
IT governance w MŚP: kto decyduje o IT i gdzie to jest zapisane
IT governance brzmi jak coś dla dużych organizacji z dyrektorem IT i komitetem sterującym. W małej i średniej firmie pytanie jest mniejsze i pilniejsze: kto właściwie decyduje o IT, kto ponosi ryzyko, gdy coś pójdzie źle, i czy jest to gdzieś zapisane poza czyjąś głową? Załatwia to tabela, trzy listy i jedno stałe spotkanie.
IT governance nie dotyczy tego, co robisz z IT, tylko tego, kto o tym decyduje, kto kontroluje i gdzie jest to zapisane.
W wielu małych i średnich firmach w praktyce informatyk albo dostawca decydują o sprawach, które należą do zarządu, jak to, jakie ryzyko akceptujesz i którą umowę przedłużasz.
Tabela decyzji, upoważnienie, rejestr ryzyk z właścicielami i lista decyzji, plus jedno spotkanie na kwartał, wystarczą, żeby to ogarnąć.
Czym jest IT governance, a czym nie
IT governance to sposób, w jaki organizacja ustala, kto decyduje o IT, na jakiej podstawie i jak sprawdza się, czy to działa. Międzynarodowa norma ISO/IEC 38500 ujmuje to w trzech czasownikach dla zarządu: oceniać, kierować i monitorować. Samo wykonywanie, czyli zarządzanie, do tego nie należy; to możesz zlecić na zewnątrz.
Różnica względem strategii IT polega na tym, że strategia mówi, jakie wybory robisz, a governance mówi, kto może je robić i kto ich pilnuje. Strategia bez governance starzeje się po cichu: nikt nie czuje się właścicielem, a pierwszy wyjątek staje się nową regułą.
W małej i średniej firmie governance prawie zawsze już jest, tylko niepisane. Dyrektor decyduje o wszystkim, co kosztuje, informatyk o wszystkim, co brzmi technicznie, a dostawca o tym, co zostanie. Działa to, dopóki ta trójka się zgadza i nikt nie odchodzi.
Decyzje, które ktoś musi podjąć
Nie zaczynaj od ludzi, tylko od decyzji. Prawie każde pytanie o IT mieści się w jednym z tych sześciu rodzajów i przy każdym powinno być jedno stałe nazwisko:
- Zasady i standardy: jakie urządzenia, jaka platforma, jak działają konta i hasła. Mało spotkań, ale podstawa dla wszystkiego innego.
- Inwestycje i priorytety: który projekt najpierw, co jest odkładane i kto rozstrzyga, gdy dwa działy chcą tego samego.
- Akceptacja ryzyka: pozostawienie systemu bez aktualizacji, wyjątek od uwierzytelniania wieloskładnikowego, kopia zapasowa, której nie ma poza budynkiem. To decyzja, która najczęściej leży u niewłaściwej osoby.
- Dostawcy i umowy: kto wybiera, kto przedłuża, kto wypowiada. Umowa, która przedłuża się milcząco, to też decyzja, tyle że niepodjęta świadomie.
- Dane: kto jest właścicielem danych klientów, księgowości i akt osobowych, a więc decyduje, kto ma do nich dostęp.
- Wyjątki w dostępie: prawa administracyjne dla użytkownika, konto zewnętrzne, wspólne hasło do maszyny.
Kto decyduje: tabela decyzji na jednym ekranie
Ułóż te sześć rodzajów pod sobą i w każdym wierszu wypełnij cztery kolumny: kto decyduje, kto doradza, kto wykonuje i kto jest informowany. To tabela RACI i w małej lub średniej firmie mieści się na jednym ekranie. Jedno nazwisko w kolumnie „decyduje”, nigdy dwa: dwóch właścicieli to brak właściciela.
Trzy zasady, które robią różnicę:
- Akceptacja ryzyka należy do zarządu albo do osoby, którą wskaże. Nie do informatyka i nie do dostawcy, nawet jeśli to oni najlepiej wiedzą, na czym ryzyko polega. Wiedzieć i ponosić to dwie role.
- Dostawca doradza i wykonuje, ale nie decyduje o własnej umowie, własnym zakresie ani o ryzykach, którymi sam zarządza.
