rozumiesz incydent, tylko gdy się o nim dowiadujesz.

  • Zarząd: od razu. Nawet gdy obraz jest niepełny. Informacja w stylu „to wiemy, tego nie” jest użyteczna; czekanie na pewność nie.
  • Ubezpieczyciel: w ciągu kilku godzin. Wiele polis wskazuje, kto prowadzi dochodzenie, i stawia wymagania co do zgłoszenia. Kto najpierw sam zatrudni śledczego, ryzykuje, że te koszty nie będą pokryte. Co zwykle wymaga ubezpieczyciel od strony IT, opisujemy w tekście o wymaganiach polis cyber.
  • Organ nadzorczy przy danych osobowych: w ciągu 72 godzin. Jeśli naruszenie dotyczy danych osobowych, zgłaszasz je Prezesowi UODO. Termin liczy się od chwili, gdy dowiadujesz się o naruszeniu, a zgłoszenie z niepełnymi informacjami jest dopuszczalne i uzupełnia się je później.
  • Organ w reżimie NIS2: pierwsze ostrzeżenie w ciągu 24 godzin. Jeśli podlegasz przepisom wdrażającym NIS2, dochodzi wczesne ostrzeżenie, które musi wyjść szybciej niż samo zgłoszenie, a po nim pełniejsze zgłoszenie i raport końcowy. Co to znaczy w praktyce, opisujemy w tekście NIS2: co trzeba udowodnić.
  • Klienci i dostawcy: gdy tylko masz coś do powiedzenia. Lepsza wiadomość, że sprawę badasz, niż klient, który dowiaduje się od kogoś innego.

Praktyczny problem nie polega na tym, że nikt nie zna tych numerów. Polega na tym, że są zapisane w systemie, który właśnie przestał działać. Lista telefonów powinna więc istnieć poza Twoim środowiskiem: na papierze w szufladzie albo w telefonie niepodpiętym do domeny.

Co ma leżeć gotowe, zanim to się stanie

Wszystko powyżej w prawdziwym przypadku zabiera czas, którego nie masz. O różnicy między chaotyczną a opanowaną pierwszą godziną decydują cztery rzeczy i żadna nie jest droga.

  • Jedna kartka A4 na papierze. Kto prowadzi, kto dzwoni do zarządu, trzy numery, pod które dzwonisz, i jak się skontaktować, gdy poczta nie działa. Na papierze, bo wersja cyfrowa leży w środowisku, które właśnie odciąłeś.
  • Uzgodniony kanał poza Twoim środowiskiem. Jeśli poczta i komunikator mogą być czytane przez atakującego, potrzebujesz czegoś innego. Ustala się to wcześniej; w trakcie incydentu nie ma czasu, by to uruchamiać i wprowadzać wszystkich.
  • Wiedza, kto może zdecydować o odłączeniu. Z imienia i nazwiska, z zastępcą na wypadek, gdy ta osoba nie odbierze.
  • Raz w roku przejście przez scenariusz. Nie wielkie ćwiczenie z zewnętrznym prowadzącym, tylko godzina przy stole z pytaniem: jest piątek wieczór, serwer plików jest zaszyfrowany, kto do kogo dzwoni. Luki, które się wtedy ujawniają, są zawsze te same: numer jest nieaktualny, osoba znająca kopie zapasowe odeszła i nikt nie wie, czy polisa to pokrywa.

Dlatego odtwarzanie ćwiczymy, a nie tylko opisujemy. Plan odtwarzania, który zgadza się na papierze i nigdy nie został wykonany, jest założeniem. Jedyny sposób, by wiedzieć, jak długo będziesz bez systemów, to zmierzyć to raz, w dzień, w którym nie musisz. Szerszy obraz planu i pomocy z zewnątrz znajdziesz w tekście o planie reagowania na incydenty.

Najczęstsze pytania

Pytania, które nam zadajesz

Pytania, które padają najczęściej, gdy ten temat trafia na stół.

Czy zainfekowany system trzeba od razu wyłączyć?

Nie. Odłącz go od sieci, ale zostaw włączony. Wyłączenie kasuje pamięć operacyjną, a tam często jest jedyny ślad tego, co działało i jak atak wszedł. Bez niego nie wiesz później, którą lukę zamknąć, i ten sam atakujący wraca tą samą drogą. Jedyny wyjątek to szyfrowanie, które widocznie trwa i którego nie da się zatrzymać inaczej; wtedy szkoda waży więcej niż dowód.

W jakim czasie trzeba zgłosić incydent?

To zależy od tego, co zostało dotknięte i jakim przepisom podlegasz, a mogą biec dwa zegary naraz. Jeśli naruszenie dotyczy danych osobowych, zgłaszasz je Prezesowi UODO w ciągu 72 godzin od chwili, gdy się o nim dowiadujesz. Jeśli podlegasz przepisom wdrażającym NIS2, dochodzi wczesne ostrzeżenie w ciągu 24 godzin, a po nim pełniejsze zgłoszenie i raport końcowy. Zgłoszenie z niepełnymi informacjami jest dopuszczalne; czekanie na pełny obraz nie.

Czy lepiej zapłacić, gdy systemy muszą działać jak najszybciej?

To decyzja dla zarządu razem z ubezpieczycielem, a nie coś na pierwszą godzinę. Zapłata nie gwarantuje, że odzyskasz wszystko, nie gwarantuje też, że wykradzione dane nie wyciekną, a do tego dochodzą kwestie prawne związane z tym, kto jest po drugiej stronie. Kto ma niezmienialną kopię, którą da się wykazać jako możliwą do odtworzenia, rzadko trafia na taki wybór, i właśnie dlatego kopia ma istnieć, zanim cokolwiek się stanie.

Kto ma prowadzić działania podczas incydentu?

Jedna osoba, wyznaczona przed zdarzeniem, najlepiej nie najlepszy technik, bo on jest potrzebny przy technice. Ta rola trzyma całość, decyduje, co można odłączyć, i utrzymuje kontakt z zarządem, ubezpieczycielem i klientami. Bez niej po dwudziestu minutach pięć osób mówi naraz i nikt nie podejmuje decyzji, którą trzeba podjąć. Wyznacz też zastępcę, bo incydenty rzadko zaczynają się w dzień roboczy o dziesiątej.

Powiązane usługi

Gdzie to się u nas mieści

Tematy, które łączą się z pierwszą godziną po incydencie.

Chcesz wiedzieć, jak wygląda Wasza pierwsza godzina?

Godzina przy stole z pytaniem, kto do kogo dzwoni, zawsze ujawnia trzy luki. Zamknięcie ich kosztuje mniej czasu niż szukanie.

Praktyczna wiedza o IT w Twojej skrzynce

Nowe poradniki o zarządzaniu, bezpieczeństwie i stanowiskach pracy, pisane przez ludzi, którzy wykonują tę pracę. Bez sprzedażowego gadania, a z subskrypcji zrezygnujesz jednym kliknięciem.

Twój adres wykorzystujemy wyłącznie do wysyłki newslettera. Zobacz naszą politykę prywatności.

Kontakt Zadzwoń