- Właściciel danych jest w organizacji, u kierownika działu, który z tych danych korzysta, a nie w IT. IT dba o to, żeby uprawnienia działały; właściciel mówi, kto je dostaje.
Jakie role istnieją w samym zespole IT i kto co robi, to osobny temat. Tabela decyzji jest piętro wyżej: kto w organizacji mówi tak albo nie.
Gdzie to jest: upoważnienie, rejestr ryzyk i lista decyzji
Governance wypowiedziane tylko na spotkaniu przestaje istnieć po spotkaniu. Wystarczą trzy dokumenty i powinny leżeć w jednym stałym miejscu, niezależnym od osoby:
- Upoważnienie. Kto co może zatwierdzić, nie pytając nikogo innego: nową licencję, dodatkowe urządzenie, dodatkowe prace u dostawcy, wyjątek od standardu. Zapisz granicę rodzajami i wielkością, żeby nikt nie biegał do dyrektora przy każdym zakupie i nikt nie podpisał umowy, która należy do zarządu.
- Rejestr ryzyk. Przy każdym ryzyku krótki opis, środek zaradczy i właściciel z nazwiska. Ryzyko, które świadomie akceptujesz, też tam jest, z datą i powodem. Po tym później widać, że to była decyzja, a nie zapomnienie.
- Lista decyzji. Data, decyzja, powód, kto zdecydował. Jeden wiersz na decyzję. Odpowiada na pytanie, które zadaje każdy nowy informatyk, każdy nowy dostawca i każdy audytor: dlaczego tak jest?
Korespondencja mailowa nie jest zapisem. Nie znajdzie jej ten, kogo w niej nie było, i znika ze skrzynką tego, kto odchodzi.
Jedno spotkanie na kwartał, ze stałym porządkiem
Governance potrzebuje chwili, w której decyzje naprawdę zapadają. W małej i średniej firmie to jedno spotkanie na kwartał z zarządem, wewnętrznym odpowiedzialnym za IT i, jeśli zarządzanie masz zlecone, Twoim dostawcą. Godzina wystarczy, jeśli porządek jest stały:
- Co poszło źle i czy to wzór: nie każde zgłoszenie, ale awarie, które zatrzymały pracę.
- Ryzyka z rejestru: co się zmieniło, co wymaga decyzji.
- Umowy i licencje, które w najbliższym półroczu wygasają lub się przedłużają.
- Wyjątki dopuszczone w ostatnim kwartale i czy są jeszcze potrzebne.
- Decyzje, które trzeba podjąć teraz, z propozycją. Spotkanie bez decyzji w porządku obrad zamienia się w raportowanie.
Raport od dostawcy powinien tu trafić, a nie leżeć obok. Jak sprowadzić go do jednego zestawienia, które zarząd potrafi przeczytać, opisujemy przy temacie zarządzania usługą i umów SLA.
Dlaczego zarząd nie może już tego omijać
Przez długi czas IT governance w małych i średnich firmach było kwestią porządku. To się zmienia, z trzech powodów, które wszystkie kończą się u zarządu.
- NIS2. Dyrektywa europejska wyraźnie przypisuje zatwierdzanie środków cyberbezpieczeństwa zarządowi, wymaga, by członkowie zarządu nadzorowali ich wdrażanie i się w tym szkolili. Jeśli Twoja organizacja jej podlega, „to robi informatyk” nie jest już odpowiedzią. Czy podlegasz, sprawdzasz w przepisach swojego kraju, a najlepiej z pomocą prawnika.
- Klienci i ubezpieczyciele. Ankiety większych klientów i ubezpieczycieli cyber coraz częściej pytają, kto odpowiada za bezpieczeństwo informacji i czy da się to wykazać. Tabela decyzji i rejestr ryzyk są właśnie takim dowodem.
- Certyfikacja. Kto zmierza do ISO/IEC 27001, przekona się, że norma wprost sprawdza przywództwo i zaangażowanie zarządu. To governance pod inną nazwą.
Ramy takie jak COBIT, stowarzyszenia ISACA, nadają się jako materiał pomocniczy, ale dla organizacji z kilkuset stanowiskami lub mniej są za duże, by je wdrażać. Weź z nich to, czego potrzebujesz; tabela i trzy listy powyżej są rdzeniem.
Gdzie kończy się nasza praca
Co robimy. Pomagamy wypełnić tabelę decyzji w części technicznej, wykonujemy to, co zostanie postanowione, prowadzimy rejestr ryzyk dla systemów, którymi zarządzamy, i dostarczamy liczby oraz propozycje na kwartalne spotkanie. Przy ryzyku mówimy, czym jest i ile kosztuje jego usunięcie, żeby zarząd miał prawdziwy wybór. Sami mamy certyfikaty ISO 9001 i ISO/IEC 27001 i tak pracujemy; to nie jest ocena Twojej organizacji.
Czego nie robimy. Nie podejmujemy decyzji: akceptacja ryzyka, inwestycje i zawieranie umów zostają przy Twoim zarządzie, także gdy prowadzimy zarządzanie. Nie jesteśmy audytorem i nie wydajemy oświadczenia ani certyfikatu o Twoim governance. Nie jesteśmy też prawnikiem: czy NIS2 dotyczy Twojej organizacji i co to oznacza dla odpowiedzialności członków zarządu, omawiasz z prawnikiem albo z organem nadzoru.
Pytania, które od Ciebie słyszymy
Pięć, które wracają najczęściej.
Co to jest IT governance?
IT governance to sposób, w jaki organizacja ustala, kto decyduje o IT, na jakiej podstawie i jak sprawdza się, czy to działa. Chodzi o prawa decyzyjne, odpowiedzialność i nadzór, a nie o samo zarządzanie. W małej i średniej firmie sprowadza się to do tabeli decyzji, upoważnienia, rejestru ryzyk z właścicielami i stałego spotkania.
Czym różni się IT governance od zarządzania IT?
Governance ustala, kto decyduje i jak sprawowany jest nadzór; zarządzanie wykonuje w tych ramach. Zarząd należy do governance, informatyk i dostawca do zarządzania. Zarządzanie możesz zlecić, governance nie: decyzja o akceptacji ryzyka zostaje w samej organizacji.
Czy mała lub średnia firma potrzebuje IT governance?
Tak, ale w małej formie. Każda firma ma już jakieś governance, tylko zwykle niepisane, i psuje się ono przy odejściu, incydencie albo zmianie dostawcy. Tabela z informacją, kto co decyduje, trzy krótkie listy i jedno spotkanie na kwartał wystarczą większości małych i średnich firm.
Czy muszę stosować COBIT albo ISO/IEC 38500?
Dla małej lub średniej firmy obie są głównie materiałem pomocniczym. ISO/IEC 38500 daje zasady dla zarządu, COBIT rozbudowane ramy z procesami i celami, a pełne wdrożenie jest dla małej organizacji za ciężkie. Weź z nich to, czego potrzebujesz: jasne prawa decyzyjne, właścicieli ryzyk i nadzór, który jest gdzieś zapisany.
Czy możecie urządzić albo ocenić nasze IT governance?
Pomagamy w części technicznej: wypełnieniu tabeli decyzji, prowadzeniu rejestru ryzyk dla systemów, którymi zarządzamy, i przygotowaniu propozycji na spotkanie. Same decyzje zostają przy Twoim zarządzie. Niezależnej oceny ani oświadczenia nie wydajemy, bo nie jesteśmy audytorem, a pytania prawne o NIS2 czy odpowiedzialność członków zarządu zostawiamy prawnikowi.
Czytaj dalej
Z czym to się łączy.
Wypełnimy razem tabelę decyzji?
Godzinna rozmowa zwykle wystarcza, by przejść sześć rodzajów decyzji i zobaczyć, gdzie brakuje nazwiska. Same decyzje zostawiamy Tobie.
Praktyczna wiedza o IT w Twojej skrzynce
Nowe poradniki o zarządzaniu, bezpieczeństwie i stanowiskach pracy, pisane przez ludzi, którzy wykonują tę pracę. Bez sprzedażowego gadania, a z subskrypcji zrezygnujesz jednym kliknięciem